అజ్ఞాతాత్మా నిబద్ధో ఽసి విజ్ఞాతాత్మా న బధ్యసే । రామ త్వం స్వాత్మనాత్మానం బోధయస్వ బలాద్ అతః
ఆత్మను తెలియకపోతే బంధనంలో ఉంటావు; ఆత్మను తెలుసుకుంటే బంధనాలు ఉండవు. అందువల్ల, రామా, నీవు నీ స్వంత శక్తితో నీ ఆత్మను తెలుసుకో.
యత్ర న స్వదతే వస్తు స్వదతే చ యథాగతమ్ । అవాసనత్వం తద్ విద్ధి సామ్యమ్ ఆకాశకోమలమ్
ఎక్కడా ఏ వస్తువు రుచించదు, రుచించినది వచ్చినట్టు పోతుంది — అలాంటి స్థితినే అసక్తిగా, ఆకాశంలా సమంగా, మృదువుగా ఉన్నదిగా తెలుసుకో.
వాసనారహితైర్ అన్తర్ ఇన్ద్రియైర్ ఆహరన్ క్రియాః । న విక్రియామ్ అవాప్నోషి ఖవత్ క్షోభశతైర్ అపి
మనస్సులోని వాసనలేమితో, లోపలి ఇంద్రియాలతో పనులు చేసినప్పుడు, ఎంతటి కలకలలు వచ్చినా, ఆకాశంలా నీవు ఏ మాత్రం కదలికకు లోనవ్వవు.
జ్ఞాతా జ్ఞానం తథా జ్ఞేయం త్రయమ్ ఏకతయాత్మని । శాన్తాత్మానుభవన్ భవ్య న భూయోభవభాగ్ అసి
జ్ఞాత, జ్ఞానం, జ్ఞేయం — ఈ మూడింటినీ ఒకటిగా నీలోనే తెలుసుకుని, ఆ శాంతియుతమైన అనుభూతిలో నిలిచి ఉంటే, ఓ మహానుభావా, ఇక మళ్లీ జనన మరణాలకు లోనవ్వవు.
చిత్తోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసారప్రలయోదయౌ । వాసనాప్రాణసంరోధాద్ అనున్మేషం మనః కురు
మనస్సు తెరుచుకోవడం మూసుకోవడంలోనే ఈ లోక ఉద్భవం, లయం జరుగుతాయి. వాసనలూ ప్రాణప్రవాహాన్ని నియంత్రించి, నీ మనస్సు ఎప్పుడూ ఉల్లాసం లేకుండా ఉంచు.
ప్రాణోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసృతేః ప్రలయోదయౌ । తమ్ అభ్యాసప్రయోగాభ్యామ్ ఉన్మేషరహితం కురు
ప్రాణం ఊపిరాడడం పోవడంలోనే సంసారం ఉద్భవించి లయమవుతుంది. సాధనతో, నియమంతో, ఆ ఊపిరాడడం లేకుండా చేయి.
మౌర్ఖ్యోన్మేషనిమేషాభ్యాం కర్మణాం ప్రలయోదయౌ । తద్ విలీనం కురు బలాద్ గురుశాస్త్రార్థసఙ్గమైః
అజ్ఞానం ఉద్భవించడమూ, అంతమవ్వడమూ వల్లనే మన కార్యాలు మొదలై, ముగుస్తాయి. ఆ అజ్ఞానాన్ని గురువు చెప్పిన బోధనతో, శాస్త్రార్థంతో కలిపి బలవంతంగా తొలగించు.
యథా వాతరజస్సఙ్గస్పన్దాత్ స్తమ్భాభ్రవేదనమ్ । తథా చితా చేత్యతయా స్పన్దాద్ ఇదమ్ ఉపస్థితమ్
ఎలా గాలి, ధూళి, స్పర్శ కలిసినప్పుడు మనకు స్తంభం, మేఘం వంటివి కనిపిస్తాయో, అలాగే మన చైతన్యం వస్తువుల రూపంలో కదిలినప్పుడు ఈ జగత్తు మనకెదురుగా కనిపిస్తుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధస్పన్దజేయం జగద్గతిః । స్ఫురత్య్ ఆలోకకుడ్యాదిసఙ్గజా వర్ణధీర్ ఇవ
దృశ్యమైనది, దృష్టి కలిసే కదలిక వల్లే ఈ జగత్తు సంచారం జరుగుతుంది. అది జయించదగ్గది. ఇది గోడ వంటివాటిని తాకినప్పుడు రంగు ఎలా మనకు తెలుస్తుందో, అలాగే కలుగుతుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధస్పన్దాభావే న జాయతే । వేదనా భవదాభాసా చిత్రపుంసామ్ ఇవాశయే
దృష్టి, దృశ్యాల మధ్య కదలిక లేకపోతే, ఏవైనా అనుభూతులు కలుగవు. కలలో ఉన్నవారికి ఈ ప్రపంచం కనబడని విధంగా, మనసులో ఏ రూపమూ ఏర్పడదు.
చిత్తస్పన్దోత్థితా మాయా తదభావే విలీయతే । పయస్స్పన్దోత్థితా వీచిస్ తదభావేన శామ్యతి
మనస్సు అలికడలిక వల్ల మాయ ఉద్భవిస్తుంది; ఆ అలికడలిక ఆగిపోతే మాయ కూడా కరుగుతుంది. నీటిలో అలజడి వల్ల అలలు వస్తాయి; ఆ అలజడి ఆగిపోతే అలలు కూడా శాంతిస్తాయి.
త్యాగతో వాసనాంశస్య బోధాద్ వా ప్రాణరోధనాత్ । చిత్తే నిస్స్పన్దతాం యాతే కుతస్ స్పన్దస్య సమ్భవః
వాసనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, లేదా జ్ఞానం ద్వారా, లేదా శ్వాసను నియంత్రించడం వల్ల మనస్సు నిశ్చలంగా మారుతుంది; అప్పుడు మనస్సులో అలికడలిక ఎలా కలుగుతుంది?
అసంవిత్స్పన్దమాత్రేణ యాతి చిత్తమ్ అచిత్తతామ్ । ప్రాణానాం వా నిరోధేన తద్ ఏవ చ పరం పదమ్
అవగాహనలోని అలికడలిక ఆగిపోతే మనస్సు కూడా లేనట్టవుతుంది; లేదా ప్రాణాలను నియంత్రించడం వల్ల అదే పరమపదంగా మారుతుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధే యత్ సుఖం పారమాత్మికమ్ । తదన్తైకాన్తసంవిత్త్యా బ్రహ్మదృష్ట్యా మనఃక్షయః
దృశ్య, దృష్టి కలిసినప్పుడు, అంతరంగికమైన పరిపూర్ణ అవగాహన ద్వారా కలిగే పరమానందమే బ్రహ్మాన్ని దర్శించడం వల్ల మనస్సు లయమవడమే.
యత్ర నాభ్యుదితం చిత్తం తత్ తత్ సుఖమ్ అకృత్రిమమ్ । న స్వర్గాదౌ సమ్భవతి మరౌ హిమగృహం యథా
మనస్సు ఎక్కడ లేచిపోదో, అక్కడ సహజమైన ఆనందం ఉంటుంది. ఆ ఆనందం స్వర్గంలో గానీ, మరే ఇతర చోట గానీ ఉండదు. ఎడారిలో మంచు ఇల్లు ఉండదని ఎలా ఉంటుందో, అలాగే.
చిత్తోపశమజం స్ఫారమ్ అవాచ్యం వచసాం సుఖమ్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తం నోదేతి న చ శామ్యతి
మనస్సు శాంతించడంతో కలిగే అపారమైన, వర్ణించలేని ఆనందం పెరుగుదల లేకుండా, తగ్గుదల లేకుండా ఉంటుంది. అది పుట్టదు, మాయమవదు కూడా.
బోధాద్ భవతి చిత్తాన్తో నిర్బోధాచ్ చిత్తతోదితా । బాలవేతాలవత్ తేన మోహశ్రీర్ ఘనతాం గతా
జ్ఞానం వల్ల మనస్సు అంతం అవుతుంది; అజ్ఞానం వల్ల మనస్సు పుడుతుంది. పిల్లవాడు లేదా పిశాచం లాగా, మోహం కూడా అలా బలంగా మారుతుంది.
విద్యమానమ్ అపి హ్య్ ఏతచ్ చిత్తం బోధాద్ విలీయతే । సద్ అప్య్ అసద్ ఇవాభాతి తామ్రం హేమీకృతం యథా
ఈ మనస్సు ఉన్నదే అయినా, జ్ఞానం వల్ల అది కరిగిపోతుంది. అది నిజమైనదే అయినా, తామ్రాన్ని బంగారం చేసినట్టు, అది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది.
జ్ఞస్య చిత్తం న చిత్తాఖ్యం జ్ఞచిత్తం సత్త్వమ్ ఉచ్యతే । నామార్థాన్యత్వభాక్ చిత్తం బోధాత్ తామ్రసువర్ణవత్
తెలివైనవారి మనస్సు 'మనస్సు' అని పిలవబడదు; ఆ మనస్సు 'సత్త్వం' అని అంటారు. మనస్సు పేరు, రూపం వేరు అయినట్లు, అవగాహనతో పోలిస్తే అది రాగి, బంగారం లాంటిది.
న సమ్భవతి చిత్తత్వం తేన తత్ ప్రవిలీయతే । భ్రమశ్ శామ్యతి బోధేన నాభావో విద్యతే సతః
అందువల్ల మనస్సు అనే స్థితి కలగదు, అది కలిసిపోతుంది. అవగాహన వల్ల మాయ తొలగిపోతుంది; నిజమైనదానికి అస్థిత్వం ఉండదు.
అవస్త్వ్ ఏతద్ వికల్పాత్మ చిత్తాది శశశృఙ్గవత్ । సర్వత్వాద్ ఆత్మనస్ తస్మాత్ తద్ విబోధాద్ విలీయతే
ఈ మనస్సు మొదలైనవి ఊహల రూపంలో ఉన్నవే, అవి నిజమైనవి కావు; కుందేళ్లకు కొమ్ములు లేనట్లు. ఆత్మ అన్నీగా ఉన్నందున, అవి తెలుసుకున్నప్పుడు లయమవుతాయి.
చిత్తం సత్త్వం సమాయాతం కఞ్చిత్ కాలం జగత్స్థితౌ । విహృత్య తుర్యావస్థాయాం తుర్యాతీతం భవత్య్ అతః
మనస్సు కొంతకాలం ప్రపంచంలో ఉన్నప్పుడు సత్త్వంగా మారుతుంది; ఆ తరువాత, తురీయ స్థితిని దాటి, తురీయాతీతంగా మారిపోతుంది.
బ్రహ్మైవ భూరిభువనభ్రమవిభ్రమౌఘైర్ ఇత్థం స్థితం సమమ్ అనేకతయైకమ్ ఏవ । సర్వాత్మ సమ్భవతి నేతరద్ అఙ్గ కిఞ్చిచ్ చైత్తాది కాఞ్చనహృదీవ హి సన్నివేశః
బ్రహ్మమే అనేక లోకాల ఊహల మధ్య స్థిరంగా, ఒక్కటే అయినా అనేక రూపాల్లో వుంటుంది. అన్నీ ఆత్మ నుంచే ఉద్భవిస్తాయి, వేరే ఏదీ భాగం కాదు. మనస్సు మొదలైనవి బంగారు గుండెలో బంగారం లాగానే కలిసివుంటాయి.
అత్రేమామ్ అవబోధాయ విస్మయోత్ఫుల్లకారిణీమ్ । అపూర్వామ్ ఏవ సఙ్క్షేపాద్ రామ రమ్యాం కథాం శృణు
రామా, నీకు అవగాహన కోసం, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే, కొత్తగా, సంక్షిప్తంగా, ఎంతో అందంగా వుండే ఈ కథను విను.
యోజనానాం సహస్రాణి విపులం విమలం స్ఫుటమ్ । యుగైర్ అప్య్ అజరద్రూపమ్ అస్తి బిల్వఫలం మహత్
వెయ్యి యోజనాల పొడవైన, విశాలమైన, నిర్మలమైన, స్పష్టమైన రూపంలో, యుగాలు గడిచినా వృద్ధాప్యం రాని ఒక మహా బిల్వపండు ఉంది.
అవినాశరసాధారం సుధామధురసారవత్ । పురాణమ్ అపి బాలేన్దుదలమార్దవసున్దరమ్
అది అమృతసారాన్ని కలిగి, తీపి రసంతో నిండినది. పురాతనమైనప్పటికీ, చిన్న చంద్రకిరణాల మృదుత్వంతో అందంగా మెరిసిపోతుంది.
వ్యూఢసహ్యమహామేరుమన్దరాద్రితృణావలేః । మహాకల్పాన్తవాత్యాయా అపి వేగైర్ అచాలితమ్
సహ్య, మహామేరు, మందర వంటి గొప్ప పర్వతాలు గడ్డి తుప్పల వలె చుట్టూ ఉన్నా, మహాకల్పాంతంలో వచ్చే బలమైన గాలులు కూడా దానిని కదిలించలేవు.
యోజనాయుతకోటీనాం కోటిలక్షశతైర్ అపి । వైపుల్యేనాపరిచ్ఛేద్యం ఫలమ్ ఆద్యం జగత్స్థితేః
అదెంత విస్తారంగా ఉందంటే, కోట్ల యోజనాలు, లక్షల కోట్లు కలిపినా దాని పరిమాణాన్ని కొలవలేరు. ఇదే ఈ జగత్తు ఉనికికి మొదటి ఫలం.
అస్య బిల్వఫలస్యోచ్చైర్ బ్రహ్మాణ్డాని సమీపతః । హరన్తి లీలాం శైలే ఽధో రాజికాకణపద్ధతేః
ఈ బిల్వఫలం ఎంత ఎత్తుగా ఉందంటే, దాని దగ్గర బ్రహ్మాండాలు కొండ క్రింద రాయితినిప్పలు వలె చిన్నవిగా లాక్కుపోతున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
స్యన్దమానరసాపూరాం స్వాద్వీం రసచమత్కృతిమ్ । యస్యాతిశేతే నో కశ్చిద్ అపి రాఘవ షడ్రసః
దాని రసం ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ, తీపిగా, ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది. రాఘవా! ఆరు రుచులలో ఏదీ దాని రుచికి మించినది కాదు.