అపునర్బోధసౌషుప్తపదపాణ్డిత్యపీవరీ । పారమ్ ఆసాద్య విశ్రాన్తా చిరశ్రాన్తా తతే పదే
పునర్జన్మ లేకుండా, నిద్రలోని జ్ఞానంతో సంపన్నంగా, చాలా కాలంగా అలసిపోయిన ఆమె, ఆ నిద్రాస్థితి తీరానికి చేరుకొని, అక్కడ విశ్రాంతి పొందుతుంది.
ఏతత్ తే మనసి క్షీణే కథితం ప్రథమం పదమ్ । ద్వితీయం శృణు విప్రేన్ద్ర శక్తేర్ అస్యాస్ సుపావనమ్
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా! మనస్సు లయమైనప్పుడు కలిగే మొదటి స్థితిని నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు, దీనిలోని అత్యంత పవిత్రమైన రెండవ శక్తిని విను.
ఏషైవ మననోన్ముక్తా చిచ్ఛక్తిశ్ శాన్తిశాలినీ । సర్వజ్యోతిస్తమోముక్తవితతాకాశసున్దరీ
ఇదే మనస్సు నుండి విముక్తమైన ఆ చైతన్యశక్తి, శాంతితో నిండినది, సమస్త వెలుగుతో ప్రకాశించేది, చీకటి తాకనిది, ఆకాశ విశాలతలా అందమైనది.
ఘనసౌషుప్తలేఖావచ్ఛిలాన్తస్సన్నివేశవత్ । సైన్ధవాన్తస్స్థరసవద్ వాతాన్తస్స్పన్దశక్తివత్
ఆ శక్తి, లోతైన నిద్రలో మిగిలే సూత్రములా, రాయి లోపల దాగిన సారంలా, నీటిలో కలిసిన ఉప్పులా, గాలిలో కనిపించని కదలికలా ఉంటుంది.
కాలేనాయాతి తత్రైవ పరాం పరిణతిం యదా । శబ్దశక్తిర్ ఇవాకాశే పరమాకాశగా తదా
కాలక్రమంలో, ఆమె అక్కడే పరిపూర్ణమైన మార్పును పొందుతుంది. ఇది శబ్దశక్తి ఆకాశంలో పరమాకాశాన్ని చేరినట్లే.
చేత్యాంశోన్ముఖతాం నూనం త్యజన్త్య్ అమ్బ్వ్ ఇవ చాపలమ్ । వాతలేఖేవ చలనం పుష్పలేఖేవ సౌరభమ్
ఆమె నిశ్చయంగా విషయాల పట్ల ఆకర్షణను వదిలేస్తుంది. అది నీరు తన చంచలతను వదిలినట్టు, గాలి రేఖ తన కదలికను వదిలినట్టు, పువ్వు పరిమళం తన వాసనను వదిలినట్టు.
కాలతాకాశతే త్యక్త్వా సకలే చాపలే ఽమలా । న జడాం నాజడాం స్ఫారాం ధత్తే సత్తామ్ అనామికామ్
కాలవ్యాప్తిలోని అన్ని మలినతలను వదిలి, ఆమె నిర్మలంగా, స్థూలమైనదీ కాదు, చైతన్యమైనదీ కాదు, విస్తృతమైనదీ కాదు — పేరు పెట్టలేని ఒక అస్తిత్వంలో నిలుస్తుంది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నాం మహాసత్తాపదాద్ గతామ్ । తుర్యతుర్యాంశకలితామ్ అకలఙ్కామ్ అనామయామ్
దిక్కులు, కాలం మొదలైన పరిమితులను దాటి, మహత్తరమైన అస్తిత్వ స్థితిని చేరి, నాలుగవదానికంటే మించి ఉన్న భాగాన్ని అనుభవిస్తూ, కలంకం లేకుండా, వ్యాధి లేకుండా ఉంటుంది.
కాఞ్చిద్ ఏవ విశాలాక్షసాక్షివత్ సమవస్థితామ్ । సర్వతస్ సర్వదా సర్వప్రకారాస్వాదతత్పరామ్
ఓ విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడా, ఒక స్థితి ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అన్ని విధాలుగా అనుభూతిలో ఆనందిస్తూ, సాక్షిగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏషా ద్వితీయా పదతా కథితా తవ సువ్రత । తృతీయం శృణు వక్ష్యామి పదం పదవిదాం వర
ఓ సద్భక్తుడా, ఇదే రెండవ స్థితిగా చెప్పబడింది. స్థితులను బాగా తెలిసినవాడవు కాబట్టి, మూడవ స్థితిని ఇప్పుడు నేను చెబుతాను, విను.
ఏషా దృక్ చేత్యగలనాద్ అనామార్థపదం గతా । బ్రహ్మాత్మత్వాదిశబ్దార్థాద్ అతీతోదేతి కేవలమ్
ఈ దృష్టి, చూచేవాడు, చూచబడేది అన్నీ లయమై, పేర్లు, పదార్థాలు దాటి, 'బ్రహ్మం', 'ఆత్మ' అనే పదాల అర్థాలకన్నా మించి, కేవలం స్వచ్ఛమైనదిగా వెలుగుతుంది.
స్థైర్యేణ కాలతస్ స్వాచ్ఛ్యాన్ నిష్కలఙ్కపదాత్మనా । తుర్యాతీతాదినామత్వాద్ అపి యాతి పరం పదమ్
స్థిరంగా ఉండటం, కాలక్రమంలో స్వచ్ఛత, మచ్చలేని స్థితి స్వరూపంతో, 'తురీయాతీత' మొదలైన పేర్లతో పిలవబడే ఈ స్థితి, పరమ పదాన్ని పొందుతుంది.
సా పరాత్ పరమా కాష్ఠా ప్రధానం శివభావతః । నిత్యైకా నిరవచ్ఛేద్యా తృతీయా పావనీ స్థితిః
అది అన్నిటికన్నా పరమమైనది, శివస్వరూపంలో ఉన్న ప్రధాన స్థితి. అది శాశ్వతమైనది, ఏకమైనది, విడదీయలేనిది, పవిత్రమైన మూడవ స్థానం.
చిరమ్ అస్యాం ప్రతిష్ఠాయాం సర్వాశాధ్వానదూరగా । సా మమాప్య్ అఙ్గ వచసాం న సమాయాతి గోచరమ్
ఆ స్థితిలో ఎంతకాలమైనా నిలిచి ఉన్నా, అన్ని ఆశలు, మార్గాలు దూరంగా పోతాయి. ప్రియమైనవాడా, నాకు కూడా ఆ స్థితి మాటల ద్వారా అందుబాటులోకి రాదు.
త్రిమార్గకలనాతీతమ్ ఇతి తే కథితం మునే । తిష్ఠైతస్మిన్ పదే నిత్యమ్ ఇతి దేవస్ సనాతనః
మహర్షీ, మూడు మార్గాల లెక్కలకు అతీతమైనదాన్ని నీకు వివరించాను. శాశ్వతుడా, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే నిలిచి ఉండు.
ఏతన్మయమ్ ఇదం విశ్వం మునే తన్మయవేదనాత్ । సత్యసంవేదనాన్ నేదం న చ నేదం మునీశ్వర
ఈ జగత్తు అంతా అదే స్వరూపంతో నిండినది, మునీంద్రా. నిజమైన జ్ఞానంతో ఆ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటే, ఇది ఇదే కాదు, ఇదికాదు కూడా కాదు.
నేదం ప్రవర్తతే కిఞ్చిన్ నేదం కిఞ్చిత్ నివర్తతే । శాన్తం సమసమాభాసమ్ అఖమ్ ఏవ ఖకోశవత్
ఇక్కడ ఏది పుట్టదు, ఏది అంతమవ్వదు. ఇది నిత్యంగా శాంతంగా, అందరికీ ఒకేలా కనిపించేలా, విడిపోని స్వభావంతో, గగనంలో ఉన్న ఖాళీలా ఉంటుంది.
అద్వైతైక్యాద్ అసఙ్క్షోభాద్ ఘనాఘనతయా తథా । అవికారాదిమత్త్వాచ్ చ నిత్యానిత్యతయా చిరమ్
అద్వైత భావం వల్ల, కదలని స్థిరత వల్ల, దట్టమైనదీ, సూక్ష్మమైనదీ అయిన స్వభావం వల్ల, మార్పు లేకపోవడం వల్ల, ఆది ఉన్నదీ, శాశ్వతమైనదీ, అశాశ్వతమైనదీ అనే తేడా వల్ల, చాలా కాలంగా ఇదే విధంగా ఉంది.
చిద్ఘనాత్మతయా శైలకోశానాం జగతామ్ అపి । మనాగ్ అపి న భేదో ఽస్తి సతామ్ అప్య్ అసతామ్ ఇవ
చైతన్యంతో నిండిన పర్వతాల వంటి ఈ లోకాల్లో, వాస్తవమైనవాటిలో అయినా, అవాస్తవమైనవాటిలో అయినా, కొంచెం కూడా తేడా లేదు.
సమస్తం సచ్ ఛివం శాన్తమ్ అతీతం వాగ్విలాసతః । ఓం ఇత్య్ అస్య చ తన్మాత్రాత్ తుర్యాంశాత్ పరమ్ ఓం ఇతి
అన్నీ సత్యం, మంగళం, శాంతి, మాటలకు అందని పరమ స్థితి. 'ఓం' అనే ధ్వనిలోని సారమే, తురీయ స్థితికన్నా మించిపోయిన పరమ స్థితి.
ఇత్య్ ఉక్తవాన్ అమలదృక్ పరిణామతో ఽస్మిన్ స్ఫారే పదే సముపశాన్తరవాభిరామః । తూష్ణీమ్ అతిష్ఠద్ అమునా మునినా చ సార్ధం సంశాన్తవృత్తిర్ అథ తత్ర ముహూర్తమ్ ఈశః
ఇలా పవిత్రమైన దృష్టితో మాట్లాడిన అనంతరం, ఆ విశాలమైన, మార్పు లేని స్థితిలో, మౌనంతో కూడిన ఆహ్లాదకరమైన శాంతిలో, ఆ ప్రభువు ఆ మునితో కలిసి కొంతసేపు నిశ్శబ్దంగా, పూర్తిగా ప్రశాంతమైన మనసుతో అక్కడ నిలిచాడు.
తతో ముహూర్తేన హరో గౌరీకమలినీసరః । మద్వికాసోన్ముఖస్ స్వైరం వికాసం బహిర్ ఆదదే
తర్వాత కొంతసేపటి తరువాత, హరుడు, గౌరీ సరస్సులోని కమలంలా, తన ముఖవర్ణం వికసిస్తూ, నా వైపు స్వేచ్ఛగా తిరిగి చూశాడు.
దృక్త్రయం దర్శయామ్ ఆస ముఖాత్ కాలవశోదితమ్ । రోదస్సముద్గకాద్ అర్కరత్నరాశిమ్ ఇవోదితమ్
ఆయన తన నోటిలోనుంచి కాలబలంతో ఉద్భవించిన మూడు విధాల దృష్టిని చూపించాడు. అది పర్వత శిఖరంపై నుంచి సూర్యకాంతుల సమూహం ఉదయించటంలా కనిపించింది.
అకాలద్వాదశాదిత్యదినతేజస్ స సంహరన్ । నిశామ్ అనాశయంశ్ చేషద్ ఈశో మామ్ ఆహ మానితమ్
ఆ ప్రభువు, అనవసరంగా వచ్చిన పన్నెండు సూర్యుల వెలుగును ఉపసంహరించి, రాత్రిని పూర్తిగా తొలగించి, మృదువుగా కదులుతూ, గౌరవంగా నన్ను ఉద్దేశించి మాట్లాడు.
మునే మననమ్ ఆహూయ స్వసత్తైవాశు మీయతామ్ । త్వమ్ అర్థమ్ ఆహరాహార్యం పవనస్ స్పన్దతామ్ ఇవ
ఓ మునీశ్వరా, మనస్సులో ఆలోచనను పిలిచి, నీ స్వరూపాన్ని త్వరగా పరిశీలించు. గాలికి కదలిక ఎలా వస్తుందో, అలాగే నీవు గ్రహించవలసిన అర్థాన్ని నీలోనుంచి వెలికి తీసుకో.
ద్రష్టవ్యమ్ ఇహ యత్ కిఞ్చిత్ తద్ దృష్టం కిం శమభ్రమైః । న హి హేయమ్ ఉపాదేయం వేహ పశ్యామి తద్విదః
ఇక్కడ ఏది చూడదగినదో అది చూసిన తర్వాత, మళ్లీ మనస్సు కలవరపడి లేదా నిశ్చలంగా ఉండటం వల్ల ఏమి లాభం? తెలిసినవారికి ఇక్కడ త్యజించదగినదీ, స్వీకరించదగినదీ ఏమీలేదు.
శాన్త్యశాన్తిమయాన్ ఏతాన్ వికల్పాన్ గలితాన్ అసి । విబుద్ధవాన్ యథాస్థిత్యా త్వం త్వమ్ ఏవ భవాత్మదృక్
శాంతి, అశాంతి అనే భావాలను నీవు వదిలేసావు. ఇప్పుడు నీవు పూర్తిగా మేల్కొని, నీ స్వరూపాన్ని నీవే చూస్తూ, యథాతథంగా ఉన్నావు.
ఇమాం దృశ్యదశామ్ ఆశు బాలబోధాయ వా పునః । సమాశ్రిత్య మదుక్తం త్వం శృణు తూష్ణీంస్థితేన కిమ్
పిల్లలకు అర్థమయ్యేలా ఈ ప్రత్యక్ష స్థితిని మళ్లీ త్వరగా స్వీకరించి, నేను చెప్పేది విను. నిశ్శబ్దంగా ఉండటం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
ఇత్య్ ఉక్త్వా బాహ్యబోధస్థం మామ్ అవేక్ష్య త్రిశూలధృత్ । కుర్వన్ ప్రాహరద్ అజ్యోత్స్నాసరసీన్దుం సితోత్పలమ్
ఇలా చెప్పి, నేను బయటి విషయాల్లో మునిగిపోయి ఉన్నాను అని గమనించి, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న వాడు, చంద్రకాంతి పరచిన సరస్సులో ఉన్న తెల్ల కమలాన్ని కొట్టాడు.
ఔదాసీన్యేన దేహానాం చిత్ స్వస్పన్దేషు కారణమ్ । తదాత్మనామ్ అతత్త్వానాం శూన్యం ఖమ్ ఇవ భూరుహామ్
దేహాల పట్ల ఉదాసీనంగా ఉండే చైతన్యం వాటి కదలికలకు కారణం. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారికైనా, ఇంకా నిజాన్ని గ్రహించని వారికి కూడా, అది వృథా, వృక్షాలకు ఆకాశం లాంటిది.