చిత్తస్పన్దోత్థితా మాయా తదభావే విలీయతే । పయస్స్పన్దోత్థితా వీచిస్ తదభావేన శామ్యతి
మనస్సు అలికడలిక వల్ల మాయ ఉద్భవిస్తుంది; ఆ అలికడలిక ఆగిపోతే మాయ కూడా కరుగుతుంది. నీటిలో అలజడి వల్ల అలలు వస్తాయి; ఆ అలజడి ఆగిపోతే అలలు కూడా శాంతిస్తాయి.
త్యాగతో వాసనాంశస్య బోధాద్ వా ప్రాణరోధనాత్ । చిత్తే నిస్స్పన్దతాం యాతే కుతస్ స్పన్దస్య సమ్భవః
వాసనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, లేదా జ్ఞానం ద్వారా, లేదా శ్వాసను నియంత్రించడం వల్ల మనస్సు నిశ్చలంగా మారుతుంది; అప్పుడు మనస్సులో అలికడలిక ఎలా కలుగుతుంది?
అసంవిత్స్పన్దమాత్రేణ యాతి చిత్తమ్ అచిత్తతామ్ । ప్రాణానాం వా నిరోధేన తద్ ఏవ చ పరం పదమ్
అవగాహనలోని అలికడలిక ఆగిపోతే మనస్సు కూడా లేనట్టవుతుంది; లేదా ప్రాణాలను నియంత్రించడం వల్ల అదే పరమపదంగా మారుతుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధే యత్ సుఖం పారమాత్మికమ్ । తదన్తైకాన్తసంవిత్త్యా బ్రహ్మదృష్ట్యా మనఃక్షయః
దృశ్య, దృష్టి కలిసినప్పుడు, అంతరంగికమైన పరిపూర్ణ అవగాహన ద్వారా కలిగే పరమానందమే బ్రహ్మాన్ని దర్శించడం వల్ల మనస్సు లయమవడమే.
యత్ర నాభ్యుదితం చిత్తం తత్ తత్ సుఖమ్ అకృత్రిమమ్ । న స్వర్గాదౌ సమ్భవతి మరౌ హిమగృహం యథా
మనస్సు ఎక్కడ లేచిపోదో, అక్కడ సహజమైన ఆనందం ఉంటుంది. ఆ ఆనందం స్వర్గంలో గానీ, మరే ఇతర చోట గానీ ఉండదు. ఎడారిలో మంచు ఇల్లు ఉండదని ఎలా ఉంటుందో, అలాగే.
చిత్తోపశమజం స్ఫారమ్ అవాచ్యం వచసాం సుఖమ్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తం నోదేతి న చ శామ్యతి
మనస్సు శాంతించడంతో కలిగే అపారమైన, వర్ణించలేని ఆనందం పెరుగుదల లేకుండా, తగ్గుదల లేకుండా ఉంటుంది. అది పుట్టదు, మాయమవదు కూడా.
బోధాద్ భవతి చిత్తాన్తో నిర్బోధాచ్ చిత్తతోదితా । బాలవేతాలవత్ తేన మోహశ్రీర్ ఘనతాం గతా
జ్ఞానం వల్ల మనస్సు అంతం అవుతుంది; అజ్ఞానం వల్ల మనస్సు పుడుతుంది. పిల్లవాడు లేదా పిశాచం లాగా, మోహం కూడా అలా బలంగా మారుతుంది.
విద్యమానమ్ అపి హ్య్ ఏతచ్ చిత్తం బోధాద్ విలీయతే । సద్ అప్య్ అసద్ ఇవాభాతి తామ్రం హేమీకృతం యథా
ఈ మనస్సు ఉన్నదే అయినా, జ్ఞానం వల్ల అది కరిగిపోతుంది. అది నిజమైనదే అయినా, తామ్రాన్ని బంగారం చేసినట్టు, అది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది.
జ్ఞస్య చిత్తం న చిత్తాఖ్యం జ్ఞచిత్తం సత్త్వమ్ ఉచ్యతే । నామార్థాన్యత్వభాక్ చిత్తం బోధాత్ తామ్రసువర్ణవత్
తెలివైనవారి మనస్సు 'మనస్సు' అని పిలవబడదు; ఆ మనస్సు 'సత్త్వం' అని అంటారు. మనస్సు పేరు, రూపం వేరు అయినట్లు, అవగాహనతో పోలిస్తే అది రాగి, బంగారం లాంటిది.
న సమ్భవతి చిత్తత్వం తేన తత్ ప్రవిలీయతే । భ్రమశ్ శామ్యతి బోధేన నాభావో విద్యతే సతః
అందువల్ల మనస్సు అనే స్థితి కలగదు, అది కలిసిపోతుంది. అవగాహన వల్ల మాయ తొలగిపోతుంది; నిజమైనదానికి అస్థిత్వం ఉండదు.
అవస్త్వ్ ఏతద్ వికల్పాత్మ చిత్తాది శశశృఙ్గవత్ । సర్వత్వాద్ ఆత్మనస్ తస్మాత్ తద్ విబోధాద్ విలీయతే
ఈ మనస్సు మొదలైనవి ఊహల రూపంలో ఉన్నవే, అవి నిజమైనవి కావు; కుందేళ్లకు కొమ్ములు లేనట్లు. ఆత్మ అన్నీగా ఉన్నందున, అవి తెలుసుకున్నప్పుడు లయమవుతాయి.
చిత్తం సత్త్వం సమాయాతం కఞ్చిత్ కాలం జగత్స్థితౌ । విహృత్య తుర్యావస్థాయాం తుర్యాతీతం భవత్య్ అతః
మనస్సు కొంతకాలం ప్రపంచంలో ఉన్నప్పుడు సత్త్వంగా మారుతుంది; ఆ తరువాత, తురీయ స్థితిని దాటి, తురీయాతీతంగా మారిపోతుంది.
బ్రహ్మైవ భూరిభువనభ్రమవిభ్రమౌఘైర్ ఇత్థం స్థితం సమమ్ అనేకతయైకమ్ ఏవ । సర్వాత్మ సమ్భవతి నేతరద్ అఙ్గ కిఞ్చిచ్ చైత్తాది కాఞ్చనహృదీవ హి సన్నివేశః
బ్రహ్మమే అనేక లోకాల ఊహల మధ్య స్థిరంగా, ఒక్కటే అయినా అనేక రూపాల్లో వుంటుంది. అన్నీ ఆత్మ నుంచే ఉద్భవిస్తాయి, వేరే ఏదీ భాగం కాదు. మనస్సు మొదలైనవి బంగారు గుండెలో బంగారం లాగానే కలిసివుంటాయి.
అత్రేమామ్ అవబోధాయ విస్మయోత్ఫుల్లకారిణీమ్ । అపూర్వామ్ ఏవ సఙ్క్షేపాద్ రామ రమ్యాం కథాం శృణు
రామా, నీకు అవగాహన కోసం, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే, కొత్తగా, సంక్షిప్తంగా, ఎంతో అందంగా వుండే ఈ కథను విను.
యోజనానాం సహస్రాణి విపులం విమలం స్ఫుటమ్ । యుగైర్ అప్య్ అజరద్రూపమ్ అస్తి బిల్వఫలం మహత్
వెయ్యి యోజనాల పొడవైన, విశాలమైన, నిర్మలమైన, స్పష్టమైన రూపంలో, యుగాలు గడిచినా వృద్ధాప్యం రాని ఒక మహా బిల్వపండు ఉంది.
అవినాశరసాధారం సుధామధురసారవత్ । పురాణమ్ అపి బాలేన్దుదలమార్దవసున్దరమ్
అది అమృతసారాన్ని కలిగి, తీపి రసంతో నిండినది. పురాతనమైనప్పటికీ, చిన్న చంద్రకిరణాల మృదుత్వంతో అందంగా మెరిసిపోతుంది.
వ్యూఢసహ్యమహామేరుమన్దరాద్రితృణావలేః । మహాకల్పాన్తవాత్యాయా అపి వేగైర్ అచాలితమ్
సహ్య, మహామేరు, మందర వంటి గొప్ప పర్వతాలు గడ్డి తుప్పల వలె చుట్టూ ఉన్నా, మహాకల్పాంతంలో వచ్చే బలమైన గాలులు కూడా దానిని కదిలించలేవు.
యోజనాయుతకోటీనాం కోటిలక్షశతైర్ అపి । వైపుల్యేనాపరిచ్ఛేద్యం ఫలమ్ ఆద్యం జగత్స్థితేః
అదెంత విస్తారంగా ఉందంటే, కోట్ల యోజనాలు, లక్షల కోట్లు కలిపినా దాని పరిమాణాన్ని కొలవలేరు. ఇదే ఈ జగత్తు ఉనికికి మొదటి ఫలం.
అస్య బిల్వఫలస్యోచ్చైర్ బ్రహ్మాణ్డాని సమీపతః । హరన్తి లీలాం శైలే ఽధో రాజికాకణపద్ధతేః
ఈ బిల్వఫలం ఎంత ఎత్తుగా ఉందంటే, దాని దగ్గర బ్రహ్మాండాలు కొండ క్రింద రాయితినిప్పలు వలె చిన్నవిగా లాక్కుపోతున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
స్యన్దమానరసాపూరాం స్వాద్వీం రసచమత్కృతిమ్ । యస్యాతిశేతే నో కశ్చిద్ అపి రాఘవ షడ్రసః
దాని రసం ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ, తీపిగా, ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. రాఘవా! ఆరు రుచులలో ఏదీ దాని రుచికి మించినది కాదు.
న కదాచన పాకేన పాతాన్తేన సమేతి యత్ । సదైవ పక్వమ్ అప్య్ అఙ్గ జరసా యన్ న బాధ్యతే
అది ఎప్పుడూ వండినంతటితో గానీ, నేలపై పడినదానితో గానీ పక్వంగా మారదు. అది ఎప్పుడూ పక్కగా ఉన్నా, ముసలితనం దాని మీద ఎప్పుడూ ప్రభావం చూపదు.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాద్యా జరఢాః కేచిద్ ఏవ నో । యస్యోత్పత్తిం విజానన్తి మూలం వా వృక్షమ్ ఏవ వా
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు వంటి కొంతమంది మాత్రమే దాని ఉద్భవాన్ని, మూలాన్ని లేదా ఆ వృక్షాన్ని తెలుసుకుంటారు. చాలా మంది వృద్ధులైపోయి, దాని గురించి ఏమి తెలియదు.
అదృష్టాఙ్కురవృక్షస్య త్వ్ అదృష్టకుసుమోద్గతేః । అస్తమ్భమూలశాఖస్య ఫలమ్ ఏవావలోక్యతే
ఈ వృక్షానికి మొక్క లేదా పువ్వు ఎప్పుడూ కనిపించదు. దాని కాండం, మూలం, కొమ్మలు ఎవరికీ కనబడవు. అందులో కేవలం ఫలమే కనిపిస్తుంది.
ఏకపిణ్డఘనాకారవ్యాతతస్థౌల్యశాలినః । యస్యోత్పత్తివికారాదిపరిణామో న దృశ్యతే
దాని రూపం ఒక్కటి, దట్టంగా, విస్తరించి, పెద్దదిగా ఉంటుంది. దాని ఉద్భవం, మార్పు, ఇతర పరిణామాలు ఎవరికీ కనబడవు.
సమస్తఫలసారస్య ఫలస్యాస్య మహాకృతేః । మజ్జాన్తర్ అస్తి వితతో నిర్వికారో రసాన్తరః
అన్ని ఫలాల సారమైన ఈ గొప్ప ఫలంలో, లోపల ఎక్కడైనా వ్యాపించి, మార్పు లేకుండా ఉండే అంతరరసం ఉంది.
శిలాన్తర్ ఇవ నీరన్ధ్రస్ స్యన్దమానేన్దుబిమ్బవత్ । రసం స్వసంవిదాస్వాద్యం స్యన్దమాన ఋతామృతమ్
ఒక గట్టి రాయిలో లోపల ఖాళీ లేకుండా ఉన్నదిలా, లేదా పరవళ్లు తొక్కే చంద్రబింబంలా, మన స్వీయచైతన్యానికి ఆనందాన్ని పంచే అమృతరసం ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.
సేకస్ సకలసౌఖ్యానాం శీతలాలోకకారకః । శైలాభో ఽమృతపిణ్డాభో మణ్డ ఆత్మఫలస్థితేః
ఈ ప్రవాహమే అన్ని సుఖాలకు మూలం, చల్లని వెలుతురు పంచుతుంది; ఇది కొండలా, లేదా అమృతపు ముద్దలా కనిపిస్తుంది, ఆత్మఫలంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
తస్మాత్ పరమమజ్జా తు యాసౌ స్వాద్వీ చమత్కృతిః । అన్తర్ అక్షుభితా నిత్యమ్ అనన్యా శ్రీఫలాఙ్గతః
అందువల్ల, పరమమజ్జం అంటే, అది మధురంగా, ఆశ్చర్యంగా ఉండి, ఎప్పుడూ లోపల కలకలం లేకుండా, ఏకైకంగా, ఆ శుభఫలపు శరీరంలో నుండే ఉద్భవిస్తుంది.
స్వసన్నివేశవైచిత్ర్యమ్ అనన్యత్వఫలాఙ్గకమ్ । అత్యజన్త్యా తయా తన్వ్యా స్థూలయాప్య్ అతిబాలయా
తనదైన ప్రత్యేకమైన రూపంతో, అసాధారణమైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉండే ఈ శరీరం, ఎంత సన్నగా, సూక్ష్మంగా, చాలా బలహీనంగా ఉన్నా కూడా, దాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టదు.
ఇయమ్ అస్మీతి కలనాద్ అసత్సదన్యతామలమ్ । భేదాద్య్ అసమ్భవద్ ఇదం స్వయమ్ ఉత్పాద్య భావితమ్
'నేను ఇదే' అనే భావన వల్ల, నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అన్న తేడా స్పష్టమవుతుంది. ఈ భేద భావన వల్లే, ఇది తానే తాను సృష్టించుకుని, ఊహించబడుతుంది.