చిన్మజ్జరూపమ్ అఖిలమ్ అహన్తాదీదమ్ ఆతతమ్ । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి ద్వైతైక్యకలనాత్మకః
ఈ మొత్తం, 'నేను' అనే భావన మొదలుకొని అన్నీ, చైతన్య స్వరూపంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. ఇందులో ద్వైతం గానీ, అద్వైతం గానీ, ఏ చిన్న తేడా కూడా లేదు.
యథా బ్రహ్మాణ్డకూష్మాణ్డమజ్జా మేర్వాదిసంస్థితిః । తథా చిద్బిల్వమజ్జేయం బ్రహ్మాణ్డాద్యా జగత్స్థితిః
ఎలా గుడ్డు పొట్టులో ముద్ద ఉండి, మేరు పర్వతం లోకంలో నిలిచి ఉంటుందో, అలాగే చైతన్య బిల్వపండు లోపల బ్రహ్మాండాది జగత్తు అంతా స్థితి చెంది ఉంది.
సృష్టిశ్ చిద్బిల్వమజ్జస్య జగదాఖ్యా చమత్కృతిః । స్థితా సుషుప్తసోమ్యాన్తస్ శిలాన్తస్ సన్నివేశవత్
చైతన్య బిల్వం మధ్యనుంచి పుట్టిన ఈ సృష్టిని 'ప్రపంచం' అని అంటారు; ఇది ఒక అద్భుతం. ఇది గాఢ నిద్రలోనో, రాయి లోపలపో, అంతర్లీనంగా అమర్చినట్టుగా ఉంటుంది.
అత్రేమామ్ ఇన్దువదన చిత్రాం విస్మయకారిణీమ్ । వర్ణ్యమానాం మయా రమ్యామ్ అన్యామ్ ఆఖ్యాయికాం శృణు
ఓ చంద్రవదనా! ఇప్పుడు నేను నీకు మరొక అద్భుతమైన, ఆకర్షణీయమైన, ఆశ్చర్యకరమైన కథను చెప్పబోతున్నాను. దయచేసి విను.
స్నిగ్ధా స్పష్టా మృదుస్పర్శా మహావిస్తారశాలినీ । నిబిడా నిత్యనీరన్ధ్రా క్వచిద్ అస్తి మహాశిలా
ఆ కథలో ఒక గొప్ప రాయి ఉంది. అది మృదువుగా, స్పష్టంగా, మృదుస్పర్శతో, విస్తారంగా, దట్టంగా, ఎప్పుడూ పగుళ్లు లేకుండా ఉంటుంది.
తస్యామ్ అన్తః ప్రఫుల్తాని పద్మాని సుబహూన్య్ అపి । కర్ణికాజాతమూలాని మూలాన్తఃకర్ణికాని చ । ఊర్ధ్వమూలాన్య్ అధోమూలాన్య్ అమూలానీతరాణి చ
ఆ రాయి లోపల ఎన్నో పద్మాలు వికసిస్తుంటాయి. వాటి కండలు, మూలాలు మధ్య నుంచి పుట్టి ఉంటాయి. కొన్ని పైకి, కొన్ని కిందకి, మరికొన్ని మూలాలు లేకుండా కూడా ఉంటాయి.
తేషాం చ నికటే సన్తి శఙ్ఖాశ్ శతసహస్రశః । చక్రౌఘాశ్ చ మహాకారాః పద్మవత్ సన్నివేశినః
వారి దగ్గర వేలాది శంఖాలు ఉన్నాయి. పెద్ద పెద్ద చక్రాలు కూడా పద్మాలా ఆకారంలో అమర్చబడి ఉన్నాయి.
సత్యమ్ ఏతన్ మయా దృష్టా తాదృశీ సా మహాశిలా । సాలిగ్రామే హరేర్ ధామ్ని విద్యతే పరివారిణీ
నిజంగా, అలాంటి గొప్ప రాయిని నేను చూశాను. ఆ రాయి హరిది అయిన శాలిగ్రామంలో, వీటి మధ్యలో ఉంది.
ఏవమ్ ఏతద్ విజానాసి దృష్టవాన్ అసి తాశ్ శిలాః । యో యశ్ చ తత్ర పాషాణస్ స సర్వస్ తాదృగన్తరః
ఇలా నువ్వు ఈ సంగతిని తెలుసుకున్నావు, ఆ రాళ్లను చూశావు. అక్కడ ఏ రాయి ఉన్నా, అన్నీ లోపల ఒకే విధంగా ఉంటాయి.
మయా త్వ్ ఇయమ్ అపూర్వైవ శిలేయం వర్ణ్యతే తవ । యస్యామ్ అన్తర్ మహాకుక్షౌ సర్వమ్ అస్తి చ నాస్తి చ
ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పబోయే ఈ రాయి చాలా ప్రత్యేకమైనది. దీని లోపల పెద్ద గర్భంలో అన్నీ ఉన్నాయి, లేవు కూడా.
చిచ్ఛిలైషా మయోక్తా తే యస్యామ్ అన్తర్ జగన్తి ఖే । ఘనత్వైకాత్మకత్వాదివశాద్ ఏషా శిలేవ చిత్
నేను చెప్పిన ఆ చైతన్య శిలలోనే, అంతరంగా అన్ని లోకాలు ఆకాశంలో తేలుతున్నట్టు ఉంటాయి. దాని ఘనత్వ స్వభావం వల్ల అది శిలలా కనిపించినా, అది నిజానికి చైతన్యమే.
అప్య్ అత్యన్తఘనాఙ్గాయా అనీరన్ధ్రాకృతేర్ అపి । విద్యతే ఽన్తః పరం బ్రహ్మ వ్యోమ్నీవ విపులానిలః
ఆ శిలకు పూర్తిగా ఘనమైన రూపం ఉండి, ఎక్కడా రంధ్రం లేకపోయినా, దాని లోపల పరబ్రహ్మం ఉంది. అది ఆకాశంలో విస్తారమైన గాలి ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । సన్తి తస్యాం శిలా సా చ సుషిరా న మనాగ్ అపి
ఆ శిలలోనే ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఆకాశం, పర్వతాలు, నదులు, దిక్కులు అన్నీ ఉన్నాయి. అయినా ఆ శిలలో ذرా కూడా ఖాళీ లేదు.
అస్యామ్ ఏకఘనాఙ్గాత్మ జగత్పద్మం విజృమ్భతే । ఏతస్మాద్ వస్తునో నాన్యద్ అన్యచ్ చ ద్వ్యాత్మకం చ వా
ఈ ఒక్క ఘనమైన మూలం నుంచే జగత్పద్మం వికసిస్తుంది. ఈ వాస్తవాన్ని తప్ప ఇంకొకటి లేదు—ఇంకోటి లేదా ద్వంద్వ స్వభావం కూడా లేదు.
భూతం భవ్యం భవిష్యచ్ చిచ్ఛిలాయాం సాలభఞ్జికా । తథాస్తి తత్ర తత్ సర్వం సంస్థానం వస్తునో యథా
గతకాలం, వర్తమాన కాలం, భవిష్యత్తు — ఇవన్నీ శిలలోని సాలవృక్షం పక్కన ఉన్న యువతిని పోలి, అందులోనే ఉన్నాయి. అలాగే, ప్రతి వస్తువు ఆకారం కూడా దాని లోపలే ఉంటుంది.
ఉపలాన్తస్ సన్నివేశో నానాత్మాప్య్ ఏకపిణ్డతామ్ । యథా ధత్తే తథైషా చిత్ పిణ్డాకారైకికా ఘనా
వేర్వేరు రకాల రాళ్ళు కలిసినప్పుడు అవి ఒక్కటి అయిపోయినట్టు కనిపిస్తాయి. అలాగే, చైతన్యం కూడా గట్టిగా ఉండి, ఒక్కటి అయినట్టు అనిపిస్తుంది.
యథా పద్మశ్ శిలాకోశాద్ అభిన్నో ఽపి వపుర్మయః । తథా సర్గశ్ చితో రూపాద్ అభిన్నో ఽపి వపుర్మయః
పద్మం రాయి లోపల వేరుగా లేకపోయినా, అది ఒక రూపంగా ఉంటుంది. అలాగే, సృష్టి కూడా చైతన్య రూపం నుండి వేరుగా కాకపోయినా, అది ఒక రూపంగా కనిపిస్తుంది.
సుషుప్తావస్థయా చక్రపద్మలేఖాశ్ శిలోదరే । యథా స్థితాశ్ చితేర్ అన్తస్ తథేయం జగదావలీ
గాఢ నిద్రలో ఉండగా, చక్రాలు, పద్మాల ఆకృతులు రాయిలోపల దాగి ఉంటాయి. అలాగే, ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యంలో అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.
శిలాన్తః పద్మలేఖాలీ మరిచాన్తశ్ చమత్కృతిః । నోదేతి నాస్తమ్ ఆయాతి యథా సర్గస్ తథా చితౌ
రాయిలోని కమలరేఖలు లేదా కాంతిలోని ఆశ్చర్యం ఎలా పుట్టకపోతే లేదా మాయమవకపోతే, అదే విధంగా మనస్సులో సృష్టి పుట్టదు, అంతమవదు.
యథాపరన్ధ్రో ఽనన్యో ఽన్తర్మజ్జా బిల్వే నిరన్తరః । తథా లభ్యవికారాఢ్యా చితౌ బ్రహ్మాణ్డమణ్డలీ
బిల్వపండులోని లోపలి గుజ్జు పండుకు వేరుగా లేకుండా, అంతర్భాగంగా ఎల్లప్పుడూ ఉండేలా ఉంటుందో, అలాగే అన్ని మార్పులతో కూడిన విశ్వమండలం కూడా మనస్సులోనే ఉంటుంది.
వికారాది తద్ ఏవేతి బుద్ధైవోక్తిర్ అనర్థికా । తత్తాం సముపయాత్య్ ఆశు జలబిన్దుర్ ఇవామ్భసి
ఈ మార్పులు అన్నీ అదే మనస్సు అని చెప్పడం కేవలం మాటకోసం మాత్రమే; అవి త్వరగా నీటి బిందువు సముద్రంలో కలిసిపోవడం లాగా, తత్త్వాన్ని చేరుకుంటాయి.
అనన్తత్వాచ్ చితేర్ ఏతద్ వికారాది చితేర్ ఇతి । ఉక్త్యా సమ్పద్యతే తచ్ చ తల్లయేన విలీయతే
మనస్సు అనంతమైనదని, 'మార్పులు మనస్సులోనే ఉన్నాయి' అని అంటారు; అలా చెప్పినప్పుడు అవి కూడా మనస్సులో కలిసిపోయి లయమవుతాయి.
బ్రహ్మైవేదం వికారాది వికారాద్యర్థవర్జితమ్ । వర్జనావర్జనే ఽర్థస్య బ్రహ్మైవానన్తతావశాత్
ఈ జగత్తు అన్నీ బ్రహ్మమే. అన్ని మార్పులు బ్రహ్మ నుంచే వస్తాయి, కానీ అవి మారిన వస్తువులు బ్రహ్మకు అంటకూడవు. వస్తువులు ఉండినా లేకపోయినా, బ్రహ్మ యొక్క అనంతత్వం వల్ల, అన్నీ బ్రహ్మమే.
బ్రహ్మస్థితి వికారాది బ్రహ్మైవోత్పాదితం క్రమాత్ । అత్రాన్యార్థవిదం విద్ధి మృగతృష్ణామ్భసా సమామ్
బ్రహ్మ స్థితి, అలాగే అన్ని మార్పులు, అన్నీ క్రమంగా బ్రహ్మ నుంచే ఉద్భవిస్తాయి. వస్తువుల గురించి వేరే విధంగా అర్థం చేసుకోవడం, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు, వాస్తవం కాదు అని తెలుసుకో.
బీజం పుష్పఫలాన్తస్స్థం బీజాన్తం నాన్యతాత్మకమ్ । తాదృశీ బీజసత్తా సా భవిత్రీ యా తథోత్తరమ్
విత్తనం, పువ్వు, ఫలం అన్నీ విత్తనంలోనే ఉన్నాయి; వాటి అసలు స్వరూపం వేరేది కాదు. విత్తనం ఎలా ఉంటుందో, దానినుంచి వచ్చేదీ అదే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
చిద్ఘనే చిద్ఘనత్వం యత్ స ఏవ త్రిజగత్క్రమః । ఏకత్వమ్ అనయోర్ ద్విత్వమ్ ఏకాభావే ద్వయోః క్షతిః
చైతన్యం ఘనంగా ఉన్నదే చైతన్య స్వరూపం. ఇదే మూడు లోకాల వ్యవస్థ. ఈ రెండింటి ఏకత్వమే ద్వైతం, ఒకటి లేకపోతే రెండింటికీ లోపం వస్తుంది.
జగద్ అన్యగ్భవోత్పత్తి న కదాచిద్ అనీదృశమ్ । చిద్ అచిన్ న కదాచిన్ న ద్వయమ్ ఏతన్ మిథో ద్వయమ్
ఈ లోకం వేరుగా ఉద్భవించడం ఎప్పుడూ వేరుగా ఉండదు; చైతన్యం, అచైతన్యం రెండూ ఎప్పుడూ విడివిడిగా ఉండవు — ఇవి పరస్పరం ద్వంద్వంగా ఉంటాయి.
మహాశిలాన్తరే ఽభేద్యే లేఖాత్మాస్తి యథా బహు । తదన్యానన్యమజ్జాది చిద్ఘనే త్రిజగద్గతిః
ఎలా ఒక పెద్ద, విడిపోని రాయిలో అనేక గీతలు ఉండగలవో, అలాగే చైతన్య సముదాయంలో మూడు లోకాల ప్రయాణం వేరుగా కూడా కాదు, వేరుకాని కూడా కాదు — లోపల, బయట అనే తేడా లేదు.
యథా శిలాన్తర్ లేఖాది భిద్యతే న శిలాఙ్గతః । తత్సారత్వాత్ తథా మన్తృకర్తృత్వాది జగచ్ చితేః
రాయిలోని గీతలు ఆ రాయి స్వభావానికి వేరుగా లేవు కదా, అలాగే లోకంలో చేసే పనులు, ఆలోచనలు అన్నీ చైతన్యానికి వేరుగా ఉండవు, ఎందుకంటే అవి దాని సహజ లక్షణమే.
యథా శిలాన్తర్ అబ్జానాం స్పన్దాస్పన్దభవాభవాః । విషయత్వం న గచ్ఛన్తి కర్తారో జగతస్ తథా
రాయిలోని కమలాల కదలిక, నిలకడ, ఉద్భవం, లేమి — ఇవేవీ అనుభవించదగినవి కావు కదా, అలాగే ఈ లోకాన్ని సృష్టించే వారు కూడా అనుభవించదగినవారు కారు.