ఇత్య్ ఉక్తవాన్ అమలదృక్ పరిణామతో ఽస్మిన్ స్ఫారే పదే సముపశాన్తరవాభిరామః । తూష్ణీమ్ అతిష్ఠద్ అమునా మునినా చ సార్ధం సంశాన్తవృత్తిర్ అథ తత్ర ముహూర్తమ్ ఈశః
ఇలా పవిత్రమైన దృష్టితో మాట్లాడిన అనంతరం, ఆ విశాలమైన, మార్పు లేని స్థితిలో, మౌనంతో కూడిన ఆహ్లాదకరమైన శాంతిలో, ఆ ప్రభువు ఆ మునితో కలిసి కొంతసేపు నిశ్శబ్దంగా, పూర్తిగా ప్రశాంతమైన మనసుతో అక్కడ నిలిచాడు.
తతో ముహూర్తేన హరో గౌరీకమలినీసరః । మద్వికాసోన్ముఖస్ స్వైరం వికాసం బహిర్ ఆదదే
తర్వాత కొంతసేపటి తరువాత, హరుడు, గౌరీ సరస్సులోని కమలంలా, తన ముఖవర్ణం వికసిస్తూ, నా వైపు స్వేచ్ఛగా తిరిగి చూశాడు.
దృక్త్రయం దర్శయామ్ ఆస ముఖాత్ కాలవశోదితమ్ । రోదస్సముద్గకాద్ అర్కరత్నరాశిమ్ ఇవోదితమ్
ఆయన తన నోటిలోనుంచి కాలబలంతో ఉద్భవించిన మూడు విధాల దృష్టిని చూపించాడు. అది పర్వత శిఖరంపై నుంచి సూర్యకాంతుల సమూహం ఉదయించటంలా కనిపించింది.
అకాలద్వాదశాదిత్యదినతేజస్ స సంహరన్ । నిశామ్ అనాశయంశ్ చేషద్ ఈశో మామ్ ఆహ మానితమ్
ఆ ప్రభువు, అనవసరంగా వచ్చిన పన్నెండు సూర్యుల వెలుగును ఉపసంహరించి, రాత్రిని పూర్తిగా తొలగించి, మృదువుగా కదులుతూ, గౌరవంగా నన్ను ఉద్దేశించి మాట్లాడు.
మునే మననమ్ ఆహూయ స్వసత్తైవాశు మీయతామ్ । త్వమ్ అర్థమ్ ఆహరాహార్యం పవనస్ స్పన్దతామ్ ఇవ
ఓ మునీశ్వరా, మనస్సులో ఆలోచనను పిలిచి, నీ స్వరూపాన్ని త్వరగా పరిశీలించు. గాలికి కదలిక ఎలా వస్తుందో, అలాగే నీవు గ్రహించవలసిన అర్థాన్ని నీలోనుంచి వెలికి తీసుకో.
ద్రష్టవ్యమ్ ఇహ యత్ కిఞ్చిత్ తద్ దృష్టం కిం శమభ్రమైః । న హి హేయమ్ ఉపాదేయం వేహ పశ్యామి తద్విదః
ఇక్కడ ఏది చూడదగినదో అది చూసిన తర్వాత, మళ్లీ మనస్సు కలవరపడి లేదా నిశ్చలంగా ఉండటం వల్ల ఏమి లాభం? తెలిసినవారికి ఇక్కడ త్యజించదగినదీ, స్వీకరించదగినదీ ఏమీలేదు.
శాన్త్యశాన్తిమయాన్ ఏతాన్ వికల్పాన్ గలితాన్ అసి । విబుద్ధవాన్ యథాస్థిత్యా త్వం త్వమ్ ఏవ భవాత్మదృక్
శాంతి, అశాంతి అనే భావాలను నీవు వదిలేసావు. ఇప్పుడు నీవు పూర్తిగా మేల్కొని, నీ స్వరూపాన్ని నీవే చూస్తూ, యథాతథంగా ఉన్నావు.
ఇమాం దృశ్యదశామ్ ఆశు బాలబోధాయ వా పునః । సమాశ్రిత్య మదుక్తం త్వం శృణు తూష్ణీంస్థితేన కిమ్
పిల్లలకు అర్థమయ్యేలా ఈ ప్రత్యక్ష స్థితిని మళ్లీ త్వరగా స్వీకరించి, నేను చెప్పేది విను. నిశ్శబ్దంగా ఉండటం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
ఇత్య్ ఉక్త్వా బాహ్యబోధస్థం మామ్ అవేక్ష్య త్రిశూలధృత్ । కుర్వన్ ప్రాహరద్ అజ్యోత్స్నాసరసీన్దుం సితోత్పలమ్
ఇలా చెప్పి, నేను బయటి విషయాల్లో మునిగిపోయి ఉన్నాను అని గమనించి, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న వాడు, చంద్రకాంతి పరచిన సరస్సులో ఉన్న తెల్ల కమలాన్ని కొట్టాడు.
ఔదాసీన్యేన దేహానాం చిత్ స్వస్పన్దేషు కారణమ్ । తదాత్మనామ్ అతత్త్వానాం శూన్యం ఖమ్ ఇవ భూరుహామ్
దేహాల పట్ల ఉదాసీనంగా ఉండే చైతన్యం వాటి కదలికలకు కారణం. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారికైనా, ఇంకా నిజాన్ని గ్రహించని వారికి కూడా, అది వృథా, వృక్షాలకు ఆకాశం లాంటిది.
చితా సఞ్చేత్యతే దేహో న తు సఞ్చాల్యతే క్వచిత్ । ప్రభుర్ ద్రష్టైవ భవతి కర్తా భవతి కర్మకృత్
చైతన్యం దేహాన్ని గమనిస్తుంది కానీ దాన్ని ఎప్పుడూ నడిపించదు. అధిపతి చూస్తాడు, కర్మచేయువాడు పనులు చేస్తాడు.
ప్రాణేనేదం దేహగేహం పరిస్ఫురతి యన్త్రవత్ । ప్రాణహీనం పరిస్పన్దం త్యక్త్వా తిష్ఠతి మూకవత్
ప్రాణంతో ఈ దేహమనే ఇల్లు యంత్రంలా కదులుతుంది. ప్రాణం లేకపోతే, కదలికను వదిలేసి, మౌనంగా నిలుస్తుంది.
చాలనీ పావనీ శక్తిశ్ శక్తిస్ సంవేదనీ చితేః । సామూర్తా ఖాద్ అపి స్వచ్ఛా స్వసత్తైవాత్ర కారణమ్
చలించే, పవిత్రతను కలిగించే శక్తి అనేది చైతన్యానికి చెందిన శక్తి. ఇదే మనస్సాక్షి కూడా. ఇది రూపరహితంగా, ఆకాశంలో కూడా నిర్మలంగా ఉంటుంది. దీనికి ఉన్నతమైన స్వభావమే ఇక్కడ కారణం.
వినశ్యతః ప్రాణదేహౌ వియోగాత్మక ఏవ చ । చిదాత్మా ఖాద్ అపి స్వచ్ఛో న వినశ్యతి కిం భ్రమైః
ప్రాణం, శరీరం నశించినప్పుడు వేరుదూరం కలుగుతుంది. కానీ చైతన్య స్వరూపం ఆకాశంలో కూడా నిర్మలంగా ఉంటుంది, అది ఎప్పుడూ నశించదు. దీనిలో ఏమి సందేహం?
మనఃప్రాణమయే దేహే చిత్తత్త్వం పరిరాజతే । మకురే చామలాభాసే ప్రతిబిమ్బం ప్రవర్తతే
మనస్సు, ప్రాణములతో కూడిన ఈ శరీరంలో చైతన్య తత్వం ప్రకాశిస్తుంది. మలినతలేని అద్దంలో ప్రతిబింబం కనిపించునట్లే ఇది వెలుగుతుంది.
సద్ అప్య్ అగ్రగతం వస్తు ప్రతిబిమ్బక్రియాం ప్రతి । యథా నాస్తి మలోపేతే మకురే మునినాయక
ఓ మునీనాయకా! అద్దం మలినములేనిదైతే, దాని ముందు వస్తువు ఉన్నా, ప్రతిబింబం ఏర్పడదు.
తథా నాస్తి గతప్రాణే విద్యమానే ఽపి దేహకే । సర్వగాపి చిద్ అన్యూనా బోధస్పన్దాదికం ప్రతి
అలాగే, ప్రాణం పోయిన తర్వాత శరీరం ఉన్నా, ఆ శరీరంలో చైతన్యం కనిపించదు. అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి, ఏమాత్రం తగ్గిపోలేదన్నా, అవగాహన మొదలైన వాటి గురించి ఏ స్పందన ఉండదు.
బోధాత్ కలఙ్కవికలా చిద్ ఏవ పరమా శివమ్ । విదుర్ దేవం తదభ్యాసం సర్వసత్తార్థదం తథా
మలినతలు, పరిమితులు లేని చైతన్యమే పరమ శుభమయమైనది. తెలివైనవారు దాన్ని దైవమని, దాని సాధన వల్ల సర్వజీవులకు కావలసిన ఫలితాలు లభిస్తాయని తెలుసుకుంటారు.
స హరిస్ స శివస్ సో ఽజస్ స బ్రహ్మా స సురేశ్వరః । అనిలానలచన్ద్రార్కవపుస్ స పరమేశ్వరః
అతడే హరి, అతడే శివుడు, అతడే అజుడు, అతడే బ్రహ్మ, అతడే దేవతల అధిపతి. అతని రూపమే గాలి, అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు. అతడే పరమేశ్వరుడు.
స ఏవ సర్వగాత్మాత్మా చిత్ సంవిచ్ చేతనస్ స్మృతః । దేవేశో దేహభృద్ ధాతా దేవదేవో దివస్పతిః
అతడే సమస్త జీవుల ఆత్మ, చైతన్య స్వరూపుడు, జ్ఞానం, స్మరణగా నిలిచేవాడు. అతడే దేవతల అధిపతి, శరీరాల పోషకుడు, సృష్టికర్త, దేవతలకు దేవుడు, స్వర్గాధిపతి.
మహాచితస్ సముల్లాసాత్ సముద్యన్తీవ కేచన । యే నామ తే జగత్య్ ఏతే బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । కణాస్ తప్తాయస ఇవ వారిధేర్ ఇవ బిన్దవః
ఈ విశాలమైన మనసు నుండి, దాని ప్రకాశంతో, బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు వంటి దేవతలు ఈ లోకంలో పుట్టినట్టు అనిపిస్తాయి. ఇవి ఎర్రగా మండుతున్న ఇనుప ముక్క నుండి ఎగసే మంటలు లాగానూ, సముద్రం నుండి పడి వచ్చే నీటి బిందువులు లాగానూ ఉంటాయి.
తేష్వ్ ఈషద్భ్రమభూతేషు జాతేష్వ్ ఇవ పరాత్ పదాత్ । స్థితేషు భ్రమబీజేషు కల్పనాజాలకర్తృషు
ఈ దేవతలు పరమాత్మ నుండి పుట్టినట్టు కనిపించినా, ఇవన్నీ స్వల్పమైన మాయా కదలికలు మాత్రమే. ఇవి ఊహా వలయాన్ని నేస్తూ, మాయాబీజాలుగా నిలుస్తాయి.
సహస్రశతశాఖేయమ్ అవిద్యోదేతి పీవరీ । వేదవేదార్థదేవాదిజీవజాలజటావతీ
ఇవి వల్ల వేదాలు, వాటి అర్థాలు, దేవతలు, జీవులు అన్నీ కలిసిన వేల కొద్దీ శాఖలతో కూడిన ఘనమైన అజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.
తతస్ త్వ్ అస్యా అనన్తాయాః ప్రసృతాయాః పునః పునః । సమ్పన్నదేశకాలాయాః క్షమస్ స్యాద్ వర్ణనాసు కః
ఈ అజ్ఞానం అనంతంగా అన్ని చోట్లా, అన్ని కాలాల్లో విస్తరిస్తూ ఉంటుంది. దీన్ని పూర్తిగా వివరించగలవాడు ఎవరు?
బ్రహ్మవిష్ణుహరాదీనాం మతో యః పరమః పితా । మూలబీజం మహాదేవః పల్లవానామ్ ఇవ ద్రుమః
బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు మరియు ఇతర దేవతలకు పరమ తండ్రిగా భావించబడే మహాదేవుడు, వృక్షానికి మూలం ఎలా ఉంటుందో అలా సర్వానికి ఆధారంగా ఉన్నాడు.
స బ్రహ్మతత్త్వాద్యభిధస్ సర్వసంవేదనైకకృత్ । సర్వసత్తాప్రదో భాస్వాన్ వన్ద్యో ఽభ్యర్చ్యశ్ చ తద్విదామ్
బ్రహ్మతత్త్వం మొదలైనవాటిగా పిలవబడే, అన్ని జ్ఞానానికి కారణమైన, సర్వ జీవులకు సత్తా ఇచ్చే, ప్రకాశమయుడైన వాడు, జ్ఞానులు పూజించవలసినవాడు.
ప్రత్యక్షవస్తువిషయస్ సర్వత్రైవ సదోదితః । సంవేదనాత్మకతయా గతయా సర్వగోచరమ్
ప్రత్యక్ష అనుభూతిగా ఉన్న వాడు ఎక్కడైనా ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా వెలుగుతూనే ఉంటాడు; ఆయన జ్ఞానస్వరూపంగా అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉంటాడు.
న తస్యాహ్వానమన్త్రాది కిఞ్చిద్ ఏవోపయుజ్యతే । నిత్యాహూతస్ స సర్వస్థో లభ్యతే సర్వతస్ స్వచిత్
ఆయనను పిలవడానికి మంత్రాలు లేదా ఇతర విధానాలు ఏవీ అవసరం లేదు; ఆయన ఎప్పుడూ పిలవబడినవాడే, అన్ని చోట్ల ఉన్నవాడే, తన స్వంత చైతన్యంతో ఎక్కడైనా పొందవచ్చు.
యాం యాం వస్తుదశాం యాసి తత ఏవ మునే శివమ్ । స్వరూపం సమవాప్నోషి రూపాలోకమనోదృశా
ఓ మునీంద్రా! నీవు ఏ స్థితిలోనికైనా ప్రవేశించినా, ఆ స్థితిలోనే శుభతను పొందుతావు. మనస్సు వెలుగు ద్వారా రూపాలను చూచి, నీ నిజ స్వరూపాన్ని గ్రహిస్తావు.
ఆద్యం పూజ్యం నమస్కార్యం స్తుత్యమ్ అర్ఘ్యం సురేశ్వరమ్ । ఏనం తం విద్ధి వేద్యానాం సీమాన్తం మహతామ్ అపి
ఆదిగా, పూజ్యంగా, నమస్కారానికి యోగ్యంగా, స్తుతించదగినదిగా, అర్ఘ్యం సమర్పించదగినదిగా, దేవతల అధిపతిగా ఉన్నవానిని — తెలిసినవాటిలో, గొప్పవారిలో కూడా పరమ సీమగా తెలుసుకో.