త్రైలోక్యచేతసామ్ అన్తర్ ఆలోకో యః ప్రకాశజః । అనుభూతిమ్ ఉపారూఢస్ సో ఽయమ్ ఆత్మేతి నిశ్చయః
మూడు లోకాల మనస్సుల్లో వెలిగే లోపలి వెలుగు పూర్తిగా అనుభవించినప్పుడు, అదే ఆత్మ అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవాలి.
త్రైలోక్యపయసామ్ అన్తర్ యో రసానుభవస్ స్థితః । గవ్యానామ్ అబ్ధిజానాం చ సో ఽయమ్ ఆత్మాస్మి భారత
మూడు లోకాల జలాల్లో, ఆవుల్లో, సముద్రంలో పుట్టినవారిలో ఉన్న రుచి అనుభవంలో నిలిచినవాడే ఆత్మ. భరతా, నేనే ఆ ఆత్మను.
అన్తస్ సర్వశరీరాణాం యస్ సూక్ష్మో ఽనుభవస్ స చ । ముక్తో ఽనుభవనీయేన సో ఽయమ్ ఆత్మాస్మి సర్వగః
ప్రతి శరీరంలో ఉన్న ఆ సూక్ష్మమైన అనుభూతి, అనుభవించదగినదాని నుండి స్వతంత్రంగా ఉండి, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మనే నేను.
సమగ్రపయసామ్ అన్తర్ యథా ఘృతమ్ అవస్థితమ్ । తథా సర్వపదార్థానాం దేహానాం చ స్థితః పరః
ఎలా అన్ని రకాల పాలల్లో నెయ్యి అంతర్లీనంగా ఉంటుందో, అలాగే అన్ని పదార్థాల్లో, శరీరాల్లో పరమాత్మా అంతర్లీనంగా ఉన్నాడు.
సర్వామ్భోనిధిరత్నానాం సబాహ్యాభ్యన్తరే యథా । తేజస్ తథాస్మి దేహానామ్ అసంస్థిత ఇవ స్థితః
ఎలా సముద్రపు రత్నాల్లో అగ్ని లోపల కూడా బయట కూడా ఉంటుందో, అలాగే నేను శరీరాల్లో స్థిరంగా లేనట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి స్థిరంగా ఉన్నాను.
యథా కుమ్భసహస్రాణాం సబాహ్యాభ్యన్తరే నభః । జగత్త్రయశరీరాణాం తథాత్మాహమ్ అవస్థితః
ఎలా వేల కొద్దీ మట్టికుండల్లో ఆకాశం లోపల కూడా బయట కూడా ఉంటుంది, అలాగే మూడు లోకాలన్నింటిలోని శరీరాల్లో ఆత్మగా నేను ఉన్నాను.
ముక్తాఫలశతౌఘానాం తన్తుః ప్రోతవపుర్ యథా । తథాహం దేహలక్షాణాం స్థిత ఆత్మాస్మ్య్ అలక్షితః
ఎలా ముత్యాల దండలో నూలు కనిపించకుండా ముత్యాలన్నింటినీ కలిపి ఉంచుతుందో, అలాగే నేను — ఆత్మ — ఎన్నో శరీరాల్లో కనిపించకుండా ఉండి, వాటిలో స్థిరంగా ఉంటాను.
బ్రహ్మాదౌ తృణపర్యన్తే పదార్థనికురుమ్బకే । సత్తాసామాన్యమ్ ఏతద్ యత్ తమ్ ఆత్మానమ్ అజం విదుః
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న అన్ని వస్తువుల్లో జీవించేది ఏదో ఒకటి ఉంది. ఆ సర్వసాధారణమైన, జననం లేని ఆత్మనే తెలుసుకో.
తద్ ఈషత్స్ఫురితాకారం బ్రహ్మ బ్రహ్మైవ తిష్ఠతి । అహన్తాది జగత్తాది క్రమేణ భ్రమకారిణా
ఆ బ్రహ్మ స్వల్పంగా ప్రకంపించే రూపంలో మాత్రమే నిలిచిఉంటుంది. 'నేను' అనే భావన, ప్రపంచ భావన ఇలా వరుసగా కలగలిపి, మాయను కలిగిస్తుంది.
ఆత్మైవేదం జగద్రూపం హన్యతే హన్తి చాత్ర కిమ్ । శుభాశుభైర్ జగద్దుఃఖైః కిమ్ అస్యార్జున లిప్యతే
ఈ లోకం అంతా ఆత్మ రూపమే. ఇక్కడ నాశనం అయ్యేది ఏముంది? నాశనం చేసేది ఎవరు? లోకంలో ఉన్న సుఖదుఃఖాలు ఆ ఆత్మను ఏ విధంగా తాకగలవు, అర్జునా?
ప్రతిబిమ్బేష్వ్ ఇవాదర్శం సమం సాక్షివద్ ఆస్థితమ్ । నశ్యత్సు న వినశ్యన్తం యః పశ్యతి స పశ్యతి
దర్పణంలో ప్రతిబింబాలు ఎలా సమానంగా కనిపిస్తాయో, అవి పోయినా ఆ దర్పణం ఎలా చూస్తూ ఉంటుందో, అలాగే, అన్నీ నశించినా నశించని దానిని ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
ఇదం చాహమ్ ఇదం చాహమ్ ఇతీదం కథ్యతే మయా । ఏవమ్ ఆత్మాసి సర్వాత్మా మామ్ ఏవం విద్ధి పాణ్డవ
ఇది నేనే, అది నేనే అని నేను చెప్పినట్టు, అన్ని ప్రాణులలో ఆత్మ ఒకటే. పాండవా! నన్ను ఇలానే తెలుసుకో.
ఇమాస్ సర్వాః ప్రవర్తన్తే సర్గప్రలయవిక్రియాః । ఆత్మతన్తోశ్ చితో ఽన్తస్స్థాః పయస్స్పన్దా ఇవామ్బుధౌ
ఈ సృష్టి, లయం, మార్పులు అన్నీ ఆత్మ అనే దారంలో, మనస్సులో ఉండి, నీటిలో అలలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా ఉద్భవిస్తాయి.
యథోపలత్వం శైలానాం దారుత్వం చ మహీరుహామ్ । తరఙ్గాణాం జలత్వం చ పదార్థానాం తథాత్మతా
పర్వతాలకు రాయి లక్షణం, చెట్లకు కలప లక్షణం, అలలకు నీటి లక్షణం ఉన్నట్టు, అన్ని వస్తువులకు ఆత్మ లక్షణం ఉంది.
సర్వభూతస్థమ్ ఆత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని । యః పశ్యతి తథాత్మానమ్ అకర్తారం స పశ్యతి
ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని చూస్తూ, ఆత్మను ఏ పనికీ కారణం కానిదిగా గ్రహించే వాడు నిజంగా ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడే.
నానాకారవికారేషు తరఙ్గేషు యథా పయః । కటకాదిషు వా హేమ భూతేష్వ్ ఆత్మా తథార్జున
ఎలా వివిధ రూపాల తరంగాల్లో నీరు మారదు, లేదా కడగడం, వడగడం వంటి ఆభరణాల్లో బంగారం మారదు, అలాగే జీవుల్లో ఆత్మ కూడా మారదు, అర్జునా.
నానాతరఙ్గవృన్దాని యథా లోలాని వారిణి । కటకాదీని వా హేమ్ని తథా భూతాని చాత్మని
ఎలా ఎన్నో తరంగాల సమూహాలు నీటిలో కలిసిపోతాయో, లేదా ఆభరణాలు బంగారంలో కలిసిపోతాయో, అలాగే భూతాలు అన్నీ ఆత్మలోనే ఉంటాయి.
పదార్థజాతం భూతాది బృహద్ బ్రహ్మ చ భారత । ఏకమ్ ఏవాఖిలం విద్ధి పృథక్స్థం న మనాగ్ అపి
భారతా, వస్తువుల సమూహం, భూతాలు, విస్తారమైన బ్రహ్మం — ఇవన్నీ వేర్వేరు కాదని, ఒక్కటే అని తెలుసుకో.
కిం తద్భావవికారాణాం గమ్యమ్ అస్తి జగత్త్రయే । క్వ తే వాపి జగత్ కిం వా కిం ముధా పరిముహ్యసి
ఈ మూడు లోకాలలోని ఆ స్థితి మార్పులకు ఏదైనా నిజమైన రూపం ఉందా? అవి ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఈ లోకం ఏంటి? నీవు ఎందుకు వృథాగా మాయలో మునిగిపోతున్నావు?
ఇతి శ్రుత్వావగమ్యాన్తర్ భావయిత్వా సునిశ్చితమ్ । జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ సన్తస్ సమరసాశయాః
ఇలా విని, లోతుగా గ్రహించి, మనసులో బలంగా ఆలోచించి, జ్ఞానులు ఇక్కడ జీవన్ముక్తులుగా, సమమైన హృదయంతో ప్రశాంతంగా జీవిస్తున్నారు.
నిర్మానమోహా జీతసఙ్గదోషా అధ్యాత్మవిద్యా వినివృత్తకామాః । ద్వన్ద్వైర్ విముక్తాస్ సుఖదుఃఖసఞ్జ్ఞైర్ గచ్ఛన్త్య్ అమూఢాః పదమ్ అవ్యయం తత్
అహంకారం, మాయ పోయినవారు, ఆసక్తి దోషాలను జయించినవారు, ఆత్మజ్ఞానంతో, కోరికలు లేని వారు, సుఖదుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాల నుండి విముక్తులై, మూర్ఖత లేకుండా, ఆ శాశ్వత స్థితిని చేరుకుంటారు.
భూయ ఏవ మహాబాహో శృణు మే పరమం వచః । యత్ తే ఽహం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా
ఓ మహాబాహువా! నీకు మేలు కావాలని, నీవు నాకు ప్రియుడవని, నేను ఇప్పుడు నీకు పరమమైన మాటలు మళ్లీ చెబుతాను. విను.
మాత్రాస్పర్శాస్ తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః । ఆగమాపాయినో ఽనిత్యాస్ తాంస్ తితిక్షస్వ భారత
కౌంతేయా, మన ఇంద్రియాలు వస్తువులను తాకినప్పుడు చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం కలుగుతాయి. ఇవన్నీ వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, శాశ్వతమైనవి కావు. అందుకే, భరత వంశజా, వాటిని సహించు.
తే తు నైకాత్మనశ్ చాన్యే క్వాతో దుఃఖం క్వ వా సుఖమ్ । అనాద్యన్తే ఽనవయవే కుతః పూరణఖణ్డనే
అవి ఒక్కటే స్వరూపం కలవిగా కావు. మరి అక్కడ దుఃఖం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ? ఆది అంతం లేని, భాగాలు లేని దానిలో పూర్ణత లేదా విడిపోవడం ఎలా కలుగుతుంది?
సంస్థితా స్పర్శమాత్రాఖ్యా కలాస్మిన్ పరమాత్మని । అనన్తే ఽసన్నివేశాదౌ హేమ్నీవ కటకాదితా
ఈ తాకే అనుభూతులు పరమాత్మలో స్థిరంగా ఉంటాయి. అనంతమైన ఆ పరమాత్మలో, సృష్టి ప్రారంభంలో, ఇవి బంగారంలో ఆభరణాల్లా ఉంటాయి.
యం హి న వ్యథయన్త్య్ ఏతే మాత్రాస్పర్శా భ్రమాత్మకాః । సమదుఃఖసుఖో ధీరస్ సో ఽమృతత్వాయ కల్పతే
ఈ ఇంద్రియస్పర్శలు మాయా స్వభావం కలవిగా, ఎవరికీ మనస్సు కలవరపడకపోతే, సుఖ దుఃఖాల్లో సమంగా ఉండగలిగితే, ఆ జ్ఞాని అమృతత్వానికి యోగ్యుడు.
సర్వత్వాద్ ఆత్మనస్ త్వ్ ఏతే ఆభాసాస్ సంస్థితా ఇవ । అసద్రూపాస్ త్వ్ అసద్రూపం కథం సోఢుం న శక్యతే
ఆత్మ అన్ని రూపాలుగా ఉన్నందున, ఇవి నిజంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవి అసత్యమైనవి కాబట్టి, అసత్యమైనవి మరొక అసత్యాన్ని ఎలా నిలబెట్టగలవు?
మనాగ్ అపి న విద్యేతే సుఖదుఃఖే అసర్వగే । సర్వత్వాద్ ఆత్మతత్త్వస్య సత్తా కథమ్ ఇవానయోః
అన్ని చోట్ల వ్యాపించని దానిలో సుఖం, దుఃఖం అనే భావాలు అసలు ఉండవు. ఆత్మతత్వం అన్నిదీ వ్యాపించినదే కాబట్టి, ఈ రెండింటికీ ఎక్కడా స్థానం లేదు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । నాస్త్య్ ఏవ సుఖదుఃఖాది పరమాత్మాస్తి సర్వగః
అసత్యానికి ఎప్పుడూ స్థిరత ఉండదు, సత్యానికి ఎప్పుడూ లేనివాడు ఉండదు. సుఖం, దుఃఖం లాంటి వాటికి అసలు స్థానం లేదు. పరమాత్మ మాత్రమే అన్నిదీ వ్యాపించి, నిజంగా ఉన్నది.
సత్త్వాసత్త్వమతీ త్యక్త్వైవైతయోర్ జగదాత్మనోః । త్యక్త్వా నకిఞ్చిన్ మధ్యం చ శేషే బద్ధపదో భవ
ప్రపంచం, ఆత్మ రెండింటిలోనూ ఉన్నదీ, లేనిదీ అన్న భావనలను వదిలేయి. వాటి మధ్యమును కూడా వదిలేసి, మిగిలిన దానిలో స్థిరంగా ఉండిపో.