పత్త్రాన్తరాలగహనేన విలాసవత్యా హేలావిలోలఘనగర్జితయా మలేన । మల్లేన మల్లపదమాలితమాలవానాం లక్ష్మీలతావివలితా వలితేవ పుష్టిః
ఆకుల మధ్య దాగి ఉన్న వల్లి ఆడుకునేలా, గాలిలో అలసత్వంగా ఊగేలా, మల్లయుద్ధ ప్రాంగణంలో మల్లుల ధూళితో అలంకరించబడినట్లుగా, ఐశ్వర్యం సంపద లక్ష్మీ వల్లితో కలిసిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది.
ఇత్యాదికాపి శబ్దానామ్ అర్థశ్రీస్ సత్యరూపిణీ । తస్మిన్ సర్వేశ్వరే సర్వసత్తామణిసముద్గకే
ఇలా, మాటలకు అర్థాలైన సంపద, సత్యరూపమైనది, ఆ సర్వేశ్వరునిలో, అన్ని జీవుల రత్నపెట్టెలో నిండుగా ఉంది.
కా నామ విమలా భాసస్ తస్మిన్ పరమచిన్మణౌ । న కచన్తి విచిన్వన్తి విచిత్రాణి జగన్తి యాః
ఆ పరమమైన చైతన్యమణిలో ఉన్న ఆ నిర్మలమైన కాంతిరశ్ములు ఏమిటి? అవి ఏ లోకాల వైపూ పోకుండా, విచిత్రమైన జగత్తులను వెతకకుండా ఉంటాయి.
ఏషా బీజకణాన్తస్స్థా చిత్సత్తా స్వవపుర్మయమ్ । బుద్ధ్వా మృత్కాలవార్యాది కరోత్య్ అఙ్కురచోదనమ్
ఈ చైతన్య స్వరూపం, బీజంలో అంతర్లీనంగా ఉండి, తానేగానీ తన రూపంగా మారి, మట్టి, కాలం, నీరు మొదలైన వాటిని గ్రహించి, మొలకెత్తే ఉద్దీపనను కలిగిస్తుంది.
ఫేనావర్తవివర్తాన్తర్వర్తినీ రసరూపిణీ । కచితేన్ద్రియసమ్బన్ధే కరోతి స్పన్దమ్ అమ్భసామ్
నురుగు, చక్రాలు, వాటి లోపల అంతరంగంగా ఉండే రసరూపిణిగా, ఇది ఇంద్రియాలతో సంబంధం కలిగినప్పుడు, నీటిలో కదలికను కలిగిస్తుంది.
ఏషా కుసుమగుచ్ఛేషు గన్ధరూపేణ సంస్థితా । కచన్తీ ఘ్రాణరన్ధ్రేషు కరోతి పరిఫుల్లనమ్
ఈ చైతన్యం పుష్పగుచ్ఛాల్లో పరిమళంగా నిలిచి, ముక్కులోని వాసన రంధ్రాల్లోకి ప్రవేశించి, పరిపూర్ణ వికాసాన్ని అనుభవించేటట్లు చేస్తుంది.
శిలాఙ్గస్థా శిలాఙ్గత్వం నయన్తీ సత్యతాపదమ్ । సర్గాధారదశాం ధత్తే గిరీన్ద్రస్థితిలీలయా
ఒక రాయి శరీరంలో నివసిస్తూ, దానికి రాయి స్వభావాన్ని కలిగిస్తూ, సృష్టికి ఆధారంగా నిలిచి, కొండలను తేలికగా మోయడాన్ని ఆటగా చేస్తుంది.
పవనస్పన్దకోశాత్మరూపిణీ చ త్వగిన్ద్రియమ్ । సంసాధయత్య్ ఆత్మసుతం పితేవాత్మపరాజయాత్
గాలిలోని కదలికల మూలరూపాన్ని ధరించి, త్వక్ అనే స్పర్శేంద్రియాన్ని తండ్రి తన కుమారుడిని ప్రేమతో పెంచినట్టు, తన స్వంత తత్వంతో అభివృద్ధి చేస్తుంది.
అశేషసారసమ్పిణ్డమ్ అప్య్ ఆత్మానం ఖసిద్ధయే । భావయిత్వా నకిఞ్చిత్త్వమ్ ఇవ ఖత్వం కరోత్య్ అలమ్
అన్ని తత్త్వాల సారాన్ని ఒకటిగా భావించి, ఆకాశాన్ని తెలుసుకోవడానికి, తాను పూర్తిగా శూన్యంగా, ఏదీ లేని స్థితిలోకి మారిపోతుంది.
స్వసత్తాప్రతిబిమ్బాభమ్ ఆకాశమకురోదరే । ధత్తే కల్పనిమేషాఙ్కం కాలాఖ్యమ్ అమలం వపుః
తన స్వరూప ప్రతిబింబంలా ఆకాశ గర్భంలో కనిపిస్తూ, ఊహ క్షణాల ద్వారా గుర్తించబడే, కాలం అనే నిర్మలమైన రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
ఆమహాపఞ్చమేశానపరిణామమ్ అనామయా । ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇదం నేతి నియతిర్ భవతి స్వయమ్
ఐదవ దశలో, రోగాలు లేకుండా, మార్పులు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, 'ఇది ఇలానే ఉంది, ఇది అలా కాదు' అనే నిశ్చయం సహజంగా కలుగుతుంది.
సాక్షిణి స్ఫార ఆభాసే ధ్రువే దీప ఇవ క్రియాః । సత్య్ ఏతస్మిన్ ప్రకాశన్తే జగచ్చిత్రపరమ్పరాః
స్థిరంగా, వెలుగుతో నిండిన సాక్షిగా ఉన్నవాడిలో, దీపం లాంటి మార్పులేని స్థితిలో, అన్ని కార్యాలు కనిపిస్తాయి; నిజంగా, ఈ స్థితిలోనే ప్రపంచంలోని అనేక రకాల వైవిధ్యాలు వెలుగులోకి వస్తాయి.
పరమాకాశనగరనాట్యమణ్డపభూమిషు । స్వశక్తినృత్తం సంసారం పశ్యన్తీ సాక్షివత్ స్థితా
పరమాకాశ నగరంలో, నాట్యమండపపు వేదికపై సాక్షిగా నిలబడి, తన శక్తి నాట్యం అయిన సంసారాన్ని ఆమె చూస్తూ ఉంటుంది.
శివస్యాస్య జగన్నాథ శక్తయస్ తాః కథం స్థితాః । సాక్షితా కాథ కిం తాసాం నృత్తం స్యాత్ కియద్ ఏవ వా
ఈ జగన్నాథుడు అయిన శివుని శక్తులు ఎలా ఉన్నాయి? వాటికి సాక్షిగా ఉండటం అంటే ఏమిటి? వాటి నాట్యం ఏమిటి, అది ఎంతటి గొప్పదీ?
స్వభావాచలశాన్తస్య శివస్య పరమాత్మనః । సోమ్య చిన్మాత్రరూపస్య సర్వస్యానాకృతేర్ అపి
స్వభావముగా స్థిరంగా, శాంతంగా ఉన్న పరమాత్మ అయిన శివుడు, స్వచ్ఛమైన చైతన్య స్వరూపుడై, రూపం లేకుండా అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు.
ఇచ్ఛాసత్తా వ్యోమసత్తా కాలసత్తా తథైవ చ । తథా నియతిసత్తా చ మహాసత్తా చ సువ్రత
సద్గుణమయమైనవాటిలో, సంకల్పశక్తి, ఆకాశస్వరూపం, కాలస్వరూపం, అలాగే నియతి స్వరూపం, మహత్తత్త్వం కూడా, ఓ సద్గుణశీలుడా, ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
జ్ఞానశక్తిః క్రియాశక్తిః కర్తృతాకర్తృతాపి చ । ఇత్యాదికానాం శక్తీనామ్ అన్తో నాస్తి శివాత్మని
జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, చేయగల శక్తి, చేయలేని శక్తి — ఇలా అనేక శక్తులకు పరమశివుని స్వరూపంలో అంతు లేదు.
శక్తయః కుత ఏతాస్ తా బహుత్వం కథమ్ ఆసు చ । ఉదయశ్ చ కథం దేవ భేదాభేదశ్ చ కీదృశః
ఈ శక్తులు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి? ఇవి ఎలా అనేకం అయ్యాయి? ఇవి ఎలా ఉద్భవించాయి, ప్రభూ? వాటి భేదాభేద స్వరూపం ఎలా ఉంది?
శివస్యానన్తరూపస్య యైషా చిన్మాత్రతాత్మనః । ఏషా హి శక్తిర్ ఇత్య్ ఉక్తా నాస్మాద్ భిన్నా మనాగ్ అపి
శివుడు అనేక రూపాలవాడు, ఆయన స్వరూపం శుద్ధ చైతన్యమే. ఆయన శక్తి కూడా ఇదే. ఈ శక్తి శివునికి ذرాయంత కూడా వేరుగా లేదు.
జ్ఞత్వకర్తృత్వభోక్తృత్వసాక్షిత్వాదివిభావనాత్ । శక్తయో వివిధం రూపం ధారయన్తి బహూదయమ్
తెలుసుకోవడం, చేయడం, అనుభవించడం, సాక్షిగా ఉండడం వంటి అనేక రూపాల్లో ఈ శక్తులు ఎన్నో విధాలుగా ప్రబలుతుంటాయి.
శివశక్త్యాఖ్యయైకో ఽపి బహువద్ భాసతే స్వతః । సర్వశక్త్యాత్మనైకేన శివేనైవ శివాత్మసు । అర్థేష్వ్ అర్థితయా సత్సు సాక్షివత్ కల్పితాత్మసు
శివుడు, శక్తి ఇద్దరూ ఒక్కటే అయినా, వారు తాము అనేకంగా కనిపిస్తారు. అన్ని శక్తుల మూలమైన శివుడు, శివస్వరూపులైన వారిలో, కోరిన వస్తువుల్లో, ఊహించుకున్న ఆత్మలలో సాక్షిగా ప్రకాశిస్తాడు.
ఏతా జగతి నృత్యన్తి బ్రహ్మాణ్డే నృత్తమణ్డపే । కాలేన నర్తకేనేవ క్రమేణ పరిశిక్షితాః
ఈ శక్తులు జగత్తులో, బ్రహ్మాండ రూపమైన నాట్యమండపంలో, కాలమనే నర్తకుడి చేత ఒకదాని తరువాత ఒకటి నేర్చుకుంటూ నాట్యం చేస్తుంటాయి.
యా సా పరమ్పరైతాసామ్ ఏషా నియతిర్ ఉచ్యతే । క్రియా ప్రకృతిర్ ఇచ్ఛా సా కాలేత్యాదికృతాభిధా
ఈ శక్తుల పరంపరను మనం విధి అని అంటారు. అదే చర్య, స్వభావం, సంకల్పం అని కూడా కాలానుసారం వేరే పేర్లతో పిలుస్తారు.
ఆమహారుద్రపర్యన్తమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇతి స్థితేః । ఆతృణం పద్మజస్పన్దనియమాన్ నియతిస్ స్మృతా
ఆదికాలం నుండి రుద్రుడు వరకు అన్నీ ఒక క్రమంలోనే జరుగుతుంటాయి. ఈ క్రమమే బ్రహ్మదేవుడు నుండి గడ్డి దాకా అన్నింటిని నడిపించే విధిగా పిలవబడుతుంది.
నియతిర్ నిత్యమ్ ఉద్వేగవర్జితా పరమోర్జితా । ఏషా నృత్యతి ఖే నిత్యం జగజ్జాలకనాటకమ్
విధి ఎప్పుడూ కలవరంలేని, అత్యంత శక్తివంతమైనది. ఈ విధే ఆకాశంలో ఎప్పుడూ నాట్యం చేస్తూ, జగత్తు అనే జాలాన్ని నడిపిస్తుంది.
నానారసవిలాసాఢ్యం వివర్తాభినయాన్వితమ్ । కల్పక్షణహతానేకపుష్కరావర్తఘర్ఘరమ్
విధి అనేక రకాల భావాలతో, మార్పుల నాట్యంతో నిండినది. యుగంలో క్షణంలోనే ఎన్నో పద్మాల చక్రాలు తాకుతూ, ఘోరమైన శబ్దంతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
సర్వర్తుకుసుమాకీర్ణధరాగోలకమన్దిరమ్ । భూయో భూయః పతద్వర్షభూరిస్వేదజలోత్కరమ్
ప్రతి ఋతువులో పువ్వులతో అలంకరించబడిన భూమి గోళం, మళ్లీ మళ్లీ చెమట జలధారల్లాంటి వర్షంతో తడుస్తూ ఉంటుంది.
పయోదపల్లవాలోలనీలామ్బరకృతభ్రమమ్ । పూర్ణసంశుష్కసప్తాబ్ధిరత్నాఢ్యవలయాకులమ్
మేఘాల కొమ్మలు ఊగుతున్నట్లు ఆకాశం నీలంగా మెరిసిపోతుంది; దానిలో విలువైన రత్నాల వలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ సముద్రాలు ఎప్పుడో నిండుగా, ఎప్పుడో ఏడు సంవత్సరాలు ఎండిపోయి ఉంటాయి.
యామాపక్ష్మదినప్రేక్షాకటాక్షాశారితామ్బరమ్ । మజ్జనోన్మజ్జనవ్యగ్రకులాద్రికులశేఖరమ్
పగలు, రాత్రి కనురెప్పలతో చూసే తేడా ఆకాశాన్ని నీడగా చేస్తుంది; జీవులు ఎగిసిపడే తడబాటుతో కొండ శిఖరాలు అలంకరించబడి ఉంటాయి.
భ్రమచ్ఛశిమణిప్రోతగఙ్గాముక్తాలతాత్రయమ్ । చతుర్దశవిధానన్తభూతరోమనతోన్నతమ్
చందమామ కాంతి ముత్యాల్లా గంగా మూడు ప్రవాహాల్లో మెరిసిపోతూ ఎగిసిపడుతుంది; పద్నాలుగు రకాల సృష్టిలోని అనంతమైన జీవరాశుల జుట్టు రోమాలు ఈ లోకాన్ని పైకి లేపుతున్నట్టు ఉంటుంది.