నిర్మానమోహా జీతసఙ్గదోషా అధ్యాత్మవిద్యా వినివృత్తకామాః । ద్వన్ద్వైర్ విముక్తాస్ సుఖదుఃఖసఞ్జ్ఞైర్ గచ్ఛన్త్య్ అమూఢాః పదమ్ అవ్యయం తత్
అహంకారం, మాయ పోయినవారు, ఆసక్తి దోషాలను జయించినవారు, ఆత్మజ్ఞానంతో, కోరికలు లేని వారు, సుఖదుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాల నుండి విముక్తులై, మూర్ఖత లేకుండా, ఆ శాశ్వత స్థితిని చేరుకుంటారు.
భూయ ఏవ మహాబాహో శృణు మే పరమం వచః । యత్ తే ఽహం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా
ఓ మహాబాహువా! నీకు మేలు కావాలని, నీవు నాకు ప్రియుడవని, నేను ఇప్పుడు నీకు పరమమైన మాటలు మళ్లీ చెబుతాను. విను.
మాత్రాస్పర్శాస్ తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః । ఆగమాపాయినో ఽనిత్యాస్ తాంస్ తితిక్షస్వ భారత
కౌంతేయా, మన ఇంద్రియాలు వస్తువులను తాకినప్పుడు చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం కలుగుతాయి. ఇవన్నీ వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, శాశ్వతమైనవి కావు. అందుకే, భరత వంశజా, వాటిని సహించు.
తే తు నైకాత్మనశ్ చాన్యే క్వాతో దుఃఖం క్వ వా సుఖమ్ । అనాద్యన్తే ఽనవయవే కుతః పూరణఖణ్డనే
అవి ఒక్కటే స్వరూపం కలవిగా కావు. మరి అక్కడ దుఃఖం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ? ఆది అంతం లేని, భాగాలు లేని దానిలో పూర్ణత లేదా విడిపోవడం ఎలా కలుగుతుంది?
సంస్థితా స్పర్శమాత్రాఖ్యా కలాస్మిన్ పరమాత్మని । అనన్తే ఽసన్నివేశాదౌ హేమ్నీవ కటకాదితా
ఈ తాకే అనుభూతులు పరమాత్మలో స్థిరంగా ఉంటాయి. అనంతమైన ఆ పరమాత్మలో, సృష్టి ప్రారంభంలో, ఇవి బంగారంలో ఆభరణాల్లా ఉంటాయి.
యం హి న వ్యథయన్త్య్ ఏతే మాత్రాస్పర్శా భ్రమాత్మకాః । సమదుఃఖసుఖో ధీరస్ సో ఽమృతత్వాయ కల్పతే
ఈ ఇంద్రియస్పర్శలు మాయా స్వభావం కలవిగా, ఎవరికీ మనస్సు కలవరపడకపోతే, సుఖ దుఃఖాల్లో సమంగా ఉండగలిగితే, ఆ జ్ఞాని అమృతత్వానికి యోగ్యుడు.
సర్వత్వాద్ ఆత్మనస్ త్వ్ ఏతే ఆభాసాస్ సంస్థితా ఇవ । అసద్రూపాస్ త్వ్ అసద్రూపం కథం సోఢుం న శక్యతే
ఆత్మ అన్ని రూపాలుగా ఉన్నందున, ఇవి నిజంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవి అసత్యమైనవి కాబట్టి, అసత్యమైనవి మరొక అసత్యాన్ని ఎలా నిలబెట్టగలవు?
మనాగ్ అపి న విద్యేతే సుఖదుఃఖే అసర్వగే । సర్వత్వాద్ ఆత్మతత్త్వస్య సత్తా కథమ్ ఇవానయోః
అన్ని చోట్ల వ్యాపించని దానిలో సుఖం, దుఃఖం అనే భావాలు అసలు ఉండవు. ఆత్మతత్వం అన్నిదీ వ్యాపించినదే కాబట్టి, ఈ రెండింటికీ ఎక్కడా స్థానం లేదు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । నాస్త్య్ ఏవ సుఖదుఃఖాది పరమాత్మాస్తి సర్వగః
అసత్యానికి ఎప్పుడూ స్థిరత ఉండదు, సత్యానికి ఎప్పుడూ లేనివాడు ఉండదు. సుఖం, దుఃఖం లాంటి వాటికి అసలు స్థానం లేదు. పరమాత్మ మాత్రమే అన్నిదీ వ్యాపించి, నిజంగా ఉన్నది.
సత్త్వాసత్త్వమతీ త్యక్త్వైవైతయోర్ జగదాత్మనోః । త్యక్త్వా నకిఞ్చిన్ మధ్యం చ శేషే బద్ధపదో భవ
ప్రపంచం, ఆత్మ రెండింటిలోనూ ఉన్నదీ, లేనిదీ అన్న భావనలను వదిలేయి. వాటి మధ్యమును కూడా వదిలేసి, మిగిలిన దానిలో స్థిరంగా ఉండిపో.
న హృష్యతి సుఖేనాత్మా దుఃఖైర్ గ్లాయతి నార్జున । దృషద్వచ్ చేతనాత్మాపి శరీరాన్తర్గతో ఽపి సన్
అర్జునా, మన ఆత్మ సుఖం వచ్చినప్పుడు ఆనందించదు, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు బాధపడదు. ఆత్మ శరీరంలో ఉన్నా, అది పర్వతంలా అచలంగా, ఏమీ ప్రభావితం కాకుండా ఉంటుంది.
జడం చిత్తాది దుఃఖస్య భాజనం దేహతాం గతమ్ । న చైతస్మిన్ క్షతే క్షీణే కిఞ్చిద్ ఏవాత్మనః క్షతమ్
మనస్సు లాంటి జడమైనవి, శరీరమై మారి, దుఃఖాలకు కారణమవుతాయి. ఇవి నశించినా లేదా దెబ్బతిన్నా, ఆత్మకు ఏమాత్రం హాని కలగదు.
జడం దేహాది దుఃఖాదేర్ యద్ ఇదం భోక్త్ర్ ఇతి స్థితమ్ । తన్ మాయాభ్రమమ్ ఏవాఙ్గ విద్ధ్య్ అబోధవశోత్థితమ్
ప్రియమైనవాడా, ఈ శరీరం లాంటి జడమైనవి దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తున్నాయన్న భావన, అవిద్య వల్ల కలిగిన మాయ మాత్రమే. ఇది నిజమని నమ్మవద్దు.
న కిఞ్చిద్ ఏవ దేహాది న చ దుఃఖాది విద్యతే । ఆత్మనో యత్ పృథగ్భూతం కిం కేనాతో ఽనుభూయతే
వాస్తవానికి శరీరం కూడా లేదు, దుఃఖం వంటి వాటూ లేవు. ఆత్మకు వేరుగా ఏదైనా ఉందని ఊహించుకుంటే, దాన్ని ఎవరు ఎలా అనుభవించగలరు?
యద్ ఇదం కథయామ్య్ అత్ర తేనైషా తే వినశ్యతి । భ్రాన్తిర్ దురవబోధోత్థా సమ్యగ్బోధేన భారత
భారతా, నేను ఇక్కడ చెప్పిన ఈ మాటల వల్ల నీకు అర్థం కావడం ద్వారా, అజ్ఞానంతో కలిగిన ఆ మాయా భ్రమ పూర్తిగా నశిస్తుంది.
యథా రజ్జ్వామ్ అహిభయం బోధాన్ నశ్యత్య్ అబోధజమ్ । తథా దేహాది దుఃఖాది బోధాన్ నశ్యత్య్ అబోధజమ్
ఎలా ఒక కట్టలో పాము ఉందని అర్థం కాక భయపడితే, జ్ఞానంతో ఆ భయం పోతుందో, అలాగే శరీరం మొదలైన వాటి వల్ల కలిగే బాధలు కూడా జ్ఞానంతో పూర్తిగా పోతాయి.
విష్వగ్ విశ్వమ్ అజం బ్రహ్మ న నశ్యతి న జాయతే । ఇతి సత్యం పరం విద్ధి బోధః పరమ ఏష సః
ఈ సృష్టి అంతా ఎక్కడ చూసినా, జన్మించని బ్రహ్మమే. అది నశించదు, పుట్టదు. ఇదే పరమ సత్యం. ఇదే అత్యున్నతమైన జ్ఞానం అని తెలుసుకో.
బ్రహ్మార్ణవతరఙ్గస్ త్వం కిఞ్చిద్ భూత్వా విలీయసే । బ్రహ్మావర్తే స్ఫురస్య్ అద్య బ్రహ్మైవాసి నిరామయమ్
నీవు బ్రహ్మ సముద్రంలో ఒక అలవంటి వాడివి; కొంతసేపు ఏదో రూపంలో ఉండి, మళ్లీ కలిసిపోతావు. నీవు ఇప్పుడు బ్రహ్మ ప్రవాహంలో ప్రకాశిస్తున్నావు. నీవే ఆ బ్రహ్మ, నీవు ఎలాంటి వ్యాధులూ లేని స్వరూపవంతుడవు.
జగత్ కాలః క్రియా దేశస్ త్వమ్ అహం సైనికా ఇతి । బ్రహ్మణ్య్ ఏవం పరిస్పన్దో నాత్ర స్తస్ సదసత్క్రమౌ
ఈ లోకం, కాలం, చర్య, స్థలం, నువ్వు, నేను, సైన్యాలు — ఇవన్నీ పరబ్రహ్మంలోనే కలిసిపోయిన చలనాలు. ఇక్కడ నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అనే క్రమం లేదు.
జహి మానం మదం శోకం భయమ్ ఈర్ష్యాం సుఖాసుఖే । ద్వైతమ్ ఏతద్ అసద్రూపమ్ ఏకస్ సద్రూపవాన్ భవ
అహంకారం, గర్వం, దుఃఖం, భయం, ఈర్ష్య, సుఖం, అసుఖం అన్నీ వదిలిపెట్టు. ఈ ద్వంద్వం అసత్య స్వభావమైంది. నీవు ఒకటిగా, నిజమైన స్వరూపాన్ని కలిగి ఉండు.
పురుషాక్షౌహిణీనాం త్వం క్షయేణానుభవాత్మనా । బ్రహ్మణా బృంహితం యుద్ధం బ్రహ్మ బ్రహ్మమయం కురు
నీవు మానవ సైన్యాల నాశనాన్ని అనుభవిస్తున్నప్పుడు, పరబ్రహ్మ ద్వారా విస్తరించిన యుద్ధాన్ని, పరబ్రహ్మతోనే నిండిన యుద్ధంగా మార్చు.
అసంవిదన్ సుఖం దుఃఖం లాభాలాభౌ జయాజయౌ । యుద్ధబ్రహ్మైకతాం గచ్ఛ బ్రహ్మాదిస్తమ్భ భారత
సుఖం, దుఃఖం, లాభం, నష్టం, విజయము, పరాజయము అన్నవి తెలియని స్థితిలో, బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు అన్నింటినీ కలిపే పరబ్రహ్మ యుద్ధంలో ఏకత్వాన్ని పొందు, ఓ భారత.
లాభాలాభసమో భూత్వా భూత్వా నూనం నకిఞ్చన । జడో వాత ఇవ స్పన్దీ ప్రసృతం కార్యమ్ ఆచర
లాభం, నష్టం రెండింటినీ సమంగా చూసి, నిజంగా ఏదీ మనదే అన్న భావన లేకుండా ఉండాలి. గాలి ఎలా నిర్లిప్తంగా కదులుతుందో, అలాగే మనం కూడా మనకు చేయాల్సిన పనులు నిరాశ్రయంగా చేయాలి.
యత్ కరోషి యద్ అశ్నాసి యజ్ జుహోషి దదాసి యత్ । యత్ కరిష్యసి కౌన్తేయ తద్ ఆత్మేతి స్థిరో భవ
నీకు చేసే పని ఏదైనా, తినే ఆహారం ఏదైనా, యజ్ఞంలో సమర్పించే దానైనా, ఇచ్చే దానైనా, ఏ పని చేయబోయినా, అర్హుడా కౌంతేయా, 'ఇది ఆత్మ' అనే భావంతో స్థిరంగా ఉండి చేయాలి.
యన్మయో యో భవత్య్ అన్తస్ స తద్ ఆప్నోత్య్ అసంశయమ్ । బ్రహ్మసత్యమ్ అవాప్తుం త్వం బ్రహ్మసత్యమయో భవ
మన మనసులో ఏ భావన నిండిపోతుందో, అదే మనకు తప్పకుండా లభిస్తుంది. బ్రహ్మసత్యాన్ని తెలుసుకోవాలంటే, బ్రహ్మసత్య భావనతో నిండిపోవాలి.
అనపేక్ష్య ఫలం బ్రహ్మ భూత్వా బ్రహ్మేతి భావితమ్ । క్రియతే కేవలం కర్మ బ్రహ్మజ్ఞేన యథాగతమ్
ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, 'నేను బ్రహ్మనే' అన్న భావనతో బ్రహ్మరూపంగా మారి, బ్రహ్మను తెలిసినవాడు, తనకు ఎదురైన పనిని యథావిధిగా కేవలం చేస్తూ ఉంటాడు.
కర్మణ్య్ అకర్మ యః పశ్యత్య్ అకర్మణి చ కర్మ యః । స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స చోక్తస్ సర్వకర్మకృత్
కర్మలో అకర్మను, అకర్మలో కర్మను చూడగలవాడు మానవులలో జ్ఞానిగా, అన్ని పనులు చేసినవాడిగా చెప్పబడతాడు.
మా కర్మఫలహేతుర్ భూర్ మా తే సఙ్గో ఽస్త్వ్ అకర్మణి । యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ
నీకు పనుల ఫలితాలపై ఆశ ఉండకూడదు, పనులు చేయకపోవడంలో కూడా మమకారం పెట్టుకోకూడదు. యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, మమకారం వదిలి, పనులు చేయు, ఓ ధనంజయ.
కర్మాసక్తిమ్ అనాశ్రిత్య తథా నాశ్రిత్య మూఢతామ్ । నైష్కర్మ్యమ్ అప్య్ అనాశ్రిత్య సమస్ తిష్ఠ యథాస్థితమ్
పనులపై మమకారం లేకుండా, మూర్ఖత్వాన్ని ఆశ్రయించకుండా, పనులు చేయకపోవడాన్ని కూడా ఆశ్రయించకుండా, సమంగా, నీవున్నట్టే ఉండుము.
త్యక్త్వా కర్మఫలాసఙ్గం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః । కర్మణ్య్ అభిప్రవృత్తో ఽపి నైవ కిఞ్చిత్ కరోతి సః
పనుల ఫలితాలపై ఆశను వదిలి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఆధారంలేకుండా ఉండేవాడు, పనుల్లో నిమగ్నుడైనా, నిజానికి ఏమీ చేయడు.