చిద్వ్యోమ్నా కచతా తద్ యద్ అయమ్ అర్థ ఇతి స్థితమ్ । సర్గాదౌ చేతితా సంస్థా యాసౌ స్థితిమ్ ఉపాగతా
ప్రపంచం మొదట ఏర్పడినప్పుడు, 'ఇది ఒక వస్తువు' అని మనసులో స్థిరపడిన భావన, అదే ఆ పరిపూర్ణమైన చైతన్యాకాశం వెలిగిపోవడమే. ఆ సృష్టి ప్రారంభంలో ఉన్న జ్ఞానం, ఇప్పుడీ స్థితికి వచ్చింది.
అసతామ్ ఏవ భావానాం చిద్వ్యోమకచనాబలాత్ । గుణార్పణం మిథో రూఢం నిర్మలే ప్రతిబిమ్బనమ్
చైతన్యాకాశం వెలుగు వల్ల, వాస్తవంగా లేనివాటికి కూడా గుణాలు పరస్పరం ఏర్పడతాయి. అవి నిర్మలమైన అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా ఒకదానికొకటి కనిపిస్తాయి.
అత్యన్తజడయోర్ ఏవ జీవయోర్ ఇవ యన్ మిథః । సత్తార్పణం స్వభావేన ప్రతిబిమ్బం తద్ ఉచ్యతే
పూర్తిగా జడమైన రెండు వస్తువులు, జీవుల్లా పరస్పరం ఉనికిని కల్పించుకుంటే, అది సహజంగా ప్రతిబింబం అని అంటారు.
చిదాత్మనోర్ వా జడయోర్ మహాసత్తాజడాత్మనోః । ఆద్యస్వభావనియమాద్ బిమ్బసత్తార్పణం మిథః
చైతన్యమూ జడమూ, లేక మహాసత్త్వమూ జడాత్మా మధ్య, మొదటి స్వభావం ప్రకారం, బింబం ఉనికి పరస్పరం కల్పించబడుతుంది.
ప్రతిబిమ్బం దృశోర్ భ్రాన్తిం విద్ధి వేద్యవిదాం వర । తావన్మాత్రం జగత్ తేన విశ్వాసో మా తవాస్త్వ్ ఇహ
కళ్లతో కనిపించే ప్రతిబింబం మాయ అని తెలుసుకో, తెలిసినవారిలో నీవు ఉత్తముడవు. అలాగే ఈ లోకమూ అంతే — కాబట్టి దీనిపై నీకు గట్టి నమ్మకం ఉండకూడదు.
అహమిత్యాదితరఙ్గస్ సర్గాద్యావర్తవాన్ పరామ్భోధౌ । నాస్త్య్ ఏవ దేశకాలక్రియాకృతస్ తన్మయైకతయా
‘నేను’ అనే భావం మొదలైన అలలు సృష్టి మొదలుకొని పరమ సముద్రంలో తిరుగుతూ ఉంటాయి. కానీ ఆ పరమ తత్వంతో ఏకత్వం వల్ల, ఇక్కడ దేశం, కాలం, చర్య అనే విభాగాలు అసలు ఉండవు.
నిత్యమ్ అసక్తమతిర్ ముదితాత్మా శాన్తసుఖాసుఖసంవిదనన్తః । తిష్ఠ నివిష్టమతిస్ సమతాయామ్ అస్తసమస్తభవామయమాయః
ఎప్పుడూ మనస్సు అనాసక్తంగా ఉంచి, ఆత్మ ఆనందంగా ఉండగా, శాంతి, సుఖం, దుఃఖం అన్నీ లోపలే తెలుసుకుంటూ, సమభావంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని మాయలు, జన్మబంధాలు అంతరించిపోయినవిగా నీవు నిలుచు.
నవాద్ ఉద్భవతః పూర్వం సమ్పన్నాశ్ చక్షురాదయః । యథా కమలజస్యైతత్ సర్వమ్ ఏవ త్వయా శ్రుతమ్
కొత్తదేమైనా పుట్టకముందే, చూపు మొదలైన ఇంద్రియాలు పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉంటాయి. కమలజుడు ఎలా ఉన్నాడో, ఇదంతా నీకు ముందే వివరించబడింది.
బ్రహ్మపుర్యష్టకస్యాదావ్ అక్షసంవిద్ యథోదితా । పుర్యష్టకస్య సర్వస్య తథైవోదేతి సర్వదా
బ్రహ్మపురి అనే ఎనిమిది భాగాల నగరంలో మొదటగా, ఇంద్రియాల జ్ఞానం ఎలా ఉద్భవిస్తుందో చెప్పినట్టు, అదే విధంగా ఆ ఎనిమిది భాగాల నగరమంతటా ఎప్పుడూ ఆ జ్ఞానం కలుగుతూనే ఉంటుంది.
విద్ధి పుర్యష్టకం జీవం స గర్భస్థేన్ద్రియోదయః । యద్ యథా భావయత్య్ ఆశు తత్ తథా పరిపశ్యతి
ఈ ఎనిమిది భాగాల నగరాన్ని జీవుడిగా తెలుసుకో. అది గర్భంలో ఉండగానే ఇంద్రియాలు పుట్టుకొస్తాయి. అది ఏదైనా త్వరగా ఊహించినట్లయితే, అదే విధంగా అది చూస్తూ అనుభవిస్తుంది.
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాఖ్యం విద్ధి సంవేదనం స్వకమ్ । సమ్పన్నం చ యథా తత్ తే ప్రోక్తమ్ ఆద్యమనస్స్థితౌ
ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు అన్నీ జీవుని స్వంత జ్ఞానమే అని తెలుసుకో. ఆ జ్ఞానం పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు, అది మొదటి మనస్సు స్థితిలో ఎలా ఉంటుందో నీకు వివరించబడింది.
శుద్ధా సంవిత్ సంవిదన్తీ సంవేదనమ్ అనిన్దితమ్ । అతో ఽహంవేదనాద్ అన్తర్ జీవం పుర్యష్టకం త్వ్ ఇతా
శుద్ధమైన జ్ఞానం, స్వయంగా తెలిసే జ్ఞానం, అది నిందలేని సాక్షాత్కారం. ఈ 'నేను ఉన్నాను' అనే లోపలి అనుభూతి నుంచే జీవుడు, అంటే ఎనిమిది భాగాల నగరం, ఉద్భవిస్తుంది.
న త్వ్ ఏకత్వాద్ అనన్తత్వాద్ అవేద్యత్వాద్ అనామయా । అనన్యత్వాద్ అనేకత్వాద్ అశూన్యత్వాత్ పరా స్థితిః
అయితే, పరమ స్థితి ఏకత్వం, అనంతత్వం, తెలియదగినదనం, రోగరహితత్వం, వేరేదనం, అనేకత్వం లేదా శూన్యత అని చెప్పదగినది కాదు.
చేత్యాది బుధ్యతే కిఞ్చిన్ న మనస్తాం చ గచ్ఛతి । న చ జీవత్వమ్ ఆయాతి న చ పుర్యష్టకాత్మికా
ఏదో ఒకటి తెలుసుకొనబడుతుంది గాని, మనస్సు ఆ స్థితికి చేరదు; అది జీవితంగా మారదు, సూత్ష్మశరీరంగా కూడ ఉండదు.
నావిద్యాదివిలాసో ఽస్తి సో ఽస్తి నాస్తీవ యస్ సదా । పరమాత్మేతి కథితో మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతిగః
అక్కడ అవిద్యాదుల ఆటలు లేవు; ఎప్పుడూ ఉండేదీ, ఉండనిదీ కానిది అది. అది మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు అతీతమైన పరమాత్మ అని పిలవబడుతుంది.
తస్మాత్ సమ్పద్యతే జీవశ్ చిన్మూర్తిర్ మననాత్మకః । భ్రమః కేవలమ్ ఇత్య్ ఆద్య ఉపదేశాయ గీయతే
అందువల్ల, చైతన్య స్వరూపమైన, ఆలోచనలతో కూడిన జీవుడు ఉద్భవించినట్టు చెప్పబడుతుంది; కానీ ఇది కేవలం భ్రమ మాత్రమే, ప్రారంభంలో బోధించేందుకు ఇలా చెప్పబడింది.
యతః కుతశ్చిత్ సమ్పన్నే త్వ్ అవిద్యామయ ఆమయే । ఉపదేశ్యోపదేశేన ప్రవిలీనే విచారణాత్
ఎక్కడ నుంచైనా, ఎప్పుడైనా, అజ్ఞానంతో కూడిన వ్యాధి పుట్టినపుడు, ఉపదేశం ద్వారా, విచారణ వల్ల అది పూర్తిగా కరుగుతుంది.
ప్రశాన్తసకలాచారం జ్ఞానం తద్ అవశిష్యతే । యత్రాకాశమ్ అపి స్థూలమ్ అణావ్ ఇవ సురాచలః
అప్పుడు, అన్ని క్రియలు శాంతించిపోయిన జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది. అక్కడ స్థూలమైన ఆకాశం కూడా, ఒక అణువులో పర్వతంలా నిలబడినట్టు ఉంటుంది.
యత్రోద్యదాచారమ్ అపి సద్ అప్య్ అసద్ అవస్థితమ్ । జగజ్ జ్ఞవిషయం పఙ్కాద్ ఇవ తిష్ఠతి నిర్మితమ్
అక్కడ, ఎంత చిన్న క్రియ జరిగినా, అది ఉన్నా లేనట్టే ఉంటుంది. ఈ లోకం, జ్ఞానానికి ఒక విషయం అయినా, మట్టిలో మురుగు ఎలా ఉంటుందో అలా కనిపిస్తుంది.
అసన్మయమ్ అవిద్యాయా రూపమ్ ఏతావద్ ఏవ హి । యద్ వీక్షితా సతీ నూనం నశ్యత్య్ ఏవ న దృశ్యతే
అజ్ఞానానికి అసలు రూపం ఇంతే — దాన్ని గమనిస్తే అది తప్పక నశిస్తుంది, ఇక కనబడదు.
ఆలోకితం నామ కథమ్ అవస్తు కిల లభ్యతే । ప్రయత్నేనాపి సమ్ప్రాప్తం మృగతృష్ణామ్బు కేన వా
ఒకటి వాస్తవం కానప్పుడు, దాన్ని చూస్తే ఏమి లాభం? ఎంత ప్రయత్నించినా, మృగతృష్ణలోని నీటిని ఎవరైనా పొందారా?
అసద్ ఏవ సదైవాసద్ అజ్ఞానాద్ అస్య సత్యతా । జ్ఞానాద్ యథాస్థితం వస్తు దృశ్యతే నశ్యతి భ్రమః
అసత్యం ఎప్పుడూ అసత్యమే. అవిభేదమై నిజమై కనిపించేది అవిద్య వల్లే. జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, వాస్తవం ఎలా ఉందో అలా కనిపిస్తుంది; అపోహ అంతా పోతుంది.
అవిద్యాయా విచారాయ జీవపుర్యష్టకాదికా । అప్య్ అత్యన్తమ్ అసత్యాయాః కల్పనా కల్పితాత్మని
అవిద్యను పరిశీలించేందుకు, జీవుడు, పూర్యష్టకం మొదలైనవి ఊహించబడ్డాయి. ఇవన్నీ పూర్తిగా అసత్యమైనవి, ఊహించుకున్న ఆత్మపై కల్పించబడినవే.
తస్మాత్ తదుపదేశాయ సేయం జీవాదికల్పనా । కృతా శాస్త్రైః ప్రబోధాయ తాం త్వమ్ ఏకమనాశ్ శృణు
కాబట్టి, బోధించేందుకు జీవుడు మొదలైన కల్పనలు శాస్త్రాలలో చెప్పబడ్డాయి. అవగాహన కలిగించేందుకు ఇవి చెప్పబడ్డాయి. వాటిని ఏకాగ్రంగా విను.
జీవత్వమ్ ఇవ సమ్ప్రాప్తా పుర్యష్టకపదే స్థితా । కలాకలఙ్కరహితా చితిర్ ఆచేతనోన్ముఖీ
గుణములు, మలినతలు లేని ఆ చైతన్యం, ఎనిమిది భాగాల సూక్ష్మదేహ స్థితిలో, ప్రాణమున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ అది జడవైపు మొగ్గుచూపుతుంది.
యద్ యథా భావయత్య్ ఆశు తత్ తథానుభవత్య్ అలమ్ । సత్యం భవత్వ్ అసత్యం వా బాలేవ నిశి యక్షకమ్
ఎవరు ఏదైనా బలంగా ఊహిస్తే, అది నిజమైనదా, అబద్ధమా అన్నది కాకుండా, వెంటనే అనుభవిస్తారు. రాత్రి పిల్లవాడు దెయ్యాన్ని చూసినట్టు.
పఞ్చతన్మాత్రకలనాస్ సా భావయతి యత్ర యాః । తత్రాత్మని తథారన్ధ్రాస్ తాః పశ్యతి తథోదితాః
ఆ చైతన్యం ఎక్కడ ఐదు సూక్ష్మభూతాల భావనలను కల్పిస్తుందో, అక్కడే తనలో తాను ఆ మార్గాలను ఎలా ఉద్భవించాయో అలాగే చూస్తుంది.
తాభ్య ఏవ సముత్పన్నం బహిస్స్థం భూతపఞ్చకమ్ । పశ్యత్య్ అనన్యద్ అన్యాభం శాఖాశతమ్ ఇవాఙ్కురః
అవి నుంచే బయట ఐదు భూతాలు ఉద్భవిస్తాయి. అవి తానే కాకుండా వేరేలా కనిపించినా, మొక్కలో ఒక మొగ్గ నుండి వంద కొమ్మలు పుట్టినట్టు అవి తానే అనిపిస్తాయి.
ఇదమ్ అన్తర్ ఇదం బాహ్యమ్ ఇతి నిశ్చయవాంస్ తతః । జీవో యథా యద్ ఆదత్తే తత్ తథా ద్రఢయత్య్ అలమ్
ఇది లోపలిది, అది బయటిది అని మనసులో నిశ్చయంగా భావించినప్పుడు, జీవుడు ఏది అంగీకరిస్తాడో, దాన్ని అదే విధంగా బలంగా నమ్ముకుంటాడు.
రశ్మిజాలమ్ ఇవేన్దోర్ యద్ ఆత్మనః ప్రతిభాసనమ్ । బాహ్యస్పర్శతయా తేన తద్ ఏవాశూరరీకృతమ్
చంద్రుని కిరణాలు చంద్రుని నుంచే వెలువడినట్టు కనిపించడంలా, మనలోనుంచి ఏది వెలువడితేనైనా, బయటదిగా అనిపించే స్పర్శ వల్ల అది వెంటనే బయటి విషయంగా మారిపోతుంది.