చక్షుః పశ్యతు కర్ణశ్ చ శృణోతు త్వక్ స్పృశత్వ్ ఇయమ్ । రసనా చ రసం యాతు కో ఽత్రైకో ఽహమ్ ఇతి స్థితః
కళ్ళు చూడనీ, చెవులు విననీ, చర్మం తాకనీ, నాలుక రుచి చూడనీ — వీటిలో నేను ఒక్కడినే అని ఎవడు వేరుగా నిలబడి అంటున్నాడు?
కలనాకర్మనిరతే మనస్య్ అపి మహామతే । న కశ్చిద్ అత్రాహమ్ ఇతి క్లేశభాగీ క ఏవ తే
ఓ మహామతి! ఆలోచనలూ, కార్యాలూ చేసే మనస్సులో కూడా 'ఇది నేనే' అని అనుకుంటూ ఎవడు బాధపడుతున్నాడు? నీకోసం బాధపడేది ఎవరు?
బహుభిస్ సమవాయేన యత్ కృతం తత్ర భారత । ఏకో ఽభిమానదుఃఖేన హాసాయైవ హి గృహ్యతే
ఓ భారతా, అనేక మంది కలిసి చేసిన పనిని, ఒక్కరే గర్వం, దుఃఖంతో బాధపడితే, అది తేలికగా తీసుకుంటారు.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైర్ ఇన్ద్రియైర్ అపి । యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మసిద్ధయే
యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఒక్కో ఇంద్రియంతో కూడా, ఆశక్తిని విడిచిపెట్టి, ఆత్మసిద్ధి కోసం కర్మలు చేస్తారు.
అహన్త్వవిషచూర్ణేన యేషాం కాయో న భావితః । కుర్వన్తో ఽపి హరన్తో ఽపి త ఏతే నిర్విషూచికాః
ఎవరికి అహంకారవిషం శరీరంలో కలగలిపి ఉండదో, వారు చేసే పనుల్లోనూ, సంపాదనలోనూ, ఆ విషవ్యాధి కలగదు.
న క్వచిద్ రాజతే కాయో మమత్వామేధ్యదూషితః । ప్రాజ్ఞో ఽప్య్ అతిబహుజ్ఞో ఽపి దుశ్శీల ఇవ మానవః
యావద్దూ మమకారమలంతో కలుషితమైన శరీరం ఎక్కడా ప్రకాశించదు; ఎంత తెలివిగలవాడైనా, ఎంత పండితుడైనా, చెడు ప్రవర్తన ఉంటే, సాధారణ మనిషిలాగానే ఉంటాడు.
నిర్మమో నిరహఙ్కారస్ సమదుఃఖసుఖః క్షమీ । యస్ స కార్యమ్ అకార్యం వా కుర్వన్న్ అపి న లిప్యతే
ఎవరైనా స్వార్థం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, సుఖదుఃఖాల్లో సమంగా ఉండి, సహనంగా ఉంటే, వారు ఏ పని చేసినా, అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, వారికి ఎలాంటి మచ్చ పట్టదు.
ఇదం చ తే పాణ్డుసుత స్వకర్మ క్షాత్రమ్ ఉత్తమమ్ । అతిక్రూరమ్ అపి శ్రేయస్ సుఖాయైవోదయాయ చ
పాండవ కుమారా, నీకు కలిగిన ఈ క్షత్రియ ధర్మం, ఎంత కఠినమైనదైనా, అది మేలు కొరకు, సుఖం కొరకు, అభివృద్ధి కొరకు కలిగింది.
అపి కుత్సితమ్ అప్య్ అన్త్యమ్ అప్య్ అధర్మమయం కృశమ్ । శ్రేయసే స్వం యథా కర్మ న తథేహామృతాసవః
తక్కువగా కనిపించినా, చివరగా ఉన్నా, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా, తక్కువ ఫలితమైనా, మన పని మనకే మేలు చేస్తుంది; ఇతరుల అమృతం అంత మేలు చేయదు.
మూర్ఖస్యాపి స్వకర్మైవ శ్రేయసే కిమ్ ఉ సన్మతేః । మతిర్ గలదహఙ్కారా పతితాపి న లిప్యతే
మూఢునికైనా తన పని తనకే మేలు చేస్తుంది; మంచి జ్ఞానం అవసరం లేదు. మనస్సు అహంకారపు గోతిలో పడిపోయినా, దానికి మచ్చ పట్టదు.
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ । నిస్సఙ్గస్ త్వం యథాప్రాప్తకర్మాసి చేన్ న బధ్యసే
యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, ధనంజయా, నీవు అన్ని పనులు చేయి. వాటిపట్ల మమకారం విడిచిపెట్టు. నీవు మమకారం లేకుండా, ఎదురైన పనులు చేస్తే, వాటికి బంధించబడవు.
శాన్తబ్రహ్మవపుర్ భూత్వా కర్మ బ్రహ్మమయం కురు । బ్రహ్మార్పితసమాచారో బ్రహ్మైవ భవసి క్షణాత్
బ్రహ్మస్వరూపంగా ప్రశాంతంగా మారి, నీ పనులను బ్రహ్మంగా భావించి చేయు. నీ ఆచరణను బ్రహ్మకు అర్పణగా చేస్తే, వెంటనే బ్రహ్మమే అవుతావు.
ఈశ్వరార్పితసర్వార్థ ఈశ్వరాత్మా నిరామయః । ఈశ్వరస్ సర్వభూతాత్మా భవ భూషితభూతలః
నీ అన్ని లక్ష్యాలను పరమాత్మకు అర్పించి, పరమాత్మనే నీ ఆత్మగా భావించు. బాధలేమిగా, భూమిపై అందరికి ఆత్మగా వెలిగే పరమాత్మవై, సర్వభూతాలకు అలంకారంగా ఉండు.
సన్న్యస్తసర్వసఙ్కల్పస్ సమశ్ శాన్తమనా మునిః । సన్న్యాసయోగయుక్తాత్మా కుర్వన్ ముక్తమతిర్ భవ
అన్ని సంకల్పాలను వదిలి, సమచిత్తుడిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో మునిగా మారు. త్యాగయోగంతో కూడిన ఆత్మను కలిగి, ముక్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని కార్యాలు చేయు.
సఙ్గత్యాగస్య భగవంస్ తథా బ్రహ్మార్పణస్య చ । ఈశ్వరార్పణరూపస్య సన్న్యాసస్య చ సర్వగ
భగవంతుడా, మనసులోని మమకారాన్ని వదిలిపెట్టడం, బ్రహ్మకు అర్పించడం, పరమేశ్వరునికి అర్పణ భావనతో సర్వం సమర్పించడం, అలాగే సన్యాసం — ఇవన్నీ గురించి కూడా చెప్పండి.
తథా జ్ఞానస్య యోగస్య విభాగః కీదృశః ప్రభో । క్రమేణ కథయైతన్ మే మహామోహనివృత్తిదమ్
ప్రభూ, అలాగే జ్ఞానం, యోగం వీటి మధ్య తేడా ఏమిటో, దయచేసి క్రమంగా వివరంగా చెప్పండి. ఇవి మహా మాయను తొలగిస్తాయి.
సర్వసఙ్కల్పసంశాన్తావ్ ఏకాన్తఘనవేదనమ్ । నకిఞ్చిద్భావనాకారం యత్ తద్ బ్రహ్మ పరం విదుః
మనసులోని అన్ని సంకల్పాలు పూర్తిగా శాంతించిపోయి, ఒక్కటైన దృఢమైన అవగాహన మాత్రమే మిగిలి, ఏ భావన కూడా లేనప్పుడు, దానినే పరబ్రహ్మమని జ్ఞానులు అంటారు.
తదుద్యోగం విదుర్ జ్ఞానం యోగం చ కృతబుద్ధయః । బ్రహ్మ సర్వం జగద్ అహం చేతి బ్రహ్మార్పణం విదుః
ఈ స్థితిని సాధించడానికి చేసే ప్రయత్నాన్ని జ్ఞానమని, యోగమని తెలివైనవారు చెబుతారు. 'బ్రహ్మమే అన్నీ, జగత్తూ నేనూ బ్రహ్మమే' అనే భావనను బ్రహ్మార్పణం అంటారు.
అన్తశ్శూన్యం బహిశ్శూన్యం పాషాణహృదయోపమమ్ । శాన్తమ్ ఆకాశకోశాచ్ఛం న శూన్యం న దృషత్ పరమ్
లోపల ఖాళీగా, బయట కూడా ఖాళీగా, రాయి హృదయం లాంటిది; శాంతంగా, పాత్రలోని ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉంటుంది. అది పూర్తిగా ఖాళీ కూడా కాదు, పూర్తిగా ఘనమైనదీ కాదు.
తత ఈషద్ యద్ ఉత్థానమ్ ఈషద్ అన్యతయోదయే । స జగత్ప్రతిభాసో ఽయమ్ ఆకాశ ఇవ శూన్యతా
అప్పుడప్పుడు కొంత తేడా కలిగినప్పుడు, కొంత మార్పు వచ్చినప్పుడు, ఈ ప్రపంచం కనిపించడమూ ఆకాశంలో ఖాళీదనం లాంటిది.
భాగో ఽహమ్ ఇతి కో ఽప్య్ ఏష ప్రత్యేకమ్ ఉదితశ్ చితేః । కోటికోట్యంశకలితః క ఇవైనం ప్రతి గ్రహః
నేను ఒక భాగం అనే భావన ఒక్కొక్కరిలో చైతన్యంలో ఉద్భవిస్తుంది; అది కోట్లకొద్దీ భాగాలుగా విడిపోయి ఉంటుంది. దాన్ని ఎవరు పూర్తిగా పట్టుకోగలరు?
వికల్పభేదే స్ఫురితే సంవిత్సారమయాత్మని । వైచిత్ర్యేణావిచిత్రే ఽపి కిమ్ ఏకత్రాపి వో గ్రహః
శుద్ధ చైతన్య స్వరూపంలో భావ భేదాలు ఉద్భవించినప్పుడు, వైవిధ్యమున్నా, లేకపోయినా, ఒకేచోట దాన్ని మీరు ఎలా పట్టుకోగలరు?
అపృథగ్భూత ఏవైష పృథగ్భూత ఇవ స్థితః । పృథగ్ అబ్ధిర్ అపర్యన్తో నాహమ్ ఇత్య్ అవగచ్ఛతి
ఇది వేరుగా లేనట్టే ఉన్నా, వేరుగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. అంతులేని సముద్రంలా, "నేను లేను" అనే భావన దీనికి ఉండదు.
యథేహాహం తథేహాసి ఘటాదీహాస్తి మర్కటః । ఖమ్ ఇహైవం తథామ్బ్వాది కిమ్ అహన్తాం ప్రతి గ్రహః
నేను ఇక్కడ ఉన్నట్టే, నువ్వు కూడా ఇక్కడే ఉన్నావు. గడ కూడా ఇక్కడే ఉంది, కోతి కూడా ఇక్కడే ఉంది, ఆకాశం, నీరు మొదలైనవి అన్నీ ఇక్కడే ఉన్నాయి. ఇలాంటి స్థితిలో "నేను" అనే భావన ఎలా పుట్టుతుంది?
ఇతి జ్ఞానాద్ విభాగస్య యో ద్వైతస్య పరిక్షయః । త్యాగస్ సఙ్కల్పజాలానామ్ అసంసఙ్గస్ స కథ్యతే
ఇలా జ్ఞానం వల్ల భేదభావం, ద్వైతం అంతమవుతుంది. మనసులో కలిగే సంకల్పాలన్నిటినీ వదిలిపెట్టడం, ఎటువంటి ఆశక్తి లేకపోవడం ఇదే.
సమస్తకల్పనాజాలస్యేశ్వరైకత్వభావనమ్ । గలితద్వైతనిర్భాసమ్ ఏతద్ ఏవేశ్వరార్పణమ్
ప్రపంచంలో కల్పనలన్నింటి మధ్య భగవంతుని ఏకత్వాన్ని ధ్యానించడం, ద్వైత భావన పూర్తిగా కరిగిపోవడం, ఏకత్వమే వెలుగుచూపడం—ఇదే నిజమైన భగవంతునికి అర్పణ.
అభేదవశతో భేదో నామ్నైవైషాం చిదాత్మని । బోధాత్మాఖిలశబ్దార్థం జగద్ ఏకం న సంశయః
ఏకత్వం వల్ల భేదం అనిపించేది పేరులో మాత్రమే ఉంది; ఈ చైతన్య స్వరూపంలో అన్ని పదాల అర్థం కూడా అవగాహనలోనే కలిసిపోతుంది. ఈ జగత్తు నిజంగా ఒక్కటే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అహమ్ ఆశా జగద్ అహం ఖమ్ అహం కర్మ చాప్య్ అహమ్ । కాలో ఽహమ్ అహమ్ అద్వైతం ద్వైతం చాహమ్ అహం జగత్
నేనే ఆశ, నేనే జగత్తు, నేనే ఆకాశం, నేనే క్రియ, నేనే కాలం కూడా; నేనే అద్వైతం, నేనే ద్వైతం, నేనే ఈ జగత్తు.
మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు । మామ్ ఏవైష్యసి మత్వైవమ్ ఆత్మానం మత్పరాయణః
నీ మనసు నన్నే ధ్యానించు, నన్ను భక్తితో సేవించు, నన్ను పూజించు, నన్ను నమస్కరించు; ఇలా నన్ను పరమ లక్ష్యంగా భావించి నన్ను ఆశ్రయిస్తే నీవు తప్పక నన్ను చేరుతావు.
ద్వే రూపే తవ దేవేశ పరం చాపరమ్ ఏవ చ । కీదృశం తత్ కదా రూపం తిష్ఠామ్య్ ఆశ్రిత్య సిద్ధయే
దేవతల అధినాయకుడా! నీకు పరమమైన రూపం, అపరమైన రూపం — రెండూ ఉన్నాయి. ఆ రూపాలు ఎలా ఉంటాయి? ఎప్పుడు వాటిని ఆశ్రయించి నేను సిద్ధిని పొందగలను?