యథా ప్రాప్తిక్షణే వస్తు ప్రథమం తుష్టయే తథా । న ప్రాప్త్యేకక్షణాద్ ఊర్ధ్వమ్ ఇతి కో నానుభూతవాన్
ఎలాగైతే మనకు కావలసిన వస్తువు దొరికిన క్షణంలోనే ఆనందం కలుగుతుందో, ఆ దొరికిన క్షణం దాటి తర్వాత ఎవరైనా ఆ ఆనందాన్ని నిలకడగా అనుభవించారా?
వాఞ్ఛాకాలే యథా వస్తు తుష్టయే నాన్యదా తథా । తస్మాత్ క్షణసుఖే తుష్టిం బాలో బధ్నాతి నేతరః
మన కోరిక తీరినప్పుడు మాత్రమే సంతృప్తి కలుగుతుంది, ఇంకెప్పుడు కాదు. అందుకే, తాత్కాలిక సంతోషాన్ని పిల్లవాడు మాత్రమే పట్టుకుంటాడు, తెలివైనవాడు కాదు.
వాఞ్ఛాక్షణే తుష్టయే యత్ తత్ర వాఞ్ఛైవ కారణమ్ । తుష్టిస్ త్వ్ అతుష్టిపర్యన్తా తస్మాద్ వాఞ్ఛాం పరిత్యజ
కోరిక ఉన్నప్పుడు కలిగే సంతృప్తికి కారణం ఆ కోరికే. ఆ సంతృప్తి తిరిగి అసంతృప్తి వచ్చే వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. అందుకే, కోరికను వదిలేయి.
యది తత్ పదమ్ ఆప్నోషి కదాచిత్ కాలపర్యయాత్ । తద్ అహమ్భావనారూపే న మఙ్క్తవ్యం త్వయా పునః
ఏదైనా కాలక్రమంలో ఆ స్థితిని నువ్వు సాధించినా, దాన్ని మళ్లీ 'నేను' అనే భావనతో అన్వేషించకూడదు.
ఆత్మజ్ఞానాచలస్యాగ్రే రామ విశ్రాన్తవాన్ అసి । అహమ్భావమహాశ్వభ్రే న పునః పాతమ్ అర్హసి
రామా, నీవు ఆత్మజ్ఞానము అనే పర్వతశిఖరంపై విశ్రాంతి పొందావు. ఇక మళ్లీ అహంకారమనే లోతైన అగాధంలో పడిపోవాల్సిన అవసరం లేదు.
ప్రసృతానన్తసద్దృష్టేర్ జ్ఞత్వమేరుశిరస్స్థితేః । పునర్ గర్భాన్ధకారాన్తఃపాతాలపతనం కుతః
నీవు అనంతమైన సత్యాన్ని చూచే దృష్టిని పొంది, జ్ఞానమనే మేరు పర్వతశిఖరంపై నిలిచినప్పుడు, మళ్లీ గర్భాంధకారమనే చీకటి లోకంలోకి ఎలా పడిపోతావు?
దృశ్యతే తే స్వభావో ఽయం సమతాసత్యతామయః । మన్యే క్షీణవికల్పో ఽసి జాతో ఽసి గతకాలికః
నీ స్వభావం సమత్వం, సత్యం కలిగినదిగా కనిపిస్తోంది. నీవు ఇక సందేహాలన్నీ విడిచిపెట్టావు, కొత్తగా జన్మించావు, గతం అంతా పోయింది అని నేను భావిస్తున్నాను.
స్వభావో ఽయం స్థిరో రామ ఇత్య్ ఆవేదయతీవ మే । సోమ్య పూర్ణార్ణవప్రఖ్యా సమతా నిర్మలా తవ
రామా, నీ ఈ స్వభావం బలంగా స్థిరపడినదిగా నాకు అనిపిస్తోంది. నీ సమత్వం సముద్రమంత ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా ఉంది.
ఆశా యాతు నిరాశత్వమ్ అభావం యాతు భావనా । అమనస్త్వం మనో యాతు తవాసఙ్గేన జీవతః
ఆశలు పోయి నిరాశగా మారిపోవాలి, ఊహలు లేకుండా పోవాలి, మనసు లేని స్థితి రావాలి — ఇవన్నీ నీకు జీవితం మీద ఆసక్తి లేకుండా ఉండటం వల్ల సాధ్యమవుతాయి.
యాం యాం వస్తుదృశం యాసి తస్యాం తస్యామ్ అవస్థితమ్ । సత్తాసామాన్యరూపేణ బ్రహ్మ బృంహితచిద్ఘనమ్
నీవు ఏ వస్తువునైనా చూస్తే, అది ఏ స్థితిలో ఉన్నా, అందులో బ్రహ్మం ఉన్నదని తెలుసుకో. అది సర్వత్రా ఉన్న జీవశక్తిగా, అపారమైన చైతన్యంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
అజ్ఞాతాత్మా నిబద్ధో ఽసి విజ్ఞాతాత్మా న బధ్యసే । రామ త్వం స్వాత్మనాత్మానం బోధయస్వ బలాద్ అతః
ఆత్మను తెలియకపోతే బంధనంలో ఉంటావు; ఆత్మను తెలుసుకుంటే బంధనాలు ఉండవు. అందువల్ల, రామా, నీవు నీ స్వంత శక్తితో నీ ఆత్మను తెలుసుకో.
యత్ర న స్వదతే వస్తు స్వదతే చ యథాగతమ్ । అవాసనత్వం తద్ విద్ధి సామ్యమ్ ఆకాశకోమలమ్
ఎక్కడా ఏ వస్తువు రుచించదు, రుచించినది వచ్చినట్టు పోతుంది — అలాంటి స్థితినే అసక్తిగా, ఆకాశంలా సమంగా, మృదువుగా ఉన్నదిగా తెలుసుకో.
వాసనారహితైర్ అన్తర్ ఇన్ద్రియైర్ ఆహరన్ క్రియాః । న విక్రియామ్ అవాప్నోషి ఖవత్ క్షోభశతైర్ అపి
మనస్సులోని వాసనలేమితో, లోపలి ఇంద్రియాలతో పనులు చేసినప్పుడు, ఎంతటి కలకలలు వచ్చినా, ఆకాశంలా నీవు ఏ మాత్రం కదలికకు లోనవ్వవు.
జ్ఞాతా జ్ఞానం తథా జ్ఞేయం త్రయమ్ ఏకతయాత్మని । శాన్తాత్మానుభవన్ భవ్య న భూయోభవభాగ్ అసి
జ్ఞాత, జ్ఞానం, జ్ఞేయం — ఈ మూడింటినీ ఒకటిగా నీలోనే తెలుసుకుని, ఆ శాంతియుతమైన అనుభూతిలో నిలిచి ఉంటే, ఓ మహానుభావా, ఇక మళ్లీ జనన మరణాలకు లోనవ్వవు.
చిత్తోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసారప్రలయోదయౌ । వాసనాప్రాణసంరోధాద్ అనున్మేషం మనః కురు
మనస్సు తెరుచుకోవడం మూసుకోవడంలోనే ఈ లోక ఉద్భవం, లయం జరుగుతాయి. వాసనలూ ప్రాణప్రవాహాన్ని నియంత్రించి, నీ మనస్సు ఎప్పుడూ ఉల్లాసం లేకుండా ఉంచు.
ప్రాణోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసృతేః ప్రలయోదయౌ । తమ్ అభ్యాసప్రయోగాభ్యామ్ ఉన్మేషరహితం కురు
ప్రాణం ఊపిరాడడం పోవడంలోనే సంసారం ఉద్భవించి లయమవుతుంది. సాధనతో, నియమంతో, ఆ ఊపిరాడడం లేకుండా చేయి.
మౌర్ఖ్యోన్మేషనిమేషాభ్యాం కర్మణాం ప్రలయోదయౌ । తద్ విలీనం కురు బలాద్ గురుశాస్త్రార్థసఙ్గమైః
అజ్ఞానం ఉద్భవించడమూ, అంతమవ్వడమూ వల్లనే మన కార్యాలు మొదలై, ముగుస్తాయి. ఆ అజ్ఞానాన్ని గురువు చెప్పిన బోధనతో, శాస్త్రార్థంతో కలిపి బలవంతంగా తొలగించు.
యథా వాతరజస్సఙ్గస్పన్దాత్ స్తమ్భాభ్రవేదనమ్ । తథా చితా చేత్యతయా స్పన్దాద్ ఇదమ్ ఉపస్థితమ్
ఎలా గాలి, ధూళి, స్పర్శ కలిసినప్పుడు మనకు స్తంభం, మేఘం వంటివి కనిపిస్తాయో, అలాగే మన చైతన్యం వస్తువుల రూపంలో కదిలినప్పుడు ఈ జగత్తు మనకెదురుగా కనిపిస్తుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధస్పన్దజేయం జగద్గతిః । స్ఫురత్య్ ఆలోకకుడ్యాదిసఙ్గజా వర్ణధీర్ ఇవ
దృశ్యమైనది, దృష్టి కలిసే కదలిక వల్లే ఈ జగత్తు సంచారం జరుగుతుంది. అది జయించదగ్గది. ఇది గోడ వంటివాటిని తాకినప్పుడు రంగు ఎలా మనకు తెలుస్తుందో, అలాగే కలుగుతుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధస్పన్దాభావే న జాయతే । వేదనా భవదాభాసా చిత్రపుంసామ్ ఇవాశయే
దృష్టి, దృశ్యాల మధ్య కదలిక లేకపోతే, ఏవైనా అనుభూతులు కలుగవు. కలలో ఉన్నవారికి ఈ ప్రపంచం కనబడని విధంగా, మనసులో ఏ రూపమూ ఏర్పడదు.
చిత్తస్పన్దోత్థితా మాయా తదభావే విలీయతే । పయస్స్పన్దోత్థితా వీచిస్ తదభావేన శామ్యతి
మనస్సు అలికడలిక వల్ల మాయ ఉద్భవిస్తుంది; ఆ అలికడలిక ఆగిపోతే మాయ కూడా కరుగుతుంది. నీటిలో అలజడి వల్ల అలలు వస్తాయి; ఆ అలజడి ఆగిపోతే అలలు కూడా శాంతిస్తాయి.
త్యాగతో వాసనాంశస్య బోధాద్ వా ప్రాణరోధనాత్ । చిత్తే నిస్స్పన్దతాం యాతే కుతస్ స్పన్దస్య సమ్భవః
వాసనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, లేదా జ్ఞానం ద్వారా, లేదా శ్వాసను నియంత్రించడం వల్ల మనస్సు నిశ్చలంగా మారుతుంది; అప్పుడు మనస్సులో అలికడలిక ఎలా కలుగుతుంది?
అసంవిత్స్పన్దమాత్రేణ యాతి చిత్తమ్ అచిత్తతామ్ । ప్రాణానాం వా నిరోధేన తద్ ఏవ చ పరం పదమ్
అవగాహనలోని అలికడలిక ఆగిపోతే మనస్సు కూడా లేనట్టవుతుంది; లేదా ప్రాణాలను నియంత్రించడం వల్ల అదే పరమపదంగా మారుతుంది.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధే యత్ సుఖం పారమాత్మికమ్ । తదన్తైకాన్తసంవిత్త్యా బ్రహ్మదృష్ట్యా మనఃక్షయః
దృశ్య, దృష్టి కలిసినప్పుడు, అంతరంగికమైన పరిపూర్ణ అవగాహన ద్వారా కలిగే పరమానందమే బ్రహ్మాన్ని దర్శించడం వల్ల మనస్సు లయమవడమే.
యత్ర నాభ్యుదితం చిత్తం తత్ తత్ సుఖమ్ అకృత్రిమమ్ । న స్వర్గాదౌ సమ్భవతి మరౌ హిమగృహం యథా
మనస్సు ఎక్కడ లేచిపోదో, అక్కడ సహజమైన ఆనందం ఉంటుంది. ఆ ఆనందం స్వర్గంలో గానీ, మరే ఇతర చోట గానీ ఉండదు. ఎడారిలో మంచు ఇల్లు ఉండదని ఎలా ఉంటుందో, అలాగే.
చిత్తోపశమజం స్ఫారమ్ అవాచ్యం వచసాం సుఖమ్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తం నోదేతి న చ శామ్యతి
మనస్సు శాంతించడంతో కలిగే అపారమైన, వర్ణించలేని ఆనందం పెరుగుదల లేకుండా, తగ్గుదల లేకుండా ఉంటుంది. అది పుట్టదు, మాయమవదు కూడా.
బోధాద్ భవతి చిత్తాన్తో నిర్బోధాచ్ చిత్తతోదితా । బాలవేతాలవత్ తేన మోహశ్రీర్ ఘనతాం గతా
జ్ఞానం వల్ల మనస్సు అంతం అవుతుంది; అజ్ఞానం వల్ల మనస్సు పుడుతుంది. పిల్లవాడు లేదా పిశాచం లాగా, మోహం కూడా అలా బలంగా మారుతుంది.
విద్యమానమ్ అపి హ్య్ ఏతచ్ చిత్తం బోధాద్ విలీయతే । సద్ అప్య్ అసద్ ఇవాభాతి తామ్రం హేమీకృతం యథా
ఈ మనస్సు ఉన్నదే అయినా, జ్ఞానం వల్ల అది కరిగిపోతుంది. అది నిజమైనదే అయినా, తామ్రాన్ని బంగారం చేసినట్టు, అది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది.
జ్ఞస్య చిత్తం న చిత్తాఖ్యం జ్ఞచిత్తం సత్త్వమ్ ఉచ్యతే । నామార్థాన్యత్వభాక్ చిత్తం బోధాత్ తామ్రసువర్ణవత్
తెలివైనవారి మనస్సు 'మనస్సు' అని పిలవబడదు; ఆ మనస్సు 'సత్త్వం' అని అంటారు. మనస్సు పేరు, రూపం వేరు అయినట్లు, అవగాహనతో పోలిస్తే అది రాగి, బంగారం లాంటిది.
న సమ్భవతి చిత్తత్వం తేన తత్ ప్రవిలీయతే । భ్రమశ్ శామ్యతి బోధేన నాభావో విద్యతే సతః
అందువల్ల మనస్సు అనే స్థితి కలగదు, అది కలిసిపోతుంది. అవగాహన వల్ల మాయ తొలగిపోతుంది; నిజమైనదానికి అస్థిత్వం ఉండదు.