యద్ బ్రహ్మాత్మా విభుర్ యశ్ చ యావిద్యా ప్రకృతిశ్ చ యా । తద్ అభిన్నం సదైకాత్మ యథా కుమ్భశతేషు మృత్
బ్రహ్మ, ఆత్మ, అన్నింటినీ వ్యాపించినది, అవిద్య అని పిలిచే ప్రకృతి — ఇవన్నీ ఎప్పుడూ ఒకటే, ఒకే తత్వం. ఇది వంద మట్టికుండల్లో మట్టి ఒకటే అయినట్లే.
నాత్మనః ప్రకృతిర్ భిన్నా ఘటాన్ మృణ్మయతా యథా । స్పన్దమాత్రం యథా వాయుర్ ఆత్మైవ ప్రకృతిస్ తథా
ప్రకృతి ఆత్మకు వేరుగా కాదు, మట్టికుండలకు మట్టితనం వేరుగా కానట్టే. గాలి కదలికే గాలి అయినట్టు, ప్రకృతి కూడా ఆత్మే.
ఆవర్తస్ సలిలస్యేవ యస్ స్పన్దస్ స్వయమ్ ఆత్మనః । ప్రోక్తః ప్రకృతిశబ్దేన తేనైవేహ స ఏవ హి
ఎలా ఒక వలయం నీటిలోనే ఏర్పడితే, అలాగే మన ఆత్మలో కలిగే అలజడి 'ప్రకృతి' అనే పేరుతో పిలవబడుతుంది. ఇక్కడ అది కూడా నిజంగా అదే.
యథైకం స్పన్దపవనౌ నామ్నా భిన్నౌ న సత్తయా । తథైకమ్ ఆత్మప్రకృతీ నామ్నా భిన్నే న సత్తయా
ఎలా కదలిక, గాలి పేరులో వేరైనా, వాస్తవానికి ఒక్కటే అయితే, అలాగే ఆత్మ, ప్రకృతి పేరులో వేరు అయినా, నిజంగా ఒకటే.
అబోధాద్ ఏతయోర్ భేదో బోధేనైవ విలీయతే । అబోధో ఽసన్మయో భ్రాన్తీ రజ్జ్వాం సర్పభ్రమో యథా
ఈ రెండింటి మధ్య తేడా తెలియని అజ్ఞానంతో కలుగుతుంది, జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు అది పోతుంది. అజ్ఞానం అనేది అసత్యంతో కూడిన మాయ, అది కట్టులో పాము కనిపించడంలా భ్రమ మాత్రమే.
చిద్భూమౌ కలనాబీజం యద్ ఏతత్ పతతి స్ఫురత్ । చిత్తాఙ్కుర ఉదేత్య్ అస్మాద్ భావిసంసారషణ్డకః
చైతన్య భూమిలో ఊహా విత్తనం పడినప్పుడు అది మెరుస్తూ మొలకెత్తుతుంది. ఆ మొలకే మనస్సు, దానివల్ల భవిష్యత్తు సంసారపు అడవి పెరుగుతుంది.
ఏతద్ ఏవాత్మవిజ్ఞానదగ్ధం సద్వాసనాజలైః । సంసిక్తమ్ అపి యత్నేన న భవత్య్ అఙ్కురక్షమమ్
ఆత్మజ్ఞానాగ్ని ద్వారా పూర్తిగా కాలిపోయినదాన్ని, ఎంత మంచి సంకల్పాల జలంతో నింపినా, అది మళ్లీ మొలకెత్తేలా ఉండదు.
నో చేత్ పతతి చిత్క్షేత్రే కలనాబీజకం తతః । చిత్తాఙ్కురా న జాయన్తే సుఖదుఃఖఫలద్రుమాః
అలాగాక, ఆలోచనల విత్తనం మనసు భూమిలో పడకపోతే, మనస్సు మొక్కలు పుట్టవు, ఆనందం, బాధ అనే ఫలమిచ్చే చెట్లు పెరగవు.
ద్విత్వం జగత్య్ అసదుపాత్తమ్ అబోధజాతం బోధక్షయం జహిహి బోధమ్ ఉపాగతో ఽసి । ఆత్మైకభావవిభవేన భవాభయాత్మా నాస్త్య్ ఏవ దుఃఖమ్ ఇతి నః పరమార్థసారః
ఈ లోకంలో ద్వంద్వ భావం అజ్ఞానంతో కలిగిన తప్పుడు ఊహ మాత్రమే. నీవు జ్ఞానం పొందినవాడివి కాబట్టి, ఆ అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టు. ఒక్క ఆత్మ స్వరూపమే భయరహితమైన జీవితం యొక్క శక్తి; నిజంగా బాధ అనేది అసలు లేదు — ఇదే మా పరమార్థ బోధ.
జ్ఞాతం జ్ఞాతవ్యమ్ అఖిలం దృష్టం ద్రష్టవ్యమ్ అక్షతమ్ । పరేణ పరిపూర్ణాస్ స్మో బ్రహ్మఞ్ జ్ఞానామృతేన తే
తెలుసుకోవలసినదంతా తెలిసిపోయింది, చూడవలసినదంతా హానిలేకుండా చూచాం. నీ జ్ఞానామృతంతో, ఓ బ్రహ్మన్, మేము పూర్తిగా తృప్తిపొందాము.
పూర్ణాత్మకమ్ ఇదం పూర్ణం పూర్ణాత్ పూర్ణం ప్రపూర్యతే । పూర్ణేన పూరితం పూర్ణం స్థితా పూర్ణైవ పూర్ణతా
ఈ సంపూర్ణత స్వరూపమే సంపూర్ణత. సంపూర్ణత నుంచే సంపూర్ణత నిండిపోతుంది. సంపూర్ణతతో నిండినది కూడా ఎప్పుడూ సంపూర్ణంగానే ఉంటుంది — ఇదే సంపూర్ణత లక్షణం.
లీలయేదం తు పృచ్ఛామి భూయో బోధాభివృద్ధయే । బాలస్యేవ పితా బ్రహ్మన్ న రోషం కర్తుమ్ అర్హసి
ఇదంతా సరదాగా మళ్లీ అడుగుతున్నాను, జ్ఞానం ఇంకా పెరగాలని. తండ్రి తన బిడ్డను ఎలా అడుగుతాడో అలా బ్రహ్మన్, మీరు కోపపడకూడదు.
శ్రోత్రం చక్షుస్ స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమ్ ఏవ చ । విద్యమానమ్ అపి బ్రహ్మన్ దృశ్యమానమ్ అపి స్ఫుటమ్
వినికిడి, చూపు, స్పర్శ, రుచి, వాసన — ఇవన్నీ బ్రహ్మన్, ఉన్నట్టే, స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నట్టే ఉన్నా,
కథం మృతస్యైవ జన్తోర్ విషయం స్వం న పశ్యతి । జీవతశ్ చ కథం సర్వం విషయం స్వం ప్రపశ్యతి
ఒక జీవి చనిపోయినప్పుడు తన విషయాలను ఎందుకు చూడలేకపోతుంది? అలాగే, బ్రతికున్నప్పుడు మాత్రం తన విషయాలన్నీ ఎలా చూస్తుంది?
కథం ఘటాది బాహ్యస్థమ్ ఇన్ద్రియాణి జడాన్య్ అపి । శరీరే ఽనుభవన్త్య్ అన్తః పునర్ నానుభవన్త్య్ అపి
బయట ఉన్న గడ లేదా ఇంద్రియాలు లాంటి జడ వస్తువులు, శరీరంలో అనుభూతి చెందుతాయి, కాని అవే బయట అనుభవించలేవు. ఇది ఎలా జరుగుతుంది?
అయశ్శలాకోపమయోర్ ఘటాదీన్ద్రియయోః కిల । అశ్లిష్టయోర్ నీరసయోః కథం సత్తోదితా మిథః
ఒక గడ మరియు ఇంద్రియాలు లాంటి రెండు ఇనుప కడ్డీలు కలిపినప్పుడు, వాటిలో జీవం లేకపోయినా, వాటి మధ్య జీవం ఎలా పుట్టుకొస్తుంది?
జానన్న్ అపి యద్ ఏతత్ త్వాం విశేషాశఙ్కయా పునః । పృచ్ఛామి తద్ అశేషేణ కథయాశ్వ్ అనుకమ్పయా
నేను ఇది తెలిసినా, నాకు కొంత సందేహం ఉండటంతో మళ్లీ నిన్ను అడుగుతున్నాను. దయచేసి దీనిని పూర్తిగా వివరించు.
ఇన్ద్రియాణ్య్ అపి చిత్తాది ఘటాద్య్ అపి న కిఞ్చన । పృథక్ సమ్భవతీహాఙ్గ నిర్మలాచ్ చేతనాద్ ఋతే
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, గడలు వంటి వస్తువులు ఇవన్నీ స్వతంత్రంగా ఏమీ కావు. శుద్ధమైన చైతన్యం తప్ప, ఇవన్నీ వేరుగా ఉనికిలోకి రారు, సఖీ!
గగనాద్ అపి యాచ్ఛా చిత్ తయా రూపం స్వమ్ ఆత్మనా । చిత్త్వాత్ పుర్యష్టకత్వేన భావవృత్త్యైవ భావితమ్
ఆకాశాన్ని మించిన ఆ చైతన్యం, తన స్వరూపాన్ని తానే సృష్టించుకుంటుంది. అది మనస్సు స్వభావాన్ని కలిగి ఉండటంతో, సూక్ష్మదేహంగా, మనస్సులో కలిగే భావాల ప్రకారమే రూపం పొందుతుంది.
తద్ ఏవేదం ప్రకృతితాం గతం జగద్ అవస్థితమ్ । తస్యావయవజాతం తద్ ఇన్ద్రియాది ఘటాది చ
ఈ జగత్తు, తన సహజ స్వరూపాన్ని పొంది స్థిరంగా ఉంది. దాని నుండి పుట్టినవి, ఇంద్రియాలు, కుండలు మొదలైనవి — ఇవన్నీ దాని భాగాలే.
పుర్యష్టకత్వమ్ ఆయాతం యచ్ చిత్తత్త్వం స్వభావతః । స్వ ఏవావయవస్ తస్మిన్ ఘటాది ప్రతిబిమ్బతి
మనస్సు తత్వం తన స్వభావంతో సూక్ష్మదేహంగా మారింది. దాని అంతర్గత భాగాలు, కుండలు మొదలైనవి, అందులోనే ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తున్నాయి.
జగత్సహస్రనిర్మాణమహిమ్నాం దర్పణస్య మే । పుర్యష్టకస్య భగవన్ రూపం కథయ కీదృశమ్
భగవంతుడా! వేల జగత్తులను సృష్టించగల దర్పణంలాంటి ఆ సూక్ష్మదేహం ఎలా ఉంటుందో నాకు వివరించండి.
అనాద్యన్తజగద్బీజం యద్ బ్రహ్మాస్తి నిరామయమ్ । భారూపం శుద్ధచిన్మాత్రం కలాకలనవర్జితమ్
ఆది అంతము లేని ఈ ప్రపంచానికి మూలమైన బ్రహ్మం, ఎలాంటి వ్యాధులు లేని, బరువుగా ఉండే, పూర్తిగా పవిత్రమైన జ్ఞాన స్వరూపం, ఏవైనా మార్పులు లేకుండా, ఏ విభాగాలు లేని స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే.
కలనోన్ముఖతాం యాతం సత్ తజ్ జీవ ఇతి స్మృతః । స జీవః ఖలు దేహే ఽస్మింశ్ చినోతి స్పన్దతే స్ఫుటమ్
అది భేద భావన వైపు మొగ్గు చూపినప్పుడు, దానిని జీవుడు అని అంటారు. ఈ జీవుడు ఈ శరీరంలో స్పష్టంగా గ్రహించి, స్పందిస్తూ ఉంటాడు.
అహమ్భావాద్ అహఙ్కారో మననాన్ మన ఉచ్యతే । బోధనిశ్చయతో బుద్ధిర్ ఇన్ద్రదృష్టేస్ తథేన్ద్రియమ్
నేను అనే భావన వల్ల అహంకారం కలుగుతుంది; ఆలోచన వల్ల మనస్సు ఏర్పడుతుంది; గ్రహించి నిర్ణయించడంవల్ల బుద్ధి పుడుతుంది; ఇంద్రియాల ద్వారా చూసే శక్తి వల్ల ఇంద్రియాలు వస్తాయి.
దేహభావనయా దేహో ఘటభావనయా ఘటః । ఏష ఏవంస్వభావాత్మా జీవః పుర్యష్టకం స్మృతమ్
శరీరం అనే భావన వల్ల శరీరం ఏర్పడుతుంది; మట్టికుండ అని భావించడంవల్ల కుండ ఏర్పడుతుంది. ఇలాగే, ఈ స్వభావాన్ని కలిగి ఉన్న జీవుడే పూర్యష్టకం అని పిలవబడతాడు.
జ్ఞత్వకర్తృత్వభోక్తృత్వసాక్షిత్వాద్యభిమానినీ । యా సంవిజ్ జీవ ఇత్య్ ఉక్తా తద్ ధి పుర్యష్టకం విదుః
తాను తెలుసుకునేవాడిని, చేయువాడిని, అనుభవించేవాడిని, సాక్షిని అని భావించే ఆ చైతన్యమే జీవుడు అని అంటారు. ఇదే తెలివైనవారు పుర్యష్టకం అని పిలుస్తారు.
కాలే కాలే స్వతో జీవస్ త్వ్ అన్యో ఽన్యో భవతి స్వతః । భావితాకారితానన్తవాసనాకణికోదయాత్
ప్రతి కాలంలో జీవుడు తనలో తానే వేరుగా మారిపోతుంటాడు, ఎందుకంటే గతంలో చేసిన ఆలోచనలు, పనుల వల్ల ఏర్పడిన అనేక వాసనల ప్రభావం వల్ల అలా జరుగుతుంది.
పుర్యష్టకస్వభావేన కాలేనాకారమ్ ఋచ్ఛతి । వాసనావశతస్ సేకాద్ బీజం పల్లవతామ్ ఇవ
పుర్యష్టక స్వభావం వల్ల, కాలక్రమంలో జీవుడు ఒక రూపాన్ని పొందుతాడు. వాసనల బలంతో, అది విత్తనం మొలకెత్తినట్లు అభివృద్ధి చెందుతుంది.
ఆకారో ఽహం శరీరాది స్థావరాది సురాది వా । నాహమ్ ఆద్యశ్ చిదాత్మేతి మిథ్యాజ్ఞానే నిమజ్జతి
ఈ రూపమే 'నేను' అని భావిస్తాడు—దేహం అయినా, స్థావరమైనది అయినా, దేవత అయినా. కానీ 'నేను ఆది చైతన్యస్వరూపుడిని' అనే జ్ఞానం అజ్ఞానంలో మునిగిపోతుంది.