రాగద్వేషాదిశబ్దార్థా నాత్మన్య్ అన్యతమాశ్ శివే । సమ్భవన్తి పృథగ్రూపా వహ్నౌ హిమకణా ఇవ
ఆసక్తి, ద్వేషం వంటి మాటలు లేదా వాటి అర్థాలు పవిత్రమైన ఆత్మలో కలుగవు; అవి వేరు వేరు గా ఉంటాయి, అగ్నిలో మంచు చుక్కలు లాగ.
యద్ యద్ రాజత్వదీనత్వసుఖదుఃఖాదివేదనమ్ । ఆత్మీయం పరకీయం చ తత్ తద్ అర్చనమ్ ఆత్మనః
ప్రకాశం, మాంద్యం, ఆనందం, బాధ వంటి అనుభూతులు మనవైనా, పరులవైనా, అవన్నీ ఆత్మను ఆరాధించడమే.
విద్ధి సంవిత్తిమ్ ఏవార్చాం వేత్త్య్ ఆత్మాత్మానమ్ ఏవ చ । ఘటాద్యాత్మతయా బ్రహ్మన్ స్వయమ్ ఆత్మతయైవ వా
సమస్త చైతన్యమే ఆరాధన అని తెలుసుకో. ఆత్మ తనను తాను తెలుసుకుంటుంది, అది గడివంటి వస్తువుగా అయినా, నిజమైన స్వరూపంగా అయినా.
శివం శాన్తమ్ అనాభాసమ్ ఏకం భాసురమ్ ఆతతమ్ । జగత్ప్రత్యయవత్ సర్వమ్ ఆత్మరూపమ్ ఇదం స్థితమ్
శుభమైనది, శాంతమైనది, రూపరహితమైనది, ఏకమైనది, ప్రకాశమయమైనది, అన్నింటినీ వ్యాపించినది — ఈ ఆత్మ, జగత్తు కనిపించే విధంగా, అన్నిటిలోనూ నిలిచి ఉంది.
అహో ను చిత్రమ్ ఆత్మైవ ఘటాద్య్ అన్యద్ అవస్థితమ్ । జీవాదిస్ స్వస్థ ఏవాన్తర్ నూనం విస్మృతవాన్ ఇవ
అయ్యో! ఎంత ఆశ్చర్యం! అదే ఆత్మే గడిపాత్రలు మొదలైన వస్తువులుగా కనిపిస్తోంది. కానీ ఆత్మలోని జీవుడు మాత్రం లోపల యథావిధిగా ఉండి, తాను తానే మరచిపోయినట్టు అనిపిస్తోంది.
సర్వాత్మకస్యానన్తస్య శివస్యాన్తః కిలాత్మనః । పూజ్యపూజకపూజాఖ్యో విభ్రమః ప్రోదితో వృథా
అంతటా వ్యాపించి, అనంతమైన, శుభమైన ఆత్మలో పూజ్యుడు, పూజకుడు, పూజ అనే భేదాలు వృథా మాయలు మాత్రమే అని చెప్పబడింది.
నియతాకారశాన్తత్వం న చ సమ్భవతీశ్వరే । యతస్ సఙ్కల్ప్యతే బ్రహ్మన్ పూజ్యపూజామయః క్రమః
ప్రభువైన ఆత్మకు స్థిరమైన రూపం లేదా శాంతి ఉండవు, ఎందుకంటే పూజ్యుడు–పూజకుడు అనే క్రమం బ్రహ్మన్, మన ఊహలో మాత్రమే కలుగుతుంది.
పూజ్యపూజావ్యవచ్ఛిన్నో దేవో ఽనిత్యో ఽమలాత్మనః । సర్వశక్తేర్ అనన్తస్య నేశ్వరత్వస్య భాజనమ్
పూజ్యుడు–పూజకుడు అనే విభేదం లేని దేవుడు, పవిత్రమైన ఆత్మకు శాశ్వతమైనది కాదు; అది అనంతమైన, సమస్తశక్తులు కలిగిన, స్వతంత్రమైన ఆత్మకు అనువైన పాత్రం కాదు.
త్రిజగత్ప్రసృతాచ్ఛాచ్ఛసంవిద్రూపస్య చాత్మనః । నేశ్వరత్వాద్ ఋతే బ్రహ్మన్ వ్యపదేశో ఽపి యుజ్యతే
ఓ బ్రహ్మన్, మూడు లోకాల్లో వ్యాపించి, నిర్మలమైన జ్ఞానస్వరూపమైన ఆత్మకు, పరమేశ్వరుడనే స్థితి తప్ప ఇంకొక పేరు కూడా సరిపోదు.
దేశకాలపరిచ్ఛిన్నో యేషాం స్యాత్ పరమేశ్వరః । అస్మాకమ్ ఉపదేశ్యాస్ తే న విపశ్చిద్ విపశ్చితః
పరమేశ్వరుడు స్థలం, కాలంతో పరిమితుడని భావించే వారికి నేనే ఉపదేశించాలి; జ్ఞానులు మరొక జ్ఞానికి ఉపదేశం చేయరు.
తదీయాం దృష్టిమ్ ఉత్సృజ్య తథేమామ్ అవలమ్బ్య చ । సమస్ స్వస్థమనాశ్ శాన్తో వీతరాగో నిరామయః
వాళ్ల దృష్టిని విడిచిపెట్టి, ఈ దృష్టిని స్వీకరించి, సమభావంతో, స్థిరమైన మనసుతో, శాంతంగా, రాగరహితంగా, వ్యాధులేని వాడిగా ఉండు.
కార్యోపహారైర్ అభితో యథాప్రాప్తైర్ అఖిన్నధీః । ఆత్మానమ్ అర్చయంస్ తిష్ఠ సుఖదుఃఖశుభాశుభైః
ఏదైనా లభ్యమైన సాధనాలతో, అలసట లేకుండా, సుఖదుఃఖాలు, మంగళఅమంగళాల మధ్యలోనూ, నీ ఆత్మను పూజిస్తూ నిలుచు.
అధిగతవతి సాధావ్ ఏవమ్ ఏవాశు నూనం త్వయి తరలితజీవం జన్మదుఃఖాది కిఞ్చిత్ । న లగతి పరిశుద్ధే సర్వతస్ స్ఫాటికాఙ్గే నవసదన ఇవాన్తర్ నిష్కలఙ్కే కలఙ్కః
సద్గుణాలు సంపూర్ణంగా కలిగినవారికి ఈ పవిత్రత వచ్చినప్పుడు, నీ మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతమైపోతుంది. అప్పుడా జనన బాధలు, ఇతర కష్టాలు నీకు అంటుకోవు. కొత్తగా నిర్మించిన నిర్మలమైన స్ఫటిక గృహంలో మచ్చ ఎలా అంటుకోదో, అలాగే నీకు కూడా అవి చేరవు.
శివః కిమ్ ఉచ్యతే దేవ పరం బ్రహ్మ కిమ్ ఉచ్యతే । ఆత్మా కిమ్ ఉచ్యతే వాపి పరమాత్మా కిమ్ ఉచ్యతే
శివుడు అంటే ఏమిటి? పరబ్రహ్మం అంటే ఏమిటి? ఆత్మ అంటే ఏమిటి? పరమాత్మ అంటే ఏమిటి?
తత్ సత్ కిఞ్చిన్ నకిఞ్చిచ్ చ శూన్యం విజ్ఞానమ్ ఏవ చ । ఇత్యాదిభేదో భగవంస్ త్రిలోకేశ కిమ్ ఉచ్యతే
'అది', 'సత్యం', 'ఏదో ఒకటి', 'ఏమీ లేదు', 'శూన్యం', 'చైతన్యం' అని పిలవబడే పదాలన్నీ ఏమిటి, భగవంతుడా? మూడు లోకాల పాలకుడా, వీటికి అర్థం ఏమిటి?
అనాద్యన్తమ్ అనాభాసం సత్ కిఞ్చిద్ ఇహ విద్యతే । ఇన్ద్రియాణామ్ అనాభాసాద్ యన్ నకిఞ్చిద్ ఇవ స్థితమ్
ఇక్కడ ఆది అంతం లేని, రూపం లేని ఒకటి ఉంది. అది ఇంద్రియాలకు కనిపించదు, అందుకే అది ఏమీ లేనట్టు అనిపిస్తుంది.
యద్ ఇన్ద్రియాణాం బుద్ధ్యాదియుక్తానామ్ అప్య్ అదృశ్యతామ్ । గతం తత్ కథమ్ ఈశాన వద కేనావగమ్యతే
ప్రభూ, మనస్సు, బుద్ధి, ఇతర ఇంద్రియాలు కూడా కనిపించని స్థితిలోకి చేరినప్పుడు, అప్పుడు దానిని ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? దాన్ని గ్రహించడానికి ఏ మార్గం ఉంది? దయచేసి చెప్పండి.
యో ముముక్షుర్ అవిద్యాంశః కేవలం నామ సాత్త్వికః । సాత్త్వికైర్ ఏవ సో ఽవిద్యాభాగైశ్ శాస్త్రాదినామభిః
మోక్షాన్ని కోరే వాడు, స్వల్పమైన అజ్ఞానంతో మాత్రమే తాకినవాడు, ఎక్కువగా శుద్ధుడైన వాడు, అజ్ఞానం లేని శాస్త్రాలు వంటి శుద్ధమైన మార్గాలతో ఆ మిగిలిన అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తాడు.
అవిద్యాం శ్రేష్ఠయాశ్రేష్ఠాం క్షాలయన్న్ ఇహ తిష్ఠతి । మలం మలేనాపహరన్ యుక్తిజ్ఞో రజకో యథా
అతడు ఇక్కడ ఉండి, ఉత్తమమైనదైనా, తక్కువదైనా అజ్ఞానాన్ని శుభ్రం చేస్తూ ఉంటాడు. నైపుణ్యం ఉన్న దుంపుడు మలినాన్ని మరొక మలినంతో తొలగించినట్లు.
కాకతాలీయవత్ పశ్చాద్ అవిద్యాక్షయ ఆగతే । ప్రపశ్యత్య్ ఆత్మనైవాత్మా స్వభావస్యైష నిశ్చయః
కాకి తాటి పండు దగ్గరికి యాదృచ్ఛికంగా వచ్చినట్టు, అజ్ఞానం పూర్తిగా పోయిన తర్వాత, ఆత్మను ఆత్మతోనే దర్శిస్తాడు. ఇదే దాని సహజ స్వభావం అనే నిశ్చయం.
యథా కథఞ్చిద్ అఙ్గారం నిఘృష్య క్షాలయఞ్ శిశుః । కరనైర్మల్యమ్ ఆప్నోతి కార్ష్ణ్యాఙ్గారక్షయే యథా
ఎలా ఒక చిన్నవాడు బొగ్గును రుద్ది, దాన్ని శుభ్రం చేస్తూ, బొగ్గు నలుపు పోయిన తర్వాత చేతులు పరిశుభ్రంగా మారతాయో,
యథా కథఞ్చిచ్ ఛాస్త్రాఢ్యైర్ భాగైర్ భాగం విచారయన్ । సాత్త్వికైస్ తామసం నాశాద్ ద్వయోర్ ఆత్మోదయస్ తథా
అలాగే, ఎవరు శాస్త్రజ్ఞానం ఉన్న శుభ్రమైన భాగాలతో అశుద్ధమైన భాగాలను ఆలోచిస్తారో, ఆ శుభాశుభాలు రెండూ పోయినప్పుడు నిజమైన ఆత్మ వెలుగులోకి వస్తుంది.
పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ విచారయతి చాత్మనా । ఆత్మైవాస్తీహ నావిద్యావిద్యావిద్యాక్షయం విదుః
ఆత్మ తానే తాను చూస్తుంది, తానే తానిని విచారిస్తుంది; ఇక్కడ ఆత్మ ఒక్కటే ఉంది — అజ్ఞానం లేదు. జ్ఞానులు అజ్ఞానం నాశనాన్ని కూడా అజ్ఞానమే అని తెలుసుకుంటారు.
యావత్ కిఞ్చిద్ ఇదం వస్తు నానేవాత్మావగమ్యతే । క్రమా గురూపదేశాద్యా నాత్మజ్ఞానస్య కారణమ్
ఇక్కడ ఏదైనా వస్తువు ఉన్నంత వరకు, ఆత్మను అద్వైతంగా గ్రహించలేం. గురువు ఉపదేశం వంటివి క్రమంగా జరిగినా, అవి ఆత్మజ్ఞానానికి కారణం కావు.
గురుర్ హీన్ద్రియవృన్దాత్మా బ్రహ్మ సర్వేన్ద్రియక్షయాత్ । యద్ వస్తు యత్క్షయప్రాప్యం తత్ తస్మిన్ సతి నాప్యతే
గురు అనగా మన ఇంద్రియాల సారమే, పరబ్రహ్మమే. అన్ని ఇంద్రియాలు లయమైతే వాటి ద్వారా పొందినది కూడా అక్కడ ఉండదు.
అకారణా అపి ప్రాప్తా భృశం కారణతాం ద్విజ । క్రమా గురూపదేశాద్యా ఆత్మజ్ఞానస్య సిద్ధయే
హే ద్విజా! కారణం లేకపోయినా, జ్ఞానం లభించడం ఒక కారణంగా మారుతుంది. గురువు ఉపదేశం మొదలైన వాటి ద్వారా, క్రమంగా ఆత్మజ్ఞానం సిద్ధిస్తుంది.
క్రమే గురూపదేశానాం ప్రవృత్తే శిష్యబోధతః । అనిర్దేశ్యో ఽప్య్ అదృశ్యో ఽపి స్వయమ్ ఆత్మా ప్రసీదతి
గురువు ఉపదేశాలు క్రమంగా జరిగి, శిష్యుడు అవగాహన పొందినప్పుడు, చెప్పలేని, కనబడని ఆత్మ కూడా తానే తాను వెలుగులోకి వస్తుంది.
శాస్త్రార్థైర్ బుధ్యతే నాత్మా గురోర్ వాచా న చానఘ । బుధ్యతే స్వయమ్ ఏవైష స్వబోధవశతస్ స్వతః
శాస్త్రార్థాలు గానీ, గురువు మాటలు గానీ ఆత్మను తెలియజేయవు, హేయ్ పాపరహితుడా! ఇది తన స్వబోధశక్తితో తానే తాను తెలిసిపోతుంది.
గురూపదేశశాస్త్రార్థైర్ వినా చాత్మా న బుధ్యతే । ఏతత్సంయోగసత్తైవ స్వాత్మజ్ఞానప్రకాశినీ
గురువు చెప్పిన ఉపదేశాలు, శాస్త్రాలలోని అర్థాలు లేకుండా మన ఆత్మను మనం గ్రహించలేం. ఈ రెండింటి కలయిక వల్లే మనకు నిజమైన ఆత్మజ్ఞానం వెలుగుతుంది.
గురుశాస్త్రార్థశిష్యాణాం చిరసంయోగసత్తయా । అహనీవ జనాచార ఆత్మజ్ఞానం ప్రవర్తతే
గురువు, శాస్త్రాలు, శిష్యుడు — వీరి మధ్య దీర్ఘకాలంగా ఉండే అనుబంధం వల్లే, మన రోజువారీ జీవితంలో ఆత్మజ్ఞానం ఉదయించేలా అవుతుంది. ఇది పగలు ఎలా వెలుగుతో వస్తుందో అలాగే.