సామాన్యం పరమం చైవ ద్వే రూపే విద్ధి మే ఽనఘ । పాణ్యాదియుక్తం సామాన్యం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్
ఓ పాపరహితుడా, నాకు రెండు రూపాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో. ఒకటి అందరికీ కనిపించే రూపం, మరొకటి పరమమైనది. సాధారణ రూపంలో నేను చేతులు, ఇతర అవయవాలు కలిగి ఉంటాను, అలాగే శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి ఉంటాను.
పరం రూపమ్ అనాద్యన్తం యన్ మమైకమ్ అనామయమ్ । బ్రహ్మాత్మపరమాత్మాదిశబ్దైర్ ఏతద్ ఉదీర్యతే
నా పరమరూపం ఆది అంతం లేని, ఒక్కటే ఉండే, ఎలాంటి దుఃఖం లేని రూపం. దీనిని బ్రహ్మం, ఆత్మ, పరమాత్మ వంటి పేర్లతో పిలుస్తారు.
యావద్ అప్రతిబుద్ధస్ త్వమ్ అనాత్మజ్ఞతయా స్థితః । తావచ్ చతుర్భుజాకారదేవపూజాపరో భవ
నీవు ఇంకా ఆత్మజ్ఞానం పొందక, అవగాహనకు రాకపోతే, ఆ నాలుగు భుజాల దేవుని రూపాన్ని భక్తితో పూజించు.
తత్క్రమాత్ సమ్ప్రబుద్ధస్ త్వం తతో జ్ఞాస్యసి తత్ పరమ్ । మమ రూపమ్ అనాద్యన్తం యేన భూయో న జాయసే
ఆ తరువాత నీవు క్రమంగా జ్ఞానం పొందినప్పుడు, ఆ నా పరమరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు. అది ఆది అంతం లేని రూపం; దానిని తెలుసుకున్నవాడికి మళ్లీ జననం ఉండదు.
యది వా వేద్యవిజ్ఞాతో భవాంస్ తద్ అరిమర్దన । తం మమాత్మానమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనశ్ చాశు సంశ్రయ
ఓ శత్రువులను సంహరించువాడా, నీవు తెలిసినదాన్ని నిజంగా గ్రహించి ఉంటే, వెంటనే నా ఆత్మను, అంటే నీ ఆత్మలోని ఆత్మను ఆశ్రయించు.
ఇదం చాహమ్ ఇదం చాహమ్ ఇతి యత్ ప్రవదామ్య్ అహమ్ । తద్ ఏతద్ ఆత్మతత్త్వం తన్ ముహుర్ వ్యపదిశామ్య్ అలమ్
నేను 'ఇది నేనే, ఇది నేనే' అని ఎప్పుడైనా చెప్పినప్పుడు, అదే ఆత్మతత్వం. నేను మళ్లీ మళ్లీ ఇదే విషయాన్ని సూచిస్తున్నాను, అంతే చాలును.
మన్యే సాధో ప్రబుద్ధో ఽసి పదే విశ్రాన్తవాన్ అసి । సఙ్కల్పైర్ అవముక్తో ఽసి సత్యైకాత్మమయో భవ
మహానుభావా, నువ్వు మేల్కొన్నవాడివని, పరమ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. నీవు సంకల్పాల నుండి విముక్తుడవు, ఒకే నిజమైన ఆత్మతో నిండినవాడవు.
సర్వభూతస్థమ్ ఆత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని । పశ్య త్వం యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః
ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని చూడుము. యోగంతో మనస్సు ఏకాగ్రత కలిగి, సమభావంతో సమస్తాన్ని సమంగా దర్శించుము.
సర్వభూతస్థమ్ ఆత్మానం యో భజత్య్ ఐక్యమ్ ఆస్థితః । సర్వథా వర్తమానో ఽపి న స భూయో ఽభిజాయతే
ప్రతి జీవిలో ఉన్న ఆత్మను ఏకత్వ భావంతో ఆరాధించే వాడు, ఎలాంటి పనులు చేసినా, మళ్లీ జన్మించడు.
ఏకత్వం సర్వశబ్దార్థ ఏకశబ్దార్థ ఆత్మతా । ఆత్మాపి చ న సన్ నాసద్ గతో యస్యాశు తత్ స సత్
ప్రతి పదానికి అర్థం ఏకత్వమే; 'ఒకటి' అనే పదానికి అర్థం ఆత్మ. ఆ ఆత్మ ఉండదీ, ఉండకపోయిందీ కాదు. ఈ సత్యాన్ని త్వరగా తెలిసిన వాడే నిజంగా తెలుసుకున్నవాడు.
త్రైలోక్యచేతసామ్ అన్తర్ ఆలోకో యః ప్రకాశజః । అనుభూతిమ్ ఉపారూఢస్ సో ఽయమ్ ఆత్మేతి నిశ్చయః
మూడు లోకాల మనస్సుల్లో వెలిగే లోపలి వెలుగు పూర్తిగా అనుభవించినప్పుడు, అదే ఆత్మ అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవాలి.
త్రైలోక్యపయసామ్ అన్తర్ యో రసానుభవస్ స్థితః । గవ్యానామ్ అబ్ధిజానాం చ సో ఽయమ్ ఆత్మాస్మి భారత
మూడు లోకాల జలాల్లో, ఆవుల్లో, సముద్రంలో పుట్టినవారిలో ఉన్న రుచి అనుభవంలో నిలిచినవాడే ఆత్మ. భరతా, నేనే ఆ ఆత్మను.
అన్తస్ సర్వశరీరాణాం యస్ సూక్ష్మో ఽనుభవస్ స చ । ముక్తో ఽనుభవనీయేన సో ఽయమ్ ఆత్మాస్మి సర్వగః
ప్రతి శరీరంలో ఉన్న ఆ సూక్ష్మమైన అనుభూతి, అనుభవించదగినదాని నుండి స్వతంత్రంగా ఉండి, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మనే నేను.
సమగ్రపయసామ్ అన్తర్ యథా ఘృతమ్ అవస్థితమ్ । తథా సర్వపదార్థానాం దేహానాం చ స్థితః పరః
ఎలా అన్ని రకాల పాలల్లో నెయ్యి అంతర్లీనంగా ఉంటుందో, అలాగే అన్ని పదార్థాల్లో, శరీరాల్లో పరమాత్మా అంతర్లీనంగా ఉన్నాడు.
సర్వామ్భోనిధిరత్నానాం సబాహ్యాభ్యన్తరే యథా । తేజస్ తథాస్మి దేహానామ్ అసంస్థిత ఇవ స్థితః
ఎలా సముద్రపు రత్నాల్లో అగ్ని లోపల కూడా బయట కూడా ఉంటుందో, అలాగే నేను శరీరాల్లో స్థిరంగా లేనట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి స్థిరంగా ఉన్నాను.
యథా కుమ్భసహస్రాణాం సబాహ్యాభ్యన్తరే నభః । జగత్త్రయశరీరాణాం తథాత్మాహమ్ అవస్థితః
ఎలా వేల కొద్దీ మట్టికుండల్లో ఆకాశం లోపల కూడా బయట కూడా ఉంటుంది, అలాగే మూడు లోకాలన్నింటిలోని శరీరాల్లో ఆత్మగా నేను ఉన్నాను.
ముక్తాఫలశతౌఘానాం తన్తుః ప్రోతవపుర్ యథా । తథాహం దేహలక్షాణాం స్థిత ఆత్మాస్మ్య్ అలక్షితః
ఎలా ముత్యాల దండలో నూలు కనిపించకుండా ముత్యాలన్నింటినీ కలిపి ఉంచుతుందో, అలాగే నేను — ఆత్మ — ఎన్నో శరీరాల్లో కనిపించకుండా ఉండి, వాటిలో స్థిరంగా ఉంటాను.
బ్రహ్మాదౌ తృణపర్యన్తే పదార్థనికురుమ్బకే । సత్తాసామాన్యమ్ ఏతద్ యత్ తమ్ ఆత్మానమ్ అజం విదుః
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న అన్ని వస్తువుల్లో జీవించేది ఏదో ఒకటి ఉంది. ఆ సర్వసాధారణమైన, జననం లేని ఆత్మనే తెలుసుకో.
తద్ ఈషత్స్ఫురితాకారం బ్రహ్మ బ్రహ్మైవ తిష్ఠతి । అహన్తాది జగత్తాది క్రమేణ భ్రమకారిణా
ఆ బ్రహ్మ స్వల్పంగా ప్రకంపించే రూపంలో మాత్రమే నిలిచిఉంటుంది. 'నేను' అనే భావన, ప్రపంచ భావన ఇలా వరుసగా కలగలిపి, మాయను కలిగిస్తుంది.
ఆత్మైవేదం జగద్రూపం హన్యతే హన్తి చాత్ర కిమ్ । శుభాశుభైర్ జగద్దుఃఖైః కిమ్ అస్యార్జున లిప్యతే
ఈ లోకం అంతా ఆత్మ రూపమే. ఇక్కడ నాశనం అయ్యేది ఏముంది? నాశనం చేసేది ఎవరు? లోకంలో ఉన్న సుఖదుఃఖాలు ఆ ఆత్మను ఏ విధంగా తాకగలవు, అర్జునా?
ప్రతిబిమ్బేష్వ్ ఇవాదర్శం సమం సాక్షివద్ ఆస్థితమ్ । నశ్యత్సు న వినశ్యన్తం యః పశ్యతి స పశ్యతి
దర్పణంలో ప్రతిబింబాలు ఎలా సమానంగా కనిపిస్తాయో, అవి పోయినా ఆ దర్పణం ఎలా చూస్తూ ఉంటుందో, అలాగే, అన్నీ నశించినా నశించని దానిని ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
ఇదం చాహమ్ ఇదం చాహమ్ ఇతీదం కథ్యతే మయా । ఏవమ్ ఆత్మాసి సర్వాత్మా మామ్ ఏవం విద్ధి పాణ్డవ
ఇది నేనే, అది నేనే అని నేను చెప్పినట్టు, అన్ని ప్రాణులలో ఆత్మ ఒకటే. పాండవా! నన్ను ఇలానే తెలుసుకో.
ఇమాస్ సర్వాః ప్రవర్తన్తే సర్గప్రలయవిక్రియాః । ఆత్మతన్తోశ్ చితో ఽన్తస్స్థాః పయస్స్పన్దా ఇవామ్బుధౌ
ఈ సృష్టి, లయం, మార్పులు అన్నీ ఆత్మ అనే దారంలో, మనస్సులో ఉండి, నీటిలో అలలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా ఉద్భవిస్తాయి.
యథోపలత్వం శైలానాం దారుత్వం చ మహీరుహామ్ । తరఙ్గాణాం జలత్వం చ పదార్థానాం తథాత్మతా
పర్వతాలకు రాయి లక్షణం, చెట్లకు కలప లక్షణం, అలలకు నీటి లక్షణం ఉన్నట్టు, అన్ని వస్తువులకు ఆత్మ లక్షణం ఉంది.
సర్వభూతస్థమ్ ఆత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని । యః పశ్యతి తథాత్మానమ్ అకర్తారం స పశ్యతి
ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని చూస్తూ, ఆత్మను ఏ పనికీ కారణం కానిదిగా గ్రహించే వాడు నిజంగా ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడే.
నానాకారవికారేషు తరఙ్గేషు యథా పయః । కటకాదిషు వా హేమ భూతేష్వ్ ఆత్మా తథార్జున
ఎలా వివిధ రూపాల తరంగాల్లో నీరు మారదు, లేదా కడగడం, వడగడం వంటి ఆభరణాల్లో బంగారం మారదు, అలాగే జీవుల్లో ఆత్మ కూడా మారదు, అర్జునా.
నానాతరఙ్గవృన్దాని యథా లోలాని వారిణి । కటకాదీని వా హేమ్ని తథా భూతాని చాత్మని
ఎలా ఎన్నో తరంగాల సమూహాలు నీటిలో కలిసిపోతాయో, లేదా ఆభరణాలు బంగారంలో కలిసిపోతాయో, అలాగే భూతాలు అన్నీ ఆత్మలోనే ఉంటాయి.
పదార్థజాతం భూతాది బృహద్ బ్రహ్మ చ భారత । ఏకమ్ ఏవాఖిలం విద్ధి పృథక్స్థం న మనాగ్ అపి
భారతా, వస్తువుల సమూహం, భూతాలు, విస్తారమైన బ్రహ్మం — ఇవన్నీ వేర్వేరు కాదని, ఒక్కటే అని తెలుసుకో.
కిం తద్భావవికారాణాం గమ్యమ్ అస్తి జగత్త్రయే । క్వ తే వాపి జగత్ కిం వా కిం ముధా పరిముహ్యసి
ఈ మూడు లోకాలలోని ఆ స్థితి మార్పులకు ఏదైనా నిజమైన రూపం ఉందా? అవి ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఈ లోకం ఏంటి? నీవు ఎందుకు వృథాగా మాయలో మునిగిపోతున్నావు?
ఇతి శ్రుత్వావగమ్యాన్తర్ భావయిత్వా సునిశ్చితమ్ । జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ సన్తస్ సమరసాశయాః
ఇలా విని, లోతుగా గ్రహించి, మనసులో బలంగా ఆలోచించి, జ్ఞానులు ఇక్కడ జీవన్ముక్తులుగా, సమమైన హృదయంతో ప్రశాంతంగా జీవిస్తున్నారు.