యథామలః పయఃకోశస్ తలవిశ్రాన్తభానుభాః । సన్న్ ఏవాసన్న్ ఇవైవం చిన్నైబిడ్యం సద్ అసత్ త్వ్ ఇవ
ఎలా శుద్ధమైన నీటి పాత్రను చేతిలో ఉంచితే, ఆ పాత్రలోకి సూర్యకిరణాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆ పాత్ర నిజంగా ఉన్నప్పటికీ, అది కనిపించనట్టు అనిపిస్తుంది. అలాగే, చైతన్యం కూడా ఒకేసారి ఉంది, లేదనిపించడమూ జరుగుతుంది.
యథా సోమ్యపయోరాశికోటరం కలనోన్ముఖమ్ । ద్రవత్వాత్ స్పన్ద్య్ అథాస్పన్దం తథేదం చిద్ఘనాన్తరమ్
ఎలా మృదువైన నీటి గిన్నె లోపల ఖాళీ భాగం, శబ్దం రావడానికి సిద్ధంగా ఉండి, ద్రవత్వం వల్ల కదిలిపోవచ్చు లేదా నిశ్చలంగా ఉండొచ్చు, అలాగే ఈ చైతన్యరూపమైన విస్తారంలో కూడా కదలిక, నిశ్చలత రెండూ ఉంటాయి.
చిచ్ఛిలాశఙ్ఖపద్మౌఘస్ తన్మయశ్ చాప్య్ అతన్మయః । జగద్ విద్ధి సపద్మాదిశబ్దార్థం చిచ్ఛిలాన్తరమ్
చైతన్యరూప శిలలో చెక్కిన శంఖాలు, పద్మాలు వంటి అనేక రూపాలు, అవి చైతన్య స్వరూపమే అయినా, కాదన్న భావన కూడా కలుగుతుంది. 'పద్మం' వంటి పేర్లు, అర్థాలతో కూడిన ఈ జగత్తు, చైతన్యశిలలో కలిగిన మార్పే అని తెలుసుకో.
మహాశిలాఘనో ఽప్య్ ఏష చిద్ఘనస్ సుషిరోదరః । అరన్ధ్రో ఽన్తశ్ చాద్వయో ఽచ్ఛో జలాన్తస్ సన్నివేశవత్
ఈ మహత్తర శిలా సముదాయం గట్టి ఉన్నప్పటికీ, ఇది చైతన్యమే. ఇది ఘనంగా ఉన్నా, లోపల ఖాళీ ఉంది. బయట ఎలాంటి రంధ్రం లేకపోయినా, లోపల ఏకత్వంగా, పారదృష్టంగా, నీటిలోని ఏర్పాటులా ఉంటుంది.
పతతీదం జగద్బ్రహ్మ సోమ్యమ్ అమ్భ ఇవ ద్రుతేః
ఈ జగత్తు, ఓ మృదువైనవాడా, నీటిలో నీరు కలిసిపోవడం లాగానే, పరబ్రహ్మలో లీనమవుతుంది.
బ్రహ్మణీదం సుషుప్తాభమ్ అస్త్య్ అనన్యచ్ ఛిలాబ్జవత్ । మజ్జబిల్వమ్ ఇవ బ్రహ్మ జగద్ బ్రహ్మైవ వామలమ్
ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మలో, నిద్రలో ఉన్నట్టు, మరొకటి లేకుండా, కమలపు సరస్సులో రాయి మునిగినట్టు ఉంటుంది. బిల్వపండు నీటిలో మునిగినట్టు, జగత్తు పరబ్రహ్మలో మునిగిపోతుంది. లేకపోతే, ఇది అంతా పరబ్రహ్మే.
యథా శూన్యత్వమ్ ఆకాశే ద్రవత్వం చామ్భసి స్థితమ్ । స్పన్దత్వం చ యథా వాయౌ బ్రహ్మణీదం తథా జగత్
ఎలా ఆకాశంలో శూన్యత ఉంది, నీటిలో ద్రవత్వం ఉంటుంది, గాలిలో కదలిక ఉంటుంది, అలాగే ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మత్వం బ్రహ్మణి యథా తథైవేదం జగత్ స్థితమ్ । నానయోర్ విద్యతే భేదస్ తరుపాదపయోర్ ఇవ
పరబ్రహ్మలో బ్రహ్మత్వం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా పరబ్రహ్మలోనే స్థిరంగా ఉంది. వీటిద్దరిలో తేడా ఏమీ లేదు, చెట్టు కొమ్మల మధ్య తేడా లేనట్టు.
యాన్య్ ఏతాని జగన్తీహ తాన్య్ అన్త్రాణి చిదాకృతేః । భావాభావాది నాస్త్య్ ఏషాం తస్యా ఇవ కదాచన
ఈ లోకాలు అన్నీ కూడా చైతన్య స్వరూపానికి అంతర్గత భాగాలే. వీటికి ఉండటం, లేకపోవడం వంటి భావాలు ఎప్పుడూ ఉండవు, ఆ చైతన్యానికి లేనట్టే.
బ్రహ్మైవ జగదాభాసం మరుతాపో యథా జలమ్ । బ్రహ్మైవాలోకనాచ్ ఛుద్ధం భవత్య్ అమ్బు యథాతపః
బ్రహ్మమే ఈ జగత్తుగా కనిపిస్తుంది, ఎలాగైతే గాలి, వేడి నీటిగా కనిపిస్తాయో అలా. బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు అది పవిత్రమవుతుంది, ఎలాగైతే నీరు సూర్యకాంతితో శుద్ధమవుతుందో అలా.
మేర్వాదేస్ తృణగుల్మాదేశ్ చిత్తాదేర్ జగతో ఽపి చ । పరమాణువిభాగేన యద్ రూపం తత్ పరం విదుః
మేరుపర్వతం నుండి గడ్డి, పొదలు, మనస్సు, ఈ జగత్తు వరకు, అన్ని పరమాణువుల విభాగంలో ఏ రూపం ఉందో, దానినే పరమాత్మ అని తెలుసుకోవాలి.
తత్సమూహస్ తద్ ఏవోచ్చైశ్ చిత్తమేరుతృణాదికమ్ । యత్ సౌక్ష్మ్యే ఽపి హి సారాత్మ స్థౌల్యే సారతరం హి తత్
అన్ని కలిసినదే, అత్యున్నతంగా మనస్సు, మేరుపర్వతం, గడ్డి మొదలైనవిగా ఉంటుంది. ఎంత సూక్ష్మంగా ఉన్నా అది అసలైన సారం, స్థూలంగా ఉన్నప్పుడు అది ఇంకా ముఖ్యమైనదే.
యథా రసాత్మికా శక్తిః పరమాణుతయా తయా । స్థితా జగత్పదార్థేషు పాయసీ బ్రహ్మతా తథా
ఎలా రసం కలిగిన శక్తి ప్రతి వస్తువులో పరమాణువుల రూపంలో ఉంటుంది, అలాగే బ్రహ్మతత్వం కూడా ఈ లోకంలోని ప్రతీ దాంట్లో నిండుగా ఉంటుంది.
రసశక్తిర్ యథోదేతి తృణగుల్మతయామ్భసః । తథా నానాతయోదేతి సైవాసేవేహ బ్రహ్మతా
ఎలా నీటిలోని రసశక్తి గడ్డి, పొదల రూపంలో బయటపడుతుంది, అలాగే ఒక్కటే అయిన బ్రహ్మతత్వం కూడా తన లీలవశాన ఎన్నో రూపాల్లో ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
యైషా రూపవిలాసానామ్ ఆలోకపరమాణుతా । గుణగుణ్యర్థసత్త్వాత్మరూపిణీ సా పరాత్మతా
ఎన్ని రూపాల వెలుగు, వాటి సూత్రభూతమైన పరమాణువుల స్వరూపం, గుణాలు, వాటి లక్ష్యాలు అన్నీ కలిపి ఉన్నది అదే పరమాత్మతత్వం.
చితితత్త్వే ఽస్తి శైలాది తదభివ్యఞ్జనాత్మని । పిఞ్ఛపక్షౌఘకాఠిన్యం మయూరాణ్డరసే యథా
చైతన్య తత్వంలో పర్వతాది పదార్థాల ఘనత్వం వాటి వ్యక్తీకరణగా ఉంటుంది. ఇది మయూరుడి గుడ్డులోని సారం, ఆ గుడ్డులోనే పావురపు రెక్కల గట్టితనంగా ఉండేలా ఉన్నదానితో పోల్చవచ్చు.
చితితత్త్వే ఽస్తి నానాతా తదభివ్యఞ్జనాత్మని । విచిత్రపిఞ్ఛికాపుఞ్జో మయూరాణ్డరసే యథా
చైతన్య స్వరూపంలో, ఆ భిన్నత్వం దాని వ్యక్తీకరణగా ఉంటుంది — అది మయూరుడి గుడ్డులోని రసంలో రంగురంగుల రెక్కల సమూహం ఉన్నట్టే.
నానానానాత్మికే హ్య్ ఏవం యథాణ్డరసబర్హితే । వివేకదృష్ట్యా దృశ్యేతే తథా బ్రహ్మజగత్స్థితీ
అదే విధంగా, గుడ్డు రసంలోనూ రెక్కల్లోనూ ఉన్న భిన్నత, అభిన్నతలు ఉన్నట్లే, వివేకంతో చూసేవారికి బ్రహ్మం మరియు జగత్తు యొక్క స్థితి కూడా అలా కనిపిస్తుంది.
సనానాతో ఽప్య్ అనానాతో యథాణ్డరసబర్హిణః । అద్వైతద్వైతసత్తాత్మా తథా బ్రహ్మజగద్భ్రమః
గుడ్డు రసం, రెక్కల్లో ఉన్న భిన్నత, అభిన్నతలు ఉన్నట్లే, బ్రహ్మం మరియు జగత్తు అనే మాయ కూడా అద్వైతం, ద్వైతం రెండింటి స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
యతస్ సదసతోస్ సత్తా సత్త్వతాయా యతస్ స్థితిః । యతస్ తదతదో రూపం భావం స్వం విద్ధి తత్ పరమ్
ఏది సత్తా, అసత్తా ఉనికికి మూలమో, ఏదివల్ల ఉనికి కలుగుతుందో, ఏదివల్ల ఇది, అదికాని రూపాలు వస్తాయో, అదే పరమాత్మ అని తెలుసుకో.
నానానానాత్వమ్ అవిదన్ నను నూనమ్ అసమ్భవమ్ । చిజ్జగజ్జ్వలనం పశ్య బర్హ్యణ్డరసబర్హివత్
వాస్తవంగా భిన్నత్వం అసాధ్యమని తెలియక, చైతన్యమూ జగత్తూ ఎలా వెలుగుతాయో చూడు — అవి నెమలి గుడ్డు లోపల, బయట ఉన్నట్లే ఉంటాయి.
యథా జగతి చిత్తత్త్వం చిత్తత్త్వే చ జగత్ తథా । నానానానాత్మ చైకం చ మయూరాణ్డరసో యథా
ఈ జగత్తు చైతన్యంలోనే ఉంది, చైతన్యం కూడా జగత్తులోనే ఉంది. అలాగే, ఏకత్వమూ భిన్నత్వమూ ఒకటే — ఇది నెమలి గుడ్డు లోని సారం లాంటిది.
నానాపదార్థభ్రమపిఞ్ఛపూర్ణో జగన్మయూరాణ్డరసశ్ చిదాత్మా । మయూరరూపం త్వ్ అమయూరమ్ అత్ర సత్తాపదం విద్ధి కుతో ఽస్తి భేదః
నెమలి గుడ్డు లోని చైతన్యమే జగత్తు రూపంలో అనేక వస్తువుల మాయతో నిండిపోయింది. కానీ ఇక్కడ కనిపించే నెమలి రూపం నిజంగా నెమలికాదు — ఉన్నది ఒక్కటే స్థితి. మరి భేదం ఎలా వస్తుంది?
యత్రానుదితరూపాత్మ సర్వమ్ అస్తీదమ్ ఆతతమ్ । మయూర ఇవ బీజాన్తస్ తద్ అహన్త్వమ్ అగాది చ
అప్రకటిత రూపం నుంచి ఈ సమస్తం వ్యాపించి ఉంది. ఆ స్థలంలో, నెమలి గుడ్డు లోపల నెమలి ఉండినట్లుగా, 'నేను' అనే భావన కూడా పుట్టింది.
తత్ర నాభ్యుదితం కిఞ్చిత్ తత్ర సర్వం చ విద్యతే । తద్ అవాచ్యం గిరాం స్వర్గసుఖసారే న విద్యతే
అక్కడ ఏదీ పుట్టలేదు, అయినా అన్నీ అక్కడే ఉన్నాయి. అది మాటలకందని స్థితి. ఆ పరమానంద స్వరూపంలో, పరలోక సుఖానికి కూడా అది అందుబాటులో లేదు.
తథా చ మునయో దేవా గణాస్ సిద్ధా మహర్షయః । ఆస్వాదయన్తస్ స్వం రూపం సదా తూర్యపదే స్థితాః
అలాగే, మునులు, దేవతలు, గణాలు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ ఎప్పుడూ ఆ తూర్యపదంలో నిలిచి, తమ అసలైన స్వరూపాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నారు.
ఏతే యే స్తబ్ధనయనదృష్టయో నిర్నిమేషిణః । తే దృశ్యదర్శనాసఙ్గస్పన్దత్యాగే వ్యవస్థితాః
ఎవరికి చూపు స్థిరంగా, మెరుపు లేకుండా ఉంటుందో, వారు చూసేది, చూడబడేది అన్నీ వదిలిపెట్టి, చలనం లేని స్థితిలో నిలిచిపోతారు.
న స్థితా భావనా యేషాం స్థితానామ్ అపి కర్మసు । సంవిత్సంవేద్యసమ్బన్ధస్పన్దత్యాగే చ యే స్థితాః
ఎవరికి భావనలు నిలవవో, వారు పనుల్లో ఉన్నా, ఆ జ్ఞానం-జ్ఞేయ సంబంధాన్ని, చలనాన్ని వదిలేసి, నిశ్చలంగా ఉంటారు.
ప్రాణో న స్పన్దతే తేషాం చిత్రస్థవపుషామ్ ఇవ । చిత్తచైత్తసమాసఙ్గత్యాగే తే స్వపదే స్థితాః
వారి శరీరాలు చిత్రంగా నిలిపిన బొమ్మల్లా ఉండి, ప్రాణం కదలదు. మనస్సు, దాని భావాలతో కలిసిపోవడం వదిలేసిన వారు తమ సహజ స్థితిలో నిలిచిపోతారు.
స్పన్దాత్ సంసాధయన్త్య్ అర్థం సేనాస్ సేనేశ్వరం యథా । తథైవ చిత్తచైత్తాని స్పన్దాత్ కుర్వన్తి సంసృతిమ్
సైనికులు తమ చలనం ద్వారా సేనాధిపతికి కావలసిన పని పూర్తిచేసినట్లే, మనస్సు మరియు దాని భావాలు కదలిక వల్ల ఈ లోకజీవితాన్ని కలిగిస్తాయి.