త్వం మానుషేణోపహతాన్తరాత్మా విషాదమోహాభిభవాద్ విసఞ్జ్ఞః । నష్టస్ స్వమ్ ఉత్సృజ్య పరం ప్రకాశం తదాత్మతత్త్వం నను రాజసింహ
నరుడిగా జన్మించిన నీ అంతరాత్మ మానవ పరిమితుల వల్ల మబ్బుగా మారింది. బాధతో, మాయతో నీవు మునిగిపోయి, నీ అసలైన స్వరూపాన్ని మరచిపోయావు. రాజులలో సింహమా, నీవు నీలోని పరమజ్యోతిని, నిజమైన ఆత్మతత్వాన్ని గ్రహించలేకపోతున్నావు.
అనన్తమ్ అవ్యక్తమ్ అనాదిమధ్యమ్ ఆత్మానమ్ ఆలోకయ సంవిదాత్మన్ । సంవిద్వపుస్ స్ఫారమ్ అలగ్నదోషమ్ అజో ఽసి నిత్యో ఽసి నిరామయో ఽసి
అనంతమైనది, కనిపించని, ఆది మధ్యలేని ఆ ఆత్మను, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానరూపాన్ని చూడు. నీ రూపం జ్ఞానమే, విస్తృతమైనది, ఎలాంటి మలినతలు లేవు. నీవు పుట్టని వాడివి, నిత్యుడివి, ఎలాంటి వ్యాధులు లేవు.
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్ నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః । అజో నిత్యశ్ శాశ్వతో ఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే
ఆ ఆత్మ ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ చావదు. ఒకసారి ఉనికిలోకి వచ్చిన తర్వాత మళ్లీ పోదు. అది పుట్టని, నిత్యమైన, శాశ్వతమైన, పురాతనమైనది. శరీరం నశించినా అది నశించదు.
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్ చైనం మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే
ఈ ఆత్మను హంతకుడని భావించేవాడు, హతుడైందని అనుకునేవాడు—ఇద్దరూ నిజాన్ని గ్రహించరు. ఇది ఎవ్వరిని హతముచేయదు, ఎవ్వరిచేత హతమవదు.
అనన్తస్యైకరూపస్య సతస్ సూక్ష్మస్య ఖాద్ అపి । ఆత్మనః పరమేశస్య కిం కథం కేన హన్యతే
అనంతమైన, ఒక్కటే రూపమైన, సూత్ష్మమైన, ఆకాశంలా విస్తరించిన పరమాత్మను ఎవరు, ఎప్పుడు, ఎలా హతముచేయగలరు?
నార్జునస్ త్వం న హన్తా త్వమ్ అభిమానమ్ అలం త్యజ । జరామరణనిర్ముక్తస్ స్వయమ్ ఆత్మాసి శాశ్వతః
నీవు అర్జునుడు కాను, నీవు హంతకుడూ కాను. ఈ అహంభావాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టు. నీవు పాతికీ మరణానికీ అతీతమైన శాశ్వతాత్మవే.
యస్య నాహఙ్కృతో భావో యస్య బుద్ధిర్ న లిప్యతే । హత్వాపి స ఇమాంల్ లోకాన్ న హన్తి న నిబధ్యతే
ఎవరికి అహంభావం ఉండదో, ఎవరి బుద్ధి కలుషితమయ్యి ఉండదో, వారు ఈ లోకాలను హతముచేసినా, వారు హంతకులు కారు, బంధించబడరు కూడా.
యైవ సఞ్జాయతే సంవిద్ అన్తస్ సైవానుభూయతే । అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇత్య్ అతస్ సంవిదం త్యజ
మనసులో ఉద్భవించే ఆ చైతన్యమే అనుభూతి అవుతుంది. కాబట్టి, 'నేనేను, ఇది నాది, ఇది నేనే' అనే భావనను విడిచిపెట్టు.
అనయైవ చ యుక్తో ఽస్మి నష్టో ఽస్మీతి చ భారత । అభితస్ సుఖదుఃఖాభ్యామ్ అవశః పరికృష్యసే
ఈ భావంతోనే — 'నేను కలిసిపోయాను', 'నేను పోయిపోయాను' అని అనుకుంటూ — ఓ భారతా, నువ్వు ఆనందం, దుఃఖం రెండింటి చేత కూడా ఎటు చూసినా బలవంతంగా లాగించబడుతున్నావు.
స్వాత్మాంశైః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి భాగశః । అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమ్ ఇతి మన్యతే
మన ఆత్మ భాగాల ద్వారా, లక్షణాల వల్ల పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ అహంకారంతో మాయలో పడినవాడు మాత్రం 'నేనే చేస్తున్నాను' అని భావిస్తాడు.
చక్షుః పశ్యతు కర్ణశ్ చ శృణోతు త్వక్ స్పృశత్వ్ ఇయమ్ । రసనా చ రసం యాతు కో ఽత్రైకో ఽహమ్ ఇతి స్థితః
కళ్ళు చూడనీ, చెవులు విననీ, చర్మం తాకనీ, నాలుక రుచి చూడనీ — వీటిలో నేను ఒక్కడినే అని ఎవడు వేరుగా నిలబడి అంటున్నాడు?
కలనాకర్మనిరతే మనస్య్ అపి మహామతే । న కశ్చిద్ అత్రాహమ్ ఇతి క్లేశభాగీ క ఏవ తే
ఓ మహామతి! ఆలోచనలూ, కార్యాలూ చేసే మనస్సులో కూడా 'ఇది నేనే' అని అనుకుంటూ ఎవడు బాధపడుతున్నాడు? నీకోసం బాధపడేది ఎవరు?
బహుభిస్ సమవాయేన యత్ కృతం తత్ర భారత । ఏకో ఽభిమానదుఃఖేన హాసాయైవ హి గృహ్యతే
ఓ భారతా, అనేక మంది కలిసి చేసిన పనిని, ఒక్కరే గర్వం, దుఃఖంతో బాధపడితే, అది తేలికగా తీసుకుంటారు.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైర్ ఇన్ద్రియైర్ అపి । యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మసిద్ధయే
యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఒక్కో ఇంద్రియంతో కూడా, ఆశక్తిని విడిచిపెట్టి, ఆత్మసిద్ధి కోసం కర్మలు చేస్తారు.
అహన్త్వవిషచూర్ణేన యేషాం కాయో న భావితః । కుర్వన్తో ఽపి హరన్తో ఽపి త ఏతే నిర్విషూచికాః
ఎవరికి అహంకారవిషం శరీరంలో కలగలిపి ఉండదో, వారు చేసే పనుల్లోనూ, సంపాదనలోనూ, ఆ విషవ్యాధి కలగదు.
న క్వచిద్ రాజతే కాయో మమత్వామేధ్యదూషితః । ప్రాజ్ఞో ఽప్య్ అతిబహుజ్ఞో ఽపి దుశ్శీల ఇవ మానవః
యావద్దూ మమకారమలంతో కలుషితమైన శరీరం ఎక్కడా ప్రకాశించదు; ఎంత తెలివిగలవాడైనా, ఎంత పండితుడైనా, చెడు ప్రవర్తన ఉంటే, సాధారణ మనిషిలాగానే ఉంటాడు.
నిర్మమో నిరహఙ్కారస్ సమదుఃఖసుఖః క్షమీ । యస్ స కార్యమ్ అకార్యం వా కుర్వన్న్ అపి న లిప్యతే
ఎవరైనా స్వార్థం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, సుఖదుఃఖాల్లో సమంగా ఉండి, సహనంగా ఉంటే, వారు ఏ పని చేసినా, అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, వారికి ఎలాంటి మచ్చ పట్టదు.
ఇదం చ తే పాణ్డుసుత స్వకర్మ క్షాత్రమ్ ఉత్తమమ్ । అతిక్రూరమ్ అపి శ్రేయస్ సుఖాయైవోదయాయ చ
పాండవ కుమారా, నీకు కలిగిన ఈ క్షత్రియ ధర్మం, ఎంత కఠినమైనదైనా, అది మేలు కొరకు, సుఖం కొరకు, అభివృద్ధి కొరకు కలిగింది.
అపి కుత్సితమ్ అప్య్ అన్త్యమ్ అప్య్ అధర్మమయం కృశమ్ । శ్రేయసే స్వం యథా కర్మ న తథేహామృతాసవః
తక్కువగా కనిపించినా, చివరగా ఉన్నా, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా, తక్కువ ఫలితమైనా, మన పని మనకే మేలు చేస్తుంది; ఇతరుల అమృతం అంత మేలు చేయదు.
మూర్ఖస్యాపి స్వకర్మైవ శ్రేయసే కిమ్ ఉ సన్మతేః । మతిర్ గలదహఙ్కారా పతితాపి న లిప్యతే
మూఢునికైనా తన పని తనకే మేలు చేస్తుంది; మంచి జ్ఞానం అవసరం లేదు. మనస్సు అహంకారపు గోతిలో పడిపోయినా, దానికి మచ్చ పట్టదు.
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ । నిస్సఙ్గస్ త్వం యథాప్రాప్తకర్మాసి చేన్ న బధ్యసే
యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, ధనంజయా, నీవు అన్ని పనులు చేయి. వాటిపట్ల మమకారం విడిచిపెట్టు. నీవు మమకారం లేకుండా, ఎదురైన పనులు చేస్తే, వాటికి బంధించబడవు.
శాన్తబ్రహ్మవపుర్ భూత్వా కర్మ బ్రహ్మమయం కురు । బ్రహ్మార్పితసమాచారో బ్రహ్మైవ భవసి క్షణాత్
బ్రహ్మస్వరూపంగా ప్రశాంతంగా మారి, నీ పనులను బ్రహ్మంగా భావించి చేయు. నీ ఆచరణను బ్రహ్మకు అర్పణగా చేస్తే, వెంటనే బ్రహ్మమే అవుతావు.
ఈశ్వరార్పితసర్వార్థ ఈశ్వరాత్మా నిరామయః । ఈశ్వరస్ సర్వభూతాత్మా భవ భూషితభూతలః
నీ అన్ని లక్ష్యాలను పరమాత్మకు అర్పించి, పరమాత్మనే నీ ఆత్మగా భావించు. బాధలేమిగా, భూమిపై అందరికి ఆత్మగా వెలిగే పరమాత్మవై, సర్వభూతాలకు అలంకారంగా ఉండు.
సన్న్యస్తసర్వసఙ్కల్పస్ సమశ్ శాన్తమనా మునిః । సన్న్యాసయోగయుక్తాత్మా కుర్వన్ ముక్తమతిర్ భవ
అన్ని సంకల్పాలను వదిలి, సమచిత్తుడిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో మునిగా మారు. త్యాగయోగంతో కూడిన ఆత్మను కలిగి, ముక్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని కార్యాలు చేయు.
సఙ్గత్యాగస్య భగవంస్ తథా బ్రహ్మార్పణస్య చ । ఈశ్వరార్పణరూపస్య సన్న్యాసస్య చ సర్వగ
భగవంతుడా, మనసులోని మమకారాన్ని వదిలిపెట్టడం, బ్రహ్మకు అర్పించడం, పరమేశ్వరునికి అర్పణ భావనతో సర్వం సమర్పించడం, అలాగే సన్యాసం — ఇవన్నీ గురించి కూడా చెప్పండి.
తథా జ్ఞానస్య యోగస్య విభాగః కీదృశః ప్రభో । క్రమేణ కథయైతన్ మే మహామోహనివృత్తిదమ్
ప్రభూ, అలాగే జ్ఞానం, యోగం వీటి మధ్య తేడా ఏమిటో, దయచేసి క్రమంగా వివరంగా చెప్పండి. ఇవి మహా మాయను తొలగిస్తాయి.
సర్వసఙ్కల్పసంశాన్తావ్ ఏకాన్తఘనవేదనమ్ । నకిఞ్చిద్భావనాకారం యత్ తద్ బ్రహ్మ పరం విదుః
మనసులోని అన్ని సంకల్పాలు పూర్తిగా శాంతించిపోయి, ఒక్కటైన దృఢమైన అవగాహన మాత్రమే మిగిలి, ఏ భావన కూడా లేనప్పుడు, దానినే పరబ్రహ్మమని జ్ఞానులు అంటారు.
తదుద్యోగం విదుర్ జ్ఞానం యోగం చ కృతబుద్ధయః । బ్రహ్మ సర్వం జగద్ అహం చేతి బ్రహ్మార్పణం విదుః
ఈ స్థితిని సాధించడానికి చేసే ప్రయత్నాన్ని జ్ఞానమని, యోగమని తెలివైనవారు చెబుతారు. 'బ్రహ్మమే అన్నీ, జగత్తూ నేనూ బ్రహ్మమే' అనే భావనను బ్రహ్మార్పణం అంటారు.
అన్తశ్శూన్యం బహిశ్శూన్యం పాషాణహృదయోపమమ్ । శాన్తమ్ ఆకాశకోశాచ్ఛం న శూన్యం న దృషత్ పరమ్
లోపల ఖాళీగా, బయట కూడా ఖాళీగా, రాయి హృదయం లాంటిది; శాంతంగా, పాత్రలోని ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉంటుంది. అది పూర్తిగా ఖాళీ కూడా కాదు, పూర్తిగా ఘనమైనదీ కాదు.
తత ఈషద్ యద్ ఉత్థానమ్ ఈషద్ అన్యతయోదయే । స జగత్ప్రతిభాసో ఽయమ్ ఆకాశ ఇవ శూన్యతా
అప్పుడప్పుడు కొంత తేడా కలిగినప్పుడు, కొంత మార్పు వచ్చినప్పుడు, ఈ ప్రపంచం కనిపించడమూ ఆకాశంలో ఖాళీదనం లాంటిది.