ఆమహాపఞ్చమేశానపరిణామమ్ అనామయా । ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇదం నేతి నియతిర్ భవతి స్వయమ్
ఐదవ దశలో, రోగాలు లేకుండా, మార్పులు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, 'ఇది ఇలానే ఉంది, ఇది అలా కాదు' అనే నిశ్చయం సహజంగా కలుగుతుంది.
సాక్షిణి స్ఫార ఆభాసే ధ్రువే దీప ఇవ క్రియాః । సత్య్ ఏతస్మిన్ ప్రకాశన్తే జగచ్చిత్రపరమ్పరాః
స్థిరంగా, వెలుగుతో నిండిన సాక్షిగా ఉన్నవాడిలో, దీపం లాంటి మార్పులేని స్థితిలో, అన్ని కార్యాలు కనిపిస్తాయి; నిజంగా, ఈ స్థితిలోనే ప్రపంచంలోని అనేక రకాల వైవిధ్యాలు వెలుగులోకి వస్తాయి.
పరమాకాశనగరనాట్యమణ్డపభూమిషు । స్వశక్తినృత్తం సంసారం పశ్యన్తీ సాక్షివత్ స్థితా
పరమాకాశ నగరంలో, నాట్యమండపపు వేదికపై సాక్షిగా నిలబడి, తన శక్తి నాట్యం అయిన సంసారాన్ని ఆమె చూస్తూ ఉంటుంది.
శివస్యాస్య జగన్నాథ శక్తయస్ తాః కథం స్థితాః । సాక్షితా కాథ కిం తాసాం నృత్తం స్యాత్ కియద్ ఏవ వా
ఈ జగన్నాథుడు అయిన శివుని శక్తులు ఎలా ఉన్నాయి? వాటికి సాక్షిగా ఉండటం అంటే ఏమిటి? వాటి నాట్యం ఏమిటి, అది ఎంతటి గొప్పదీ?
స్వభావాచలశాన్తస్య శివస్య పరమాత్మనః । సోమ్య చిన్మాత్రరూపస్య సర్వస్యానాకృతేర్ అపి
స్వభావముగా స్థిరంగా, శాంతంగా ఉన్న పరమాత్మ అయిన శివుడు, స్వచ్ఛమైన చైతన్య స్వరూపుడై, రూపం లేకుండా అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు.
ఇచ్ఛాసత్తా వ్యోమసత్తా కాలసత్తా తథైవ చ । తథా నియతిసత్తా చ మహాసత్తా చ సువ్రత
సద్గుణమయమైనవాటిలో, సంకల్పశక్తి, ఆకాశస్వరూపం, కాలస్వరూపం, అలాగే నియతి స్వరూపం, మహత్తత్త్వం కూడా, ఓ సద్గుణశీలుడా, ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
జ్ఞానశక్తిః క్రియాశక్తిః కర్తృతాకర్తృతాపి చ । ఇత్యాదికానాం శక్తీనామ్ అన్తో నాస్తి శివాత్మని
జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, చేయగల శక్తి, చేయలేని శక్తి — ఇలా అనేక శక్తులకు పరమశివుని స్వరూపంలో అంతు లేదు.
శక్తయః కుత ఏతాస్ తా బహుత్వం కథమ్ ఆసు చ । ఉదయశ్ చ కథం దేవ భేదాభేదశ్ చ కీదృశః
ఈ శక్తులు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి? ఇవి ఎలా అనేకం అయ్యాయి? ఇవి ఎలా ఉద్భవించాయి, ప్రభూ? వాటి భేదాభేద స్వరూపం ఎలా ఉంది?
శివస్యానన్తరూపస్య యైషా చిన్మాత్రతాత్మనః । ఏషా హి శక్తిర్ ఇత్య్ ఉక్తా నాస్మాద్ భిన్నా మనాగ్ అపి
శివుడు అనేక రూపాలవాడు, ఆయన స్వరూపం శుద్ధ చైతన్యమే. ఆయన శక్తి కూడా ఇదే. ఈ శక్తి శివునికి ذرాయంత కూడా వేరుగా లేదు.
జ్ఞత్వకర్తృత్వభోక్తృత్వసాక్షిత్వాదివిభావనాత్ । శక్తయో వివిధం రూపం ధారయన్తి బహూదయమ్
తెలుసుకోవడం, చేయడం, అనుభవించడం, సాక్షిగా ఉండడం వంటి అనేక రూపాల్లో ఈ శక్తులు ఎన్నో విధాలుగా ప్రబలుతుంటాయి.
శివశక్త్యాఖ్యయైకో ఽపి బహువద్ భాసతే స్వతః । సర్వశక్త్యాత్మనైకేన శివేనైవ శివాత్మసు । అర్థేష్వ్ అర్థితయా సత్సు సాక్షివత్ కల్పితాత్మసు
శివుడు, శక్తి ఇద్దరూ ఒక్కటే అయినా, వారు తాము అనేకంగా కనిపిస్తారు. అన్ని శక్తుల మూలమైన శివుడు, శివస్వరూపులైన వారిలో, కోరిన వస్తువుల్లో, ఊహించుకున్న ఆత్మలలో సాక్షిగా ప్రకాశిస్తాడు.
ఏతా జగతి నృత్యన్తి బ్రహ్మాణ్డే నృత్తమణ్డపే । కాలేన నర్తకేనేవ క్రమేణ పరిశిక్షితాః
ఈ శక్తులు జగత్తులో, బ్రహ్మాండ రూపమైన నాట్యమండపంలో, కాలమనే నర్తకుడి చేత ఒకదాని తరువాత ఒకటి నేర్చుకుంటూ నాట్యం చేస్తుంటాయి.
యా సా పరమ్పరైతాసామ్ ఏషా నియతిర్ ఉచ్యతే । క్రియా ప్రకృతిర్ ఇచ్ఛా సా కాలేత్యాదికృతాభిధా
ఈ శక్తుల పరంపరను మనం విధి అని అంటారు. అదే చర్య, స్వభావం, సంకల్పం అని కూడా కాలానుసారం వేరే పేర్లతో పిలుస్తారు.
ఆమహారుద్రపర్యన్తమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇతి స్థితేః । ఆతృణం పద్మజస్పన్దనియమాన్ నియతిస్ స్మృతా
ఆదికాలం నుండి రుద్రుడు వరకు అన్నీ ఒక క్రమంలోనే జరుగుతుంటాయి. ఈ క్రమమే బ్రహ్మదేవుడు నుండి గడ్డి దాకా అన్నింటిని నడిపించే విధిగా పిలవబడుతుంది.
నియతిర్ నిత్యమ్ ఉద్వేగవర్జితా పరమోర్జితా । ఏషా నృత్యతి ఖే నిత్యం జగజ్జాలకనాటకమ్
విధి ఎప్పుడూ కలవరంలేని, అత్యంత శక్తివంతమైనది. ఈ విధే ఆకాశంలో ఎప్పుడూ నాట్యం చేస్తూ, జగత్తు అనే జాలాన్ని నడిపిస్తుంది.
నానారసవిలాసాఢ్యం వివర్తాభినయాన్వితమ్ । కల్పక్షణహతానేకపుష్కరావర్తఘర్ఘరమ్
విధి అనేక రకాల భావాలతో, మార్పుల నాట్యంతో నిండినది. యుగంలో క్షణంలోనే ఎన్నో పద్మాల చక్రాలు తాకుతూ, ఘోరమైన శబ్దంతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
సర్వర్తుకుసుమాకీర్ణధరాగోలకమన్దిరమ్ । భూయో భూయః పతద్వర్షభూరిస్వేదజలోత్కరమ్
ప్రతి ఋతువులో పువ్వులతో అలంకరించబడిన భూమి గోళం, మళ్లీ మళ్లీ చెమట జలధారల్లాంటి వర్షంతో తడుస్తూ ఉంటుంది.
పయోదపల్లవాలోలనీలామ్బరకృతభ్రమమ్ । పూర్ణసంశుష్కసప్తాబ్ధిరత్నాఢ్యవలయాకులమ్
మేఘాల కొమ్మలు ఊగుతున్నట్లు ఆకాశం నీలంగా మెరిసిపోతుంది; దానిలో విలువైన రత్నాల వలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ సముద్రాలు ఎప్పుడో నిండుగా, ఎప్పుడో ఏడు సంవత్సరాలు ఎండిపోయి ఉంటాయి.
యామాపక్ష్మదినప్రేక్షాకటాక్షాశారితామ్బరమ్ । మజ్జనోన్మజ్జనవ్యగ్రకులాద్రికులశేఖరమ్
పగలు, రాత్రి కనురెప్పలతో చూసే తేడా ఆకాశాన్ని నీడగా చేస్తుంది; జీవులు ఎగిసిపడే తడబాటుతో కొండ శిఖరాలు అలంకరించబడి ఉంటాయి.
భ్రమచ్ఛశిమణిప్రోతగఙ్గాముక్తాలతాత్రయమ్ । చతుర్దశవిధానన్తభూతరోమనతోన్నతమ్
చందమామ కాంతి ముత్యాల్లా గంగా మూడు ప్రవాహాల్లో మెరిసిపోతూ ఎగిసిపడుతుంది; పద్నాలుగు రకాల సృష్టిలోని అనంతమైన జీవరాశుల జుట్టు రోమాలు ఈ లోకాన్ని పైకి లేపుతున్నట్టు ఉంటుంది.
సన్దృష్టాదృష్టసన్ధ్యాభ్రవిలోలకరపల్లవమ్ । అనారతరణల్లోలలోకాలఙ్కారకోమలమ్
ఉదయం, సాయంత్రం కనిపించే, కనిపించని మేఘాల తేలికపాటి కొమ్మలు ఎప్పుడూ కదులుతూ, ఈ లోకాన్ని మృదువుగా అలంకరిస్తున్నాయి.
భూరిభూతలపాతాలనభస్తలపదక్రమమ్ । మగ్నోన్మగ్నఘనానీకతారాఘర్మకణోత్కరమ్
అది భూమి, పాతాళం, ఆకాశం మీద ఎన్నో మెట్లు వేసుకుంటూ విస్తరించి ఉంది; ఎగిసిపడే మబ్బుల గుంపులతో, నక్షత్రాల తాపంతో నిండిపోయి ఉంది.
చన్ద్రార్కమణ్డలస్పన్దస్మితస్ఫుటనభోముఖమ్ । కమ్పితానేకబ్రహ్మాణ్డకవాటకవితానకమ్
చంద్రుడు, సూర్యుడు తిరిగే వలయాలు నవ్వుతూ ప్రకాశించగా, భూమి ముఖం వికసిస్తోంది; అనేక బ్రహ్మాండాల తలుపులు తెరుచుకుంటూ మూసుకుంటూ ఆకాశపు గుడారం కంపించిపోతోంది.
లుఠల్లోకాన్తరవ్యూహధ్వనన్ముక్తాఙ్కపల్లవమ్ । సుఖదుఃఖదశాదోషభావాభావరసాన్తరమ్
ప్రపంచాల కొమ్మలు చెలరేగి, గుచ్చినట్లు తిరుగుతూ ఉన్నాయి; అందులో సుఖం, దుఃఖం అనే స్థితుల వల్ల ఉండటం, లేకపోవడం అనే రుచులు కలిసిపోతున్నాయి.
అస్మిన్ వికారవలితే నియతేర్ విలాసే సంసారనామ్ని చిరనాటకనాట్యసారే । సాక్షీ సదోదితవపుః పరమేశ్వరో ఽయమ్ ఏకస్ స్థితో న చ తయా న చ తేన భిన్నః
ఈ మార్పుల తడిలో, విధి విన్యాసాల నాటకంలో, సంసారం అనే దీర్ఘ నాటకానికి మధ్యలో, ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు ఒక్కరే సాక్షిగా నిలిచివుంటాడు. ఆయన ఆ నాటకానికి వేరయినవాడు కాదు, అది కూడా ఆయనకు వేరయింది కాదు.
ఏష దేవస్ స పరమః పూజ్య ఏష సదా సతామ్ । చిన్మాత్రమ్ అనుభూతాత్మా సర్వగస్ సర్వసంశ్రయః
ఈయన దేవుడు, ఈయన పరముడు, సద్గుణులందరికీ ఎప్పుడూ పూజ్యుడు. ఈయన శుద్ధమైన చైతన్యం, అంతరాత్మగా అనుభూతి చెందే వాడు, అన్నింటిలో వ్యాపించి, అన్నింటికీ ఆధారంగా ఉన్నవాడు.
ఘటే పటే వటే కుడ్యే శకటే వానరే స్థితః । శివో హరో హరిర్ బ్రహ్మా శక్రో వైశ్రవణో యమః
ఒక మట్టి కుండలోనైనా, బట్టలోనైనా, మర్రిచెట్టు మీదనైనా, గోడలోనైనా, బండిలోనైనా, కోతిలోనైనా — అక్కడ శివుడు, హరుడు, హరి, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు ఉండి ఉంటారు.
బహిర్ అన్తశ్ చ సర్వాత్మా సదా స్వాత్మా సుబుద్ధిభిః । ద్వివిధేన క్రమేణైష భగవాన్ పరిపూజ్యతే
బయటగా, లోపలగా, అన్నింటిలోనూ ఆత్మగా ఉన్నవాడు, మంచి జ్ఞానం ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ తన ఆత్మగా అనిపిస్తాడు. ఈ భగవంతుడిని రెండు విధాలుగా, క్రమంగా పూజించాలి.
బహిస్ తావన్ మహాబుద్ధే క్రమేణ పరిపూజ్యతే । యేన తం శృణు తత్త్వజ్ఞ శ్రోష్యస్య్ అన్తఃక్రమం తతః । పూజాక్రమేషు సర్వేషు నేహ దార్భం పవిత్రకమ్
బయటగా ముందుగా, ఓ మహాబుద్ధిశాలి, ఆయనను క్రమంగా పూజించాలి. నిజమైన తత్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడా, లోపల ఎలా పూజించాలో నేను చెబుతాను, విను. ఈ పూజా విధానాల్లో ఎక్కడా దర్భ గడ్డి లేదా పవిత్ర వస్తువులు అవసరం లేదు.
పూజనం ధ్యానమ్ ఏవాత్ర ధ్యానమ్ ఏవాత్ర పూజనమ్ । తస్మాత్ త్రిభువనాధారే నిత్యం ధ్యానేన పూజయేత్
ఇక్కడ పూజ అనేది ధ్యానం మాత్రమే, ధ్యానం కూడా పూజే. అందువల్ల, మూడు లోకాల ఆధారమైన పరమాత్మను ఎప్పుడూ ధ్యానంతో పూజించాలి.