ధ్యానసంవేదనం పుష్పం ధూపం దీపం పరం విదుః । వినా తేనేతరేణాయమ్ ఆత్మా లభ్యత ఏవ నో
ధ్యానమూ, ఆత్మజ్ఞానమూ, ఇవే పరమమైన పువ్వు, ధూపం, దీపం అని జ్ఞానులు అంటారు. ఇవి లేకుండా వేరే మార్గంలో ఆత్మను పొందడం సాధ్యపడదు.
ధ్యానాత్ ప్రసాదమ్ ఆయాతస్ సర్వలోకసుఖశ్రియమ్ । అయమ్ ఆత్మా మునే భుఙ్క్తే దేహే భూపో గృహే యథా
ధ్యానం వల్ల కరుణ కలిగి, అన్ని లోకాల ఆనంద సంపదలు లభిస్తాయి. ఓ మునీశ్వరా! ఈ ఆత్మ శరీరంలో రాజు ఇంట్లో ఉన్నట్టు సుఖంగా అనుభవిస్తుంది.
ధ్యానేనానేన సుమునే నిమేషాంస్ తు త్రయోదశ । పూర్ణో ఽపి పూజయత్వ్ ఈశం గోప్రదానం లభేత వై
ఓ మహానుభావుడా! ఈ ధ్యానంతో, మనిషి కేవలం పదమూడు క్షణాలు భగవంతుణ్ణి పూజించినా, ఆ పుణ్యఫలం గోవు దానం చేసినంత లభిస్తుంది.
పూజయిత్వా నిమేషాణాం శతమ్ ఏకమ్ ఇతి ప్రభుమ్ । అశ్వమేధస్య యజ్ఞస్య ఫలమ్ ఆప్నోతి మానవః
భగవంతుణ్ణి నూరుక్షణాలు పూజిస్తే, ఆ మనిషికి అశ్వమేధ యాగం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది.
ధ్యానబల్యుపహారేణ స్వయమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా । ఘటికాం పూజయేద్ యస్ తు రాజసూయం లభేత సః
ఎవరైనా ధ్యానం రూపంలో తనంతట తానే తనను పూజిస్తే, ఒక గంటలో నాలుగవ భాగం సమయం పూజించినవారికి రాజసూయ యాగ ఫలం లభిస్తుంది.
మధ్యాహ్నపూజనాద్ ఇత్థం రాజసూయైకలక్షభాక్ । దివసం పూజయిత్వైవం పరే ధామ్ని వసేన్ నరః
ఇలా మధ్యాహ్న సమయంలో పూజిస్తే రాజసూయ యాగం పూర్తి ఫలం లభిస్తుంది. అలాగే, ఒక రోజు మొత్తం ఈ విధంగా పూజిస్తే, ఆ మనిషి పరమధామంలో నివసించగలడు.
ఏషో ఽసౌ పరమో యోగ ఏషా సా పరమా క్రియా । బాహ్యసమ్పూజనం ప్రోక్తమ్ ఏతద్ ఉత్తమమ్ ఆత్మనః
ఇదే పరమమైన యోగం, ఇదే అత్యుత్తమమైన కార్యం. బాహ్యంగా పూజ చేయడమే ఆత్మకు శ్రేష్ఠమైనది అని చెప్పబడింది.
ఏతత్ పవిత్రమ్ అఖిలాఘవినాశహేతుం యస్ త్వ్ ఆచరిష్యతి నరః క్షణమ్ అప్య్ అఖిన్నః । తం వన్దయిష్యతి సురాసురలోకపూగః ప్రాప్తాస్పదం జగతి మామ్ ఇవ లోకసారమ్
ఈ పవిత్రమైన, అన్ని పాపాలను నశింపజేసే ఆచరణను ఎవరు క్షణమొకటి కూడా అలసట లేకుండా చేస్తారో, వారిని దేవతలు, దానవులు అందరూ గౌరవిస్తారు. వారు లోకంలో నాకు సమానంగా, జీవుల సారాన్ని పొందినవారిగా పరిగణించబడతారు.
పావనం పావనానాం యద్ యత్ సర్వతమసాం క్షయః । తద్ ఇదానీం ప్రవక్ష్యే ఽహమ్ అన్తఃపూజనమ్ ఆత్మనః
పవిత్రమైన వాటిలో అత్యంత పవిత్రమైనది, సమస్త అంధకారాన్ని తొలగించేది, ఆత్మను అంతర్గతంగా పూజించడాన్ని ఇప్పుడు నేను వివరంగా చెబుతాను.
గచ్ఛతస్ తిష్ఠతశ్ చైవ జాగ్రతస్ స్వపతో ఽపి వా । సర్వాచారవతః పూజా నిత్యధ్యానాత్మికా త్వ్ ఇయమ్
నడుస్తూ, నిలబడి, మెలకువగా, నిద్రలోనైనా, అన్ని పనుల్లోనూ, ఈ పూజ ఎప్పుడూ ధ్యానరూపంగా కొనసాగాలి.
నిత్యమ్ ఏవ శరీరస్థమ్ ఇదం ధ్యాయేత్ పరం శివమ్ । సర్వప్రత్యయకర్తారం స్వయమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
మన శరీరంలో ఎప్పుడూ పరమ శుభమైన ఆత్మను, అన్ని అనుభూతులకు కారణమైన స్వయంగా మన ఆత్మను మనమే ధ్యానం చేయాలి.
శయానమ్ ఉత్థితం చైవ వ్రజన్తమ్ అథ వా స్థితమ్ । స్పృశన్తమ్ అభితస్ స్పర్శాంస్ త్యజన్తమ్ అథ వాభితః
పడుకుని ఉన్నా, లేచి ఉన్నా, నడుస్తూ ఉన్నా, నిలబడి ఉన్నా, చుట్టూ వస్తువులను తాకినా, వాటిని వదిలినా, ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
భుఞ్జానం సన్త్యజన్తం చ భోగాన్ ఆభోగపీవరాన్ । బాహ్యార్థగణకర్తారం సర్వకార్యస్వరూపదమ్
ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవిస్తున్నా, వదిలిపెడుతున్నా, బయట విషయాలతో వ్యవహరిస్తున్నా, అన్ని పనులకు మూలమైన ఆత్మను గుర్తించాలి.
దేహలిఙ్గేశ్వరాన్తస్స్థం త్యక్తలిఙ్గాన్తరాదికః । యథాప్రాప్తార్థసంవిత్త్యా బోధలిఙ్గం ప్రపూజయేత్
శరీరంలోని అంతరాత్మలో నిలిచి, ఇతర అంతర్గత లక్షణాలన్నీ వదిలి, వచ్చిన విషయాన్ని తెలుసుకుంటూ జ్ఞానాన్ని పూజించాలి.
ప్రవాహాపతితార్థస్ తు సమ్బోధస్నానశుద్ధిమాన్ । నిత్యావబోధార్హణయా బోధలిఙ్గం ప్రపూజయేత్
విషయాల ప్రవాహంలో మనస్సు కొట్టుకుపోయినవాడు, జ్ఞానస్నానం ద్వారా పవిత్రుడై, ఎప్పుడూ అప్రమత్తతతో చైతన్య స్వరూపాన్ని పూజించాలి.
ఆదిత్యభావనాభోగభావితామ్బరభాస్కరమ్ । శశాఙ్కభావనాభోగభావితేన్దుం సదోదితమ్
సూర్యుని ధ్యానం చేయడం వల్ల ఆకాశంలో ప్రకాశించే సూర్యుడిని, చంద్రుని ధ్యానం వల్ల ఎప్పుడూ వెలిగే చంద్రుడిని మనసులో తలంచాలి.
ప్రతిభాతపదార్థౌఘనిత్యావగతసంవిదమ్ । ద్వారైర్ వహన్తం శారీరైర్ ముఖే ప్రాణస్వరూపిణమ్
మనస్సులో కనిపించే అనేక వస్తువులను ఎప్పుడూ తెలుసుకునే ఆ చైతన్యాన్ని, ఇంద్రియ ద్వారాల ద్వారా శరీరంలో నోటి ద్వారా ఊపిరిగా ప్రవహించే ప్రాణ స్వరూపాన్ని ధ్యానించాలి.
రసీకృతరసం ప్రాణస్వాన్తోదాత్తతురఙ్గమమ్ । ప్రాణాపానరథారూఢం గూఢమ్ అన్తర్గుహాశయమ్
రుచిని ఆస్వాదించే ప్రాణశక్తిని, హృదయంలో ఉన్న గొప్ప గుర్రాన్ని, ఊపిరి పోయడం రాకడం అనే రథంపై కూర్చుని, లోపల గూడు వేసుకుని ఉన్నదాన్ని మనసులో తలంచాలి.
జ్ఞాతారం జ్ఞేయదృష్టీనాం కర్తారం సర్వకర్మణామ్ । భోక్తారం సర్వభోజ్యానాం స్మర్తారం సర్వసంవిదామ్
అతడు అన్ని విషయాలను తెలిసినవాడిని, అన్ని పనులను చేసేవాడిని, అన్ని అనుభవాలను అనుభవించేవాడిని, అన్ని జ్ఞానాన్ని గుర్తు పెట్టుకునేవాడిని ధ్యానించాలి.
సమ్యక్సంవిదితాఙ్గౌఘం భవభావనభావితమ్ । ఆభాసభాసనం భూరి సర్వగం చిన్తయేచ్ ఛివమ్
అతడు శివుని ధ్యానించాలి. ఆయన అవగాహనతో కూడిన అవయవాలతో ఉన్నవాడు, భవాన్ని మనసులో తలచినవాడి రూపంలో ఉన్నవాడు, అన్ని రూపాలను ప్రకాశింపజేసేవాడు, అపారమైనవాడు, అన్నిచోట్లా వ్యాపించినవాడు.
నిష్కలం సకలం చైవ దేహస్థం వ్యోమచారిణమ్ । అరఞ్జితం రఞ్జితం చ నిత్యమ్ అఙ్గాఙ్గసంవిదా
శివుడు భాగాలులేని వాడిగా, భాగాలతో ఉన్నవాడిగా, శరీరంలో నివసించేవాడిగా, ఆకాశంలో సంచరించేవాడిగా, రంగులేని వాడిగా, రంగుతో ఉన్నవాడిగా, ఎల్లప్పుడూ ప్రతి అవయవ జ్ఞానంలో ఉన్నవాడిగా ధ్యానించాలి.
మనోమననశక్తిస్థం ప్రాణాపానాన్తరోదితమ్ । హృత్కణ్ఠతాలుమధ్యస్థం భ్రూనాసాపుటపీఠగమ్
ఆత్మ శక్తిలో, మనస్సు ఆలోచనలో ఉండే దానిని, ఊపిరి లోపలికి బయటికి పోయే మధ్యలో వెలిసే దానిని, హృదయం, గొంతు, తాలువు మధ్యలో ఉన్నదానిని, కనుబొమ్మలు, ముక్కు మధ్యలోని స్థానం చేరే దానిని ధ్యానించాలి.
షట్త్రింశత్పదకోటిస్థమ్ ఉన్మనాన్తదశాతిగమ్ । కుర్వన్తమ్ అన్తశ్ శబ్దాదీంశ్ చోదయన్తం మనఃఖగమ్
ముప్పత్తారు తత్త్వాల శిఖరంలో నిలిచి, పదిహేను మనస్సు స్థితులను దాటి, లోపల శబ్దాది ఇంద్రియాలను ప్రేరేపిస్తూ, మనస్సు అనే పక్షిని నడిపించే తత్వం.
వికల్పిన్య్ అవికల్పే చ త్రివిధే వాక్పథే స్థితమ్ । తిలే తైలమ్ ఇవాఙ్గేషు సర్వేష్వ్ ఏవాన్తర్ ఆశ్రితమ్
వికల్ప, అవికల్ప, మిశ్రమమైన మూడు రకాల మాటల మార్గాల్లో ఉండి, నువ్వులలో నూనె ఎలా అంతర్లీనంగా ఉంటుందో అలా అన్ని అవయవాల్లో అంతర్గతంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
కలాకలఙ్కరహితం కలితం కలనాగణైః । ఏకదేశే స్వహృత్పద్మే సర్వదేహే చ సంస్థితమ్
కాలమూ కల్పితమూ లేని స్వరూపంగా, ఎన్నో మార్పులతో కూడి, ఒక్క చోట — తన హృదయ పద్మంలో — స్థిరంగా ఉండి, అంతటా శరీరమంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది.
చిన్మాత్రమ్ అమలాభాసం కలాకలనకల్పనమ్ । ప్రత్యక్షదృశ్యం సర్వత్ర స్వానుభూతిమయాత్మకమ్
నిర్మలమైన చైతన్య స్వరూపంగా, అన్ని కల్పనలు, లెక్కలు మొదలైన వాటికి ఆధారంగా, ప్రత्यक्षంగా ఎక్కడైనా అనుభవించదగినదిగా, స్వానుభూతి రూపంగా ఉంటుంది.
ప్రత్యక్చేతనమ్ ఆత్మీయమ్ ఆత్మత్వేన పురస్స్థితమ్ । పదార్థతామ్ ఉపేత్యాశు క్షణాద్ ద్విత్వమ్ ఇవాగతమ్
నా అంతరాత్మ, నా స్వరూపమే నా ముందున్నట్లు అనిపిస్తుంది. అది పదార్థంగా మారిన వెంటనే, ఒక క్షణంలోనే రెండుగా కనిపిస్తుంది.
సహస్తపాదావయవస్ సకేశనఖదన్తకః । స్వదేహో ఽహం చిదాభాసో దేవో ఽయమ్ ఇతి భావయేత్
చేతులు, కాళ్లు, అవయవాలు, జుట్టు, గోర్లు, పళ్ళతో కూడిన ఈ శరీరం, ఈ చైతన్య ప్రతిబింబమే నేనే; ఈ దేవుడే నేనే అని మనస్సులో భావించాలి.
విచిత్రాశ్ శక్తయో బహ్వ్యో నానాచారా మనోదృశామ్ । ఉపాసతే మాం మానస్యః పత్న్యో వరమ్ ఇవోత్తమమ్
వివిధ స్వభావాలు, రూపాలు కలిగిన అనేక శక్తులు, మనస్సుతో కనిపించే విధంగా, మనస్సుకు అధిపతినైన నన్ను భార్యలు భర్తను గౌరవించునట్లు పూజిస్తున్నాయి.
మనో మే ద్వారపాలో ఽయమ్ నివేదితజగత్త్రయః । చిన్తేయం మే ప్రతీహారీ పురస్స్థా శుద్ధరూపిణీ
ఈ మనస్సే నా ద్వారపాలకుడు, మూడు లోకాలను నాకు సమర్పించినవాడు అని నేను భావించాలి. నా ముందు నిలిచిన ఈ ప్రతిబింబమే నా ద్వారపాలకురాలు, శుద్ధ స్వరూపంతో ఉంది అని నేను ఆలోచించాలి.