పూర్ణాత్మకమ్ ఇదం పూర్ణం పూర్ణాత్ పూర్ణం ప్రపూర్యతే । పూర్ణేన పూరితం పూర్ణం స్థితా పూర్ణైవ పూర్ణతా
ఈ సంపూర్ణత స్వరూపమే సంపూర్ణత. సంపూర్ణత నుంచే సంపూర్ణత నిండిపోతుంది. సంపూర్ణతతో నిండినది కూడా ఎప్పుడూ సంపూర్ణంగానే ఉంటుంది — ఇదే సంపూర్ణత లక్షణం.
లీలయేదం తు పృచ్ఛామి భూయో బోధాభివృద్ధయే । బాలస్యేవ పితా బ్రహ్మన్ న రోషం కర్తుమ్ అర్హసి
ఇదంతా సరదాగా మళ్లీ అడుగుతున్నాను, జ్ఞానం ఇంకా పెరగాలని. తండ్రి తన బిడ్డను ఎలా అడుగుతాడో అలా బ్రహ్మన్, మీరు కోపపడకూడదు.
శ్రోత్రం చక్షుస్ స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమ్ ఏవ చ । విద్యమానమ్ అపి బ్రహ్మన్ దృశ్యమానమ్ అపి స్ఫుటమ్
వినికిడి, చూపు, స్పర్శ, రుచి, వాసన — ఇవన్నీ బ్రహ్మన్, ఉన్నట్టే, స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నట్టే ఉన్నా,
కథం మృతస్యైవ జన్తోర్ విషయం స్వం న పశ్యతి । జీవతశ్ చ కథం సర్వం విషయం స్వం ప్రపశ్యతి
ఒక జీవి చనిపోయినప్పుడు తన విషయాలను ఎందుకు చూడలేకపోతుంది? అలాగే, బ్రతికున్నప్పుడు మాత్రం తన విషయాలన్నీ ఎలా చూస్తుంది?
కథం ఘటాది బాహ్యస్థమ్ ఇన్ద్రియాణి జడాన్య్ అపి । శరీరే ఽనుభవన్త్య్ అన్తః పునర్ నానుభవన్త్య్ అపి
బయట ఉన్న గడ లేదా ఇంద్రియాలు లాంటి జడ వస్తువులు, శరీరంలో అనుభూతి చెందుతాయి, కాని అవే బయట అనుభవించలేవు. ఇది ఎలా జరుగుతుంది?
అయశ్శలాకోపమయోర్ ఘటాదీన్ద్రియయోః కిల । అశ్లిష్టయోర్ నీరసయోః కథం సత్తోదితా మిథః
ఒక గడ మరియు ఇంద్రియాలు లాంటి రెండు ఇనుప కడ్డీలు కలిపినప్పుడు, వాటిలో జీవం లేకపోయినా, వాటి మధ్య జీవం ఎలా పుట్టుకొస్తుంది?
జానన్న్ అపి యద్ ఏతత్ త్వాం విశేషాశఙ్కయా పునః । పృచ్ఛామి తద్ అశేషేణ కథయాశ్వ్ అనుకమ్పయా
నేను ఇది తెలిసినా, నాకు కొంత సందేహం ఉండటంతో మళ్లీ నిన్ను అడుగుతున్నాను. దయచేసి దీనిని పూర్తిగా వివరించు.
ఇన్ద్రియాణ్య్ అపి చిత్తాది ఘటాద్య్ అపి న కిఞ్చన । పృథక్ సమ్భవతీహాఙ్గ నిర్మలాచ్ చేతనాద్ ఋతే
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, గడలు వంటి వస్తువులు ఇవన్నీ స్వతంత్రంగా ఏమీ కావు. శుద్ధమైన చైతన్యం తప్ప, ఇవన్నీ వేరుగా ఉనికిలోకి రారు, సఖీ!
గగనాద్ అపి యాచ్ఛా చిత్ తయా రూపం స్వమ్ ఆత్మనా । చిత్త్వాత్ పుర్యష్టకత్వేన భావవృత్త్యైవ భావితమ్
ఆకాశాన్ని మించిన ఆ చైతన్యం, తన స్వరూపాన్ని తానే సృష్టించుకుంటుంది. అది మనస్సు స్వభావాన్ని కలిగి ఉండటంతో, సూక్ష్మదేహంగా, మనస్సులో కలిగే భావాల ప్రకారమే రూపం పొందుతుంది.
తద్ ఏవేదం ప్రకృతితాం గతం జగద్ అవస్థితమ్ । తస్యావయవజాతం తద్ ఇన్ద్రియాది ఘటాది చ
ఈ జగత్తు, తన సహజ స్వరూపాన్ని పొంది స్థిరంగా ఉంది. దాని నుండి పుట్టినవి, ఇంద్రియాలు, కుండలు మొదలైనవి — ఇవన్నీ దాని భాగాలే.
పుర్యష్టకత్వమ్ ఆయాతం యచ్ చిత్తత్త్వం స్వభావతః । స్వ ఏవావయవస్ తస్మిన్ ఘటాది ప్రతిబిమ్బతి
మనస్సు తత్వం తన స్వభావంతో సూక్ష్మదేహంగా మారింది. దాని అంతర్గత భాగాలు, కుండలు మొదలైనవి, అందులోనే ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తున్నాయి.
జగత్సహస్రనిర్మాణమహిమ్నాం దర్పణస్య మే । పుర్యష్టకస్య భగవన్ రూపం కథయ కీదృశమ్
భగవంతుడా! వేల జగత్తులను సృష్టించగల దర్పణంలాంటి ఆ సూక్ష్మదేహం ఎలా ఉంటుందో నాకు వివరించండి.
అనాద్యన్తజగద్బీజం యద్ బ్రహ్మాస్తి నిరామయమ్ । భారూపం శుద్ధచిన్మాత్రం కలాకలనవర్జితమ్
ఆది అంతము లేని ఈ ప్రపంచానికి మూలమైన బ్రహ్మం, ఎలాంటి వ్యాధులు లేని, బరువుగా ఉండే, పూర్తిగా పవిత్రమైన జ్ఞాన స్వరూపం, ఏవైనా మార్పులు లేకుండా, ఏ విభాగాలు లేని స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే.
కలనోన్ముఖతాం యాతం సత్ తజ్ జీవ ఇతి స్మృతః । స జీవః ఖలు దేహే ఽస్మింశ్ చినోతి స్పన్దతే స్ఫుటమ్
అది భేద భావన వైపు మొగ్గు చూపినప్పుడు, దానిని జీవుడు అని అంటారు. ఈ జీవుడు ఈ శరీరంలో స్పష్టంగా గ్రహించి, స్పందిస్తూ ఉంటాడు.
అహమ్భావాద్ అహఙ్కారో మననాన్ మన ఉచ్యతే । బోధనిశ్చయతో బుద్ధిర్ ఇన్ద్రదృష్టేస్ తథేన్ద్రియమ్
నేను అనే భావన వల్ల అహంకారం కలుగుతుంది; ఆలోచన వల్ల మనస్సు ఏర్పడుతుంది; గ్రహించి నిర్ణయించడంవల్ల బుద్ధి పుడుతుంది; ఇంద్రియాల ద్వారా చూసే శక్తి వల్ల ఇంద్రియాలు వస్తాయి.
దేహభావనయా దేహో ఘటభావనయా ఘటః । ఏష ఏవంస్వభావాత్మా జీవః పుర్యష్టకం స్మృతమ్
శరీరం అనే భావన వల్ల శరీరం ఏర్పడుతుంది; మట్టికుండ అని భావించడంవల్ల కుండ ఏర్పడుతుంది. ఇలాగే, ఈ స్వభావాన్ని కలిగి ఉన్న జీవుడే పూర్యష్టకం అని పిలవబడతాడు.
జ్ఞత్వకర్తృత్వభోక్తృత్వసాక్షిత్వాద్యభిమానినీ । యా సంవిజ్ జీవ ఇత్య్ ఉక్తా తద్ ధి పుర్యష్టకం విదుః
తాను తెలుసుకునేవాడిని, చేయువాడిని, అనుభవించేవాడిని, సాక్షిని అని భావించే ఆ చైతన్యమే జీవుడు అని అంటారు. ఇదే తెలివైనవారు పుర్యష్టకం అని పిలుస్తారు.
కాలే కాలే స్వతో జీవస్ త్వ్ అన్యో ఽన్యో భవతి స్వతః । భావితాకారితానన్తవాసనాకణికోదయాత్
ప్రతి కాలంలో జీవుడు తనలో తానే వేరుగా మారిపోతుంటాడు, ఎందుకంటే గతంలో చేసిన ఆలోచనలు, పనుల వల్ల ఏర్పడిన అనేక వాసనల ప్రభావం వల్ల అలా జరుగుతుంది.
పుర్యష్టకస్వభావేన కాలేనాకారమ్ ఋచ్ఛతి । వాసనావశతస్ సేకాద్ బీజం పల్లవతామ్ ఇవ
పుర్యష్టక స్వభావం వల్ల, కాలక్రమంలో జీవుడు ఒక రూపాన్ని పొందుతాడు. వాసనల బలంతో, అది విత్తనం మొలకెత్తినట్లు అభివృద్ధి చెందుతుంది.
ఆకారో ఽహం శరీరాది స్థావరాది సురాది వా । నాహమ్ ఆద్యశ్ చిదాత్మేతి మిథ్యాజ్ఞానే నిమజ్జతి
ఈ రూపమే 'నేను' అని భావిస్తాడు—దేహం అయినా, స్థావరమైనది అయినా, దేవత అయినా. కానీ 'నేను ఆది చైతన్యస్వరూపుడిని' అనే జ్ఞానం అజ్ఞానంలో మునిగిపోతుంది.
భ్రమత్య్ ఏవం జగజ్ జీవో వాసనావేల్లితశ్ చిరమ్ । ఊర్ధ్వాధోగమనైర్ అబ్ధౌ కాష్ఠం వీచిహతం యథా
ఈ విధంగా, వాసనల ప్రభావంతో జీవుడు ఈ లోకంలో చాలా కాలం తిరుగుతూ ఉంటాడు. ఇది సముద్రంలో అలలు తాకుతూ పైకి క్రిందికి ఊగిపోతున్న దారువుకట్టులా ఉంటుంది.
కశ్చిత్ సాత్త్వికజాతిత్వాద్ భవబన్ధాద్ అనన్తరమ్ । బుద్ధ్వాత్మానం స్వమ్ అభ్యేతి పదమ్ ఆద్యన్తవర్జితమ్
కొంతమంది, సాత్విక స్వభావం ఎక్కువగా ఉండడం వల్ల, భవబంధనాల నుంచి బయటపడిన తర్వాత, తాము నిజంగా ఎవరో తెలుసుకొని, ఆది అంతం లేని స్థితిని పొందుతారు.
కశ్చిత్ కాలేన బహునా భుక్తయోనిగణాన్తరః । ఆత్మజ్ఞానవశాద్ ఏతి పరమం పదమ్ ఆత్మనః
ఇంకొంతమంది, అనేక జన్మలు, అనేక రూపాలు అనుభవించిన తర్వాత, ఆత్మజ్ఞానం వల్ల తమ పరమస్థితిని చేరుకుంటారు.
ఏవమ్భూతస్ స సుమతే జీవో యాతశ్ శరీరతామ్ । నేత్రాదినా ఘటాద్య్ అన్తర్ యథా వేత్తి తథా శృణు
ఓ మేధావీ! ఇలాంటి జీవుడు శరీరాన్ని పొందిన తర్వాత, కళ్లూ ఇతర ఇంద్రియాల ద్వారా మట్టికుండలోపల ఏముందో తెలుసుకున్నట్టు, ఈ లోకాన్ని గ్రహిస్తాడు. ఇది ఎలా జరుగుతుందో విను.
చిత్త్వస్య కలనాత్ తస్య సమ్ప్రయాతస్య జీవతామ్ । మనష్షష్ఠేన్ద్రియగ్రామో దేహో ఽగ్ర ఇవ తిష్ఠతి
మనస్సు పనిచేసినప్పుడు, ఆ ప్రాణి జీవులలో ప్రవేశించినప్పుడు, మనస్సు మరియు ఆరు ఇంద్రియాల సమూహం మొక్క మొగ్గ ముందు భాగంలా ముందుగా నిలుస్తుంది.
పదార్థదేహే దేహేన స్వే పతత్య్ అక్షిరూపిణా । తదా తజ్ జీవసంస్పర్శాజ్ జీవాత్మైకత్వమ్ ఋచ్ఛతి
భూతాలతో ఏర్పడిన శరీరంలో, ఆ జీవి తన స్వరూపమైన ఇంద్రియంగా అక్కడికి చేరుతుంది. అప్పుడు ఆ జీవితో కలిసినప్పుడు, వ్యక్తిగత ఆత్మ పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని పొందుతుంది.
బాహ్యార్థవేదనే నిత్యం సమ్బన్ధో ఽక్షస్య కారణమ్ । సమన్వితస్య చిత్తేన న ముక్తస్య కదాచన
బయటి వస్తువులను గ్రహించడంలో ఇంద్రియానికి కలిగే సంబంధమే అనుభూతికి కారణం. ఇది మనస్సుతో కలిసినవారికి మాత్రమే, విముక్తులకు ఎప్పుడూ కాదు.
యద్ యద్ అచ్ఛతరే తస్మిన్న్ అగ్రస్థం ప్రతిబిమ్బతి । జీవేన భవతి శ్లిష్టం బహిర్ జీవో ఽథ జీవతి
ఆ ముందు భాగంలో ఏది స్పష్టంగా ఉంటే అది అక్కడ ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆ ప్రతిబింబంతో జీవుడు కలిసినప్పుడు, జీవాత్మగా బయట జీవించటం జరుగుతుంది.
నిఘృష్టనవరత్నాభే యదా నయనతారకే । తదైతయోర్ బాహ్యగతః పదార్థః ప్రతిబిమ్బతి
కళ్ళు కొత్త రత్నాల్లా మెరిసిపోతూ, బాగా తుడిచినప్పుడు, బయట ఉన్న వస్తువు అందులో ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.
జీవేన భవతి శ్లిష్టః ప్రతిబిమ్బవశాత్ తతః । జీవజ్ఞేయత్వమ్ ఆయాతి బాహ్యం వస్త్వ్ ఇతి రాఘవ
ఆ ప్రతిబింబం వల్ల ఆ వస్తువు జీవితో కలిసిపోతుంది. అందువల్ల, రాఘవా, బయట ఉన్నది జీవికి తెలిసేలా అవుతుంది.