చితా సఞ్చేత్యతే దేహో న తు సఞ్చాల్యతే క్వచిత్ । ప్రభుర్ ద్రష్టైవ భవతి కర్తా భవతి కర్మకృత్
చైతన్యం దేహాన్ని గమనిస్తుంది కానీ దాన్ని ఎప్పుడూ నడిపించదు. అధిపతి చూస్తాడు, కర్మచేయువాడు పనులు చేస్తాడు.
ప్రాణేనేదం దేహగేహం పరిస్ఫురతి యన్త్రవత్ । ప్రాణహీనం పరిస్పన్దం త్యక్త్వా తిష్ఠతి మూకవత్
ప్రాణంతో ఈ దేహమనే ఇల్లు యంత్రంలా కదులుతుంది. ప్రాణం లేకపోతే, కదలికను వదిలేసి, మౌనంగా నిలుస్తుంది.
చాలనీ పావనీ శక్తిశ్ శక్తిస్ సంవేదనీ చితేః । సామూర్తా ఖాద్ అపి స్వచ్ఛా స్వసత్తైవాత్ర కారణమ్
చలించే, పవిత్రతను కలిగించే శక్తి అనేది చైతన్యానికి చెందిన శక్తి. ఇదే మనస్సాక్షి కూడా. ఇది రూపరహితంగా, ఆకాశంలో కూడా నిర్మలంగా ఉంటుంది. దీనికి ఉన్నతమైన స్వభావమే ఇక్కడ కారణం.
వినశ్యతః ప్రాణదేహౌ వియోగాత్మక ఏవ చ । చిదాత్మా ఖాద్ అపి స్వచ్ఛో న వినశ్యతి కిం భ్రమైః
ప్రాణం, శరీరం నశించినప్పుడు వేరుదూరం కలుగుతుంది. కానీ చైతన్య స్వరూపం ఆకాశంలో కూడా నిర్మలంగా ఉంటుంది, అది ఎప్పుడూ నశించదు. దీనిలో ఏమి సందేహం?
మనఃప్రాణమయే దేహే చిత్తత్త్వం పరిరాజతే । మకురే చామలాభాసే ప్రతిబిమ్బం ప్రవర్తతే
మనస్సు, ప్రాణములతో కూడిన ఈ శరీరంలో చైతన్య తత్వం ప్రకాశిస్తుంది. మలినతలేని అద్దంలో ప్రతిబింబం కనిపించునట్లే ఇది వెలుగుతుంది.
సద్ అప్య్ అగ్రగతం వస్తు ప్రతిబిమ్బక్రియాం ప్రతి । యథా నాస్తి మలోపేతే మకురే మునినాయక
ఓ మునీనాయకా! అద్దం మలినములేనిదైతే, దాని ముందు వస్తువు ఉన్నా, ప్రతిబింబం ఏర్పడదు.
తథా నాస్తి గతప్రాణే విద్యమానే ఽపి దేహకే । సర్వగాపి చిద్ అన్యూనా బోధస్పన్దాదికం ప్రతి
అలాగే, ప్రాణం పోయిన తర్వాత శరీరం ఉన్నా, ఆ శరీరంలో చైతన్యం కనిపించదు. అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి, ఏమాత్రం తగ్గిపోలేదన్నా, అవగాహన మొదలైన వాటి గురించి ఏ స్పందన ఉండదు.
బోధాత్ కలఙ్కవికలా చిద్ ఏవ పరమా శివమ్ । విదుర్ దేవం తదభ్యాసం సర్వసత్తార్థదం తథా
మలినతలు, పరిమితులు లేని చైతన్యమే పరమ శుభమయమైనది. తెలివైనవారు దాన్ని దైవమని, దాని సాధన వల్ల సర్వజీవులకు కావలసిన ఫలితాలు లభిస్తాయని తెలుసుకుంటారు.
స హరిస్ స శివస్ సో ఽజస్ స బ్రహ్మా స సురేశ్వరః । అనిలానలచన్ద్రార్కవపుస్ స పరమేశ్వరః
అతడే హరి, అతడే శివుడు, అతడే అజుడు, అతడే బ్రహ్మ, అతడే దేవతల అధిపతి. అతని రూపమే గాలి, అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు. అతడే పరమేశ్వరుడు.
స ఏవ సర్వగాత్మాత్మా చిత్ సంవిచ్ చేతనస్ స్మృతః । దేవేశో దేహభృద్ ధాతా దేవదేవో దివస్పతిః
అతడే సమస్త జీవుల ఆత్మ, చైతన్య స్వరూపుడు, జ్ఞానం, స్మరణగా నిలిచేవాడు. అతడే దేవతల అధిపతి, శరీరాల పోషకుడు, సృష్టికర్త, దేవతలకు దేవుడు, స్వర్గాధిపతి.
మహాచితస్ సముల్లాసాత్ సముద్యన్తీవ కేచన । యే నామ తే జగత్య్ ఏతే బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । కణాస్ తప్తాయస ఇవ వారిధేర్ ఇవ బిన్దవః
ఈ విశాలమైన మనసు నుండి, దాని ప్రకాశంతో, బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు వంటి దేవతలు ఈ లోకంలో పుట్టినట్టు అనిపిస్తాయి. ఇవి ఎర్రగా మండుతున్న ఇనుప ముక్క నుండి ఎగసే మంటలు లాగానూ, సముద్రం నుండి పడి వచ్చే నీటి బిందువులు లాగానూ ఉంటాయి.
తేష్వ్ ఈషద్భ్రమభూతేషు జాతేష్వ్ ఇవ పరాత్ పదాత్ । స్థితేషు భ్రమబీజేషు కల్పనాజాలకర్తృషు
ఈ దేవతలు పరమాత్మ నుండి పుట్టినట్టు కనిపించినా, ఇవన్నీ స్వల్పమైన మాయా కదలికలు మాత్రమే. ఇవి ఊహా వలయాన్ని నేస్తూ, మాయాబీజాలుగా నిలుస్తాయి.
సహస్రశతశాఖేయమ్ అవిద్యోదేతి పీవరీ । వేదవేదార్థదేవాదిజీవజాలజటావతీ
ఇవి వల్ల వేదాలు, వాటి అర్థాలు, దేవతలు, జీవులు అన్నీ కలిసిన వేల కొద్దీ శాఖలతో కూడిన ఘనమైన అజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.
తతస్ త్వ్ అస్యా అనన్తాయాః ప్రసృతాయాః పునః పునః । సమ్పన్నదేశకాలాయాః క్షమస్ స్యాద్ వర్ణనాసు కః
ఈ అజ్ఞానం అనంతంగా అన్ని చోట్లా, అన్ని కాలాల్లో విస్తరిస్తూ ఉంటుంది. దీన్ని పూర్తిగా వివరించగలవాడు ఎవరు?
బ్రహ్మవిష్ణుహరాదీనాం మతో యః పరమః పితా । మూలబీజం మహాదేవః పల్లవానామ్ ఇవ ద్రుమః
బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు మరియు ఇతర దేవతలకు పరమ తండ్రిగా భావించబడే మహాదేవుడు, వృక్షానికి మూలం ఎలా ఉంటుందో అలా సర్వానికి ఆధారంగా ఉన్నాడు.
స బ్రహ్మతత్త్వాద్యభిధస్ సర్వసంవేదనైకకృత్ । సర్వసత్తాప్రదో భాస్వాన్ వన్ద్యో ఽభ్యర్చ్యశ్ చ తద్విదామ్
బ్రహ్మతత్త్వం మొదలైనవాటిగా పిలవబడే, అన్ని జ్ఞానానికి కారణమైన, సర్వ జీవులకు సత్తా ఇచ్చే, ప్రకాశమయుడైన వాడు, జ్ఞానులు పూజించవలసినవాడు.
ప్రత్యక్షవస్తువిషయస్ సర్వత్రైవ సదోదితః । సంవేదనాత్మకతయా గతయా సర్వగోచరమ్
ప్రత్యక్ష అనుభూతిగా ఉన్న వాడు ఎక్కడైనా ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా వెలుగుతూనే ఉంటాడు; ఆయన జ్ఞానస్వరూపంగా అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉంటాడు.
న తస్యాహ్వానమన్త్రాది కిఞ్చిద్ ఏవోపయుజ్యతే । నిత్యాహూతస్ స సర్వస్థో లభ్యతే సర్వతస్ స్వచిత్
ఆయనను పిలవడానికి మంత్రాలు లేదా ఇతర విధానాలు ఏవీ అవసరం లేదు; ఆయన ఎప్పుడూ పిలవబడినవాడే, అన్ని చోట్ల ఉన్నవాడే, తన స్వంత చైతన్యంతో ఎక్కడైనా పొందవచ్చు.
యాం యాం వస్తుదశాం యాసి తత ఏవ మునే శివమ్ । స్వరూపం సమవాప్నోషి రూపాలోకమనోదృశా
ఓ మునీంద్రా! నీవు ఏ స్థితిలోనికైనా ప్రవేశించినా, ఆ స్థితిలోనే శుభతను పొందుతావు. మనస్సు వెలుగు ద్వారా రూపాలను చూచి, నీ నిజ స్వరూపాన్ని గ్రహిస్తావు.
ఆద్యం పూజ్యం నమస్కార్యం స్తుత్యమ్ అర్ఘ్యం సురేశ్వరమ్ । ఏనం తం విద్ధి వేద్యానాం సీమాన్తం మహతామ్ అపి
ఆదిగా, పూజ్యంగా, నమస్కారానికి యోగ్యంగా, స్తుతించదగినదిగా, అర్ఘ్యం సమర్పించదగినదిగా, దేవతల అధిపతిగా ఉన్నవానిని — తెలిసినవాటిలో, గొప్పవారిలో కూడా పరమ సీమగా తెలుసుకో.
ఏవమ్ ఆత్మానమ్ ఆలోక్య జరాశోకభయాపహమ్ । సమ్భృష్టబీజవజ్ జన్తుర్ న భూయః పరిరోహతి
ఈ విధంగా, వృద్ధాప్యం, శోకం, భయాన్ని తొలగించే ఆత్మను దర్శించినవాడు, కాల్చిన విత్తనం లాగ, మళ్లీ జన్మించడు.
సకలజన్తుషు జన్తుపదప్రదం విదితమ్ ఆద్యమ్ ఉపాస్య యతవ్రత । త్వమ్ అజమ్ ఆత్మమయం పరమం పదం భవసి కిం పరిమజ్జసి దృష్టిషు
అన్ని జీవులలో జీవస్థితిని ప్రసాదించేవాడిగా, ఆదిగా, నియమంగా ఆచరించబడే వాడిగా ప్రసిద్ధుడవు. నీవు అజన్ముడవు, ఆత్మస్వరూపుడవు, పరమ పదమవు. మరి, దృష్టులలో ఎందుకు తిరుగుతున్నావు?
తతం చిద్రూపమ్ ఏవైకం సర్వసత్తాన్తరస్థితమ్ । స్వానుభూతిమయం శుద్ధం దేవం రుద్రేశ్వరా విదుః
శుద్ధమైన ఆ పరమచైతన్యం ఒక్కటే అన్ని జీవులలో అంతర్లీనంగా ఉంది. అది ప్రతి ఒక్కరికీ అనుభూతి రూపంగా వెలుగుతుంది. ఈ దివ్యమైన తత్త్వాన్ని రుద్రుడు, ఈశ్వరుడు తెలుసుకున్నారు.
బీజం సమస్తబీజానాం సారం సంసారసంసృతేః । కర్మణాం పరమం కర్మ చిద్ధాతుం విద్ధి నిర్మలమ్
ప్రపంచంలోని అన్ని విత్తనాలకు మూలమైనది, సంసార చక్రానికి సారమైనది, అన్ని క్రియలకు పరమమైనది, మలినతలేని ఆ చైతన్యమే నిజమైన ఆధారం అని తెలుసుకో.
కారణం కారణౌఘానామ్ అకారణమ్ అనాబిలమ్ । భావనం భావనాంశానామ్ అభావ్యమ్ అభవాత్మకం
అది అన్ని కారణాలకు కారణం అయినా, దానికి కారణం లేదు; అది అన్ని కల్పనలకు మూలమైనా, దాన్ని ఊహించలేము; అది ఆభావ స్వరూపమైనది.
చేతనం చేతనౌఘానాం చేతనాత్మని చేతితమ్ । అచేత్యచేతనం చేత్యం పరమం భూరిభాసనమ్
అది అన్ని చైతన్య ప్రవాహాలకు జీవం, ఆత్మజ్ఞానంలో వెలిగే బుద్ధి; అది తెలిసినదీ, తెలియనిదీ; పరమమైనది, అనేక రూపాల్లో ప్రకాశించే తత్త్వం.
ఆలోకాలోకమ్ అమలమ్ అనాలోక్యమ్ అలోకజమ్ । అబీజం జీవబీజౌఘం చిద్ఘనం విమలం విదుః
ఇది వెలుతురు, చీకటి రెండింటికీ మూలమై, మలినములేని, కనబడని, కనుగొనలేని, విత్తనములేని జీవుల విత్తనాల సముదాయానికి ఆదిగా, చైతన్యమే పరిపూర్ణంగా ఉన్నదిగా, నిష్కళంకంగా ఉన్నదిగా జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
అసత్యం సన్మయం శాన్తం సత్యాసత్యవివర్జితమ్ । మహాసత్తాదిసన్తానం చిన్మాత్రం విద్ధి నేతరత్
అది అసత్యమైనదైనా, సత్యతతో నిండినదిగా, ప్రశాంతంగా, సత్యం అసత్యం రెండింటినీ దాటి, మహాసత్తా మొదలైన ప్రవాహంగా, కేవలం చైతన్యంగా మాత్రమే ఉన్నదిగా తెలుసుకో; వేరే ఏదీ కాదు.
స్వయం భవతి రాగాత్మా రఞ్జకో రఞ్జనం రజః । స్వయమ్ ఆకాశమ్ అప్య్ ఆశు కుడ్యం భవతి మణ్డితమ్
అది తానే ఆకర్షణకు మూలంగా, రంగు కలిపే దానిగా, రంగుగా, రంగునిచ్చే దానిగా మారుతుంది; తానే వెంటనే ఆకాశంగా, అలంకరించిన గోడగా కూడా అవుతుంది.
అస్మింశ్ చిత్తేజసి స్ఫారే జగన్మరుమరీచయః । స్ఫురితాః ప్రస్ఫురిష్యన్తి ప్రస్ఫురన్తి చ కోటిశః
ఈ విస్తారమైన చైతన్య కాంతిలో, ప్రపంచాలు మాయమృగజలాల్లా లక్షల సంఖ్యలో ఉద్భవించాయి, ఉద్భవిస్తాయి, ఉద్భవిస్తున్నాయి.