శుద్ధా నిరంశా సత్యైకా సత్తా చేత్యేవమాదిభిః । విముక్తా నామశబ్దార్థైస్ సర్వైస్ సర్వాత్మికాపి ఖమ్
చైతన్యం పవిత్రమైనది, భాగాలులేనిది, ఒకే సత్యమైనది, 'సత్తా', 'చైతన్యం' వంటి పేర్లతో పిలిచినా, అన్ని పేర్లకు, భావాలకు అతీతంగా, అన్నిటికీ మూలంగా, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉంటుంది.
సర్వం నిరుపమం శాన్తం మనసో ఽన్తే త్రిమార్గగమ్ । బ్రహ్మేదం బృంహితం బ్రాహ్మ్యా శక్త్యాకాశనికాశయా
అన్నీ పోలికలేనివి, శాంతమైనవి, మనస్సు ముగింపు వద్ద మూడు మార్గాలలో లభించేవి. ఇదే బ్రహ్మం, బ్రహ్మశక్తితో విస్తరించి, ఆకాశంలాంటి చైతన్యశక్తిగా కనిపిస్తుంది.
మనసా మనసి చ్ఛిన్నే సర్వాక్షప్రసవాత్మని । ద్వితీయే ఽథ తృతీయే వా పదే కిమ్ అవశిష్యతే
మనస్సు తనలోనే లయమై, అన్ని ఇంద్రియాల కార్యాలకు మూలమైన ఆ స్థితిలో కలిసిపోతే, రెండవదైనా మూడవదైనా స్థితిలో ఇంకేమీ మిగిలిపోతుందీ?
యావత్ కిలాత్మనస్ సత్తా మహాసత్తైవ తావతీ । సమస్తాస్తమయే జాతే సత్తా కేవ కుతశ్ చ కా
ఆత్మ యొక్క ఉనికి ఉన్నంతవరకూ, ఆ మహత్తరమైన ఉనికీ అలాగే ఉంటుంది. కానీ అన్నీ లయమై పోయినప్పుడు, ఏ ఉనికి మిగిలిపోతుంది? అది ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?
మనసా మనసి చ్ఛిన్నే స్వేన్ద్రియావయవాత్మని । విచారేణ సమాధానాత్ ప్రయోగేణ జయేన వా
మనస్సు తన స్వంత ఇంద్రియ భాగాల్లో లయమై పోయినప్పుడు, అది విచారణ వల్లనైనా, ఏకాగ్రత వల్లనైనా, సాధన వల్లనైనా, గెలుపు వల్లనైనా,
ద్వైతైక్యకలనాభేదే గలితే కలితాత్మని । సత్యాలోకే జగజ్జాలే ప్రోచ్ఛూనే విలయం గతే
ద్వైతం, అద్వైతం అనే భావాల మధ్య తేడా పోయి, ఆత్మ ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు, సత్యరూపమైన వెలుగులో ఈ జగత్తు అల్లిక పూర్తిగా చెదిరిపోయి లయమైపోతుంది.
శిష్యతే శీర్ణసంసారకలనాకలనాత్మికా । భృష్టబీజోపమా సత్తా జీవస్య చితినామికా
ఇక్కడ మిగిలింది సంసార మాయలు పూర్తిగా కరిగిపోయిన అనంతరంలో ఉండే సారమే. అది కాల్చిన విత్తనంలా, జీవునిలో 'చైతన్యం' అని పిలవబడుతుంది.
పశ్యన్తీనామకలితా త్యజన్తీ చేత్యచర్వణమ్ । మనోమహాభ్రనిర్ముక్తశరదాకాశకోశవత్
అది 'దృష్టా' అని పిలవబడే, బయటకు కనిపించని స్వరూపం. అది విషయాలపై మనస్సు తిరగక, autumn కాలంలో మేఘాలు తొలగిపోయిన ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉంటుంది.
శుద్ధా చిద్ భావమాత్రస్థా చేత్యచిచ్చాపలాద్ గతా । అదూరవిప్రకృష్టేశా పదోపనతిపావనీ
ఆ చైతన్యం పవిత్రమైనది, కేవలం చైతన్య స్థితిలోనే నిలిచి, విషయ-విషయి చంచలత నుంచి విముక్తమై, దగ్గరగా లేదా దూరంగా ఉన్న పరమపదాన్ని చేరే దారిని పవిత్రం చేస్తుంది.
చిద్ వ్యోమాత్మేతి కలితా గలితాఖిలకల్పనా । సమస్తసామాన్యవతీ నావతీర్ణభవార్ణవా
ఆ చైతన్యం అనగా 'చైతన్య ఆకాశం'గా భావించబడుతుంది. అందులో అన్ని కల్పనలు పూర్తిగా కరిగిపోతాయి. అది సమస్తంలో సమానత్వాన్ని కలిగి, జనన మరణాల సముద్రంలో పడిపోకుండా ఉంటుంది.
అపునర్బోధసౌషుప్తపదపాణ్డిత్యపీవరీ । పారమ్ ఆసాద్య విశ్రాన్తా చిరశ్రాన్తా తతే పదే
పునర్జన్మ లేకుండా, నిద్రలోని జ్ఞానంతో సంపన్నంగా, చాలా కాలంగా అలసిపోయిన ఆమె, ఆ నిద్రాస్థితి తీరానికి చేరుకొని, అక్కడ విశ్రాంతి పొందుతుంది.
ఏతత్ తే మనసి క్షీణే కథితం ప్రథమం పదమ్ । ద్వితీయం శృణు విప్రేన్ద్ర శక్తేర్ అస్యాస్ సుపావనమ్
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా! మనస్సు లయమైనప్పుడు కలిగే మొదటి స్థితిని నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు, దీనిలోని అత్యంత పవిత్రమైన రెండవ శక్తిని విను.
ఏషైవ మననోన్ముక్తా చిచ్ఛక్తిశ్ శాన్తిశాలినీ । సర్వజ్యోతిస్తమోముక్తవితతాకాశసున్దరీ
ఇదే మనస్సు నుండి విముక్తమైన ఆ చైతన్యశక్తి, శాంతితో నిండినది, సమస్త వెలుగుతో ప్రకాశించేది, చీకటి తాకనిది, ఆకాశ విశాలతలా అందమైనది.
ఘనసౌషుప్తలేఖావచ్ఛిలాన్తస్సన్నివేశవత్ । సైన్ధవాన్తస్స్థరసవద్ వాతాన్తస్స్పన్దశక్తివత్
ఆ శక్తి, లోతైన నిద్రలో మిగిలే సూత్రములా, రాయి లోపల దాగిన సారంలా, నీటిలో కలిసిన ఉప్పులా, గాలిలో కనిపించని కదలికలా ఉంటుంది.
కాలేనాయాతి తత్రైవ పరాం పరిణతిం యదా । శబ్దశక్తిర్ ఇవాకాశే పరమాకాశగా తదా
కాలక్రమంలో, ఆమె అక్కడే పరిపూర్ణమైన మార్పును పొందుతుంది. ఇది శబ్దశక్తి ఆకాశంలో పరమాకాశాన్ని చేరినట్లే.
చేత్యాంశోన్ముఖతాం నూనం త్యజన్త్య్ అమ్బ్వ్ ఇవ చాపలమ్ । వాతలేఖేవ చలనం పుష్పలేఖేవ సౌరభమ్
ఆమె నిశ్చయంగా విషయాల పట్ల ఆకర్షణను వదిలేస్తుంది. అది నీరు తన చంచలతను వదిలినట్టు, గాలి రేఖ తన కదలికను వదిలినట్టు, పువ్వు పరిమళం తన వాసనను వదిలినట్టు.
కాలతాకాశతే త్యక్త్వా సకలే చాపలే ఽమలా । న జడాం నాజడాం స్ఫారాం ధత్తే సత్తామ్ అనామికామ్
కాలవ్యాప్తిలోని అన్ని మలినతలను వదిలి, ఆమె నిర్మలంగా, స్థూలమైనదీ కాదు, చైతన్యమైనదీ కాదు, విస్తృతమైనదీ కాదు — పేరు పెట్టలేని ఒక అస్తిత్వంలో నిలుస్తుంది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నాం మహాసత్తాపదాద్ గతామ్ । తుర్యతుర్యాంశకలితామ్ అకలఙ్కామ్ అనామయామ్
దిక్కులు, కాలం మొదలైన పరిమితులను దాటి, మహత్తరమైన అస్తిత్వ స్థితిని చేరి, నాలుగవదానికంటే మించి ఉన్న భాగాన్ని అనుభవిస్తూ, కలంకం లేకుండా, వ్యాధి లేకుండా ఉంటుంది.
కాఞ్చిద్ ఏవ విశాలాక్షసాక్షివత్ సమవస్థితామ్ । సర్వతస్ సర్వదా సర్వప్రకారాస్వాదతత్పరామ్
ఓ విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడా, ఒక స్థితి ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అన్ని విధాలుగా అనుభూతిలో ఆనందిస్తూ, సాక్షిగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏషా ద్వితీయా పదతా కథితా తవ సువ్రత । తృతీయం శృణు వక్ష్యామి పదం పదవిదాం వర
ఓ సద్భక్తుడా, ఇదే రెండవ స్థితిగా చెప్పబడింది. స్థితులను బాగా తెలిసినవాడవు కాబట్టి, మూడవ స్థితిని ఇప్పుడు నేను చెబుతాను, విను.
ఏషా దృక్ చేత్యగలనాద్ అనామార్థపదం గతా । బ్రహ్మాత్మత్వాదిశబ్దార్థాద్ అతీతోదేతి కేవలమ్
ఈ దృష్టి, చూచేవాడు, చూచబడేది అన్నీ లయమై, పేర్లు, పదార్థాలు దాటి, 'బ్రహ్మం', 'ఆత్మ' అనే పదాల అర్థాలకన్నా మించి, కేవలం స్వచ్ఛమైనదిగా వెలుగుతుంది.
స్థైర్యేణ కాలతస్ స్వాచ్ఛ్యాన్ నిష్కలఙ్కపదాత్మనా । తుర్యాతీతాదినామత్వాద్ అపి యాతి పరం పదమ్
స్థిరంగా ఉండటం, కాలక్రమంలో స్వచ్ఛత, మచ్చలేని స్థితి స్వరూపంతో, 'తురీయాతీత' మొదలైన పేర్లతో పిలవబడే ఈ స్థితి, పరమ పదాన్ని పొందుతుంది.
సా పరాత్ పరమా కాష్ఠా ప్రధానం శివభావతః । నిత్యైకా నిరవచ్ఛేద్యా తృతీయా పావనీ స్థితిః
అది అన్నిటికన్నా పరమమైనది, శివస్వరూపంలో ఉన్న ప్రధాన స్థితి. అది శాశ్వతమైనది, ఏకమైనది, విడదీయలేనిది, పవిత్రమైన మూడవ స్థానం.
చిరమ్ అస్యాం ప్రతిష్ఠాయాం సర్వాశాధ్వానదూరగా । సా మమాప్య్ అఙ్గ వచసాం న సమాయాతి గోచరమ్
ఆ స్థితిలో ఎంతకాలమైనా నిలిచి ఉన్నా, అన్ని ఆశలు, మార్గాలు దూరంగా పోతాయి. ప్రియమైనవాడా, నాకు కూడా ఆ స్థితి మాటల ద్వారా అందుబాటులోకి రాదు.
త్రిమార్గకలనాతీతమ్ ఇతి తే కథితం మునే । తిష్ఠైతస్మిన్ పదే నిత్యమ్ ఇతి దేవస్ సనాతనః
మహర్షీ, మూడు మార్గాల లెక్కలకు అతీతమైనదాన్ని నీకు వివరించాను. శాశ్వతుడా, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే నిలిచి ఉండు.
ఏతన్మయమ్ ఇదం విశ్వం మునే తన్మయవేదనాత్ । సత్యసంవేదనాన్ నేదం న చ నేదం మునీశ్వర
ఈ జగత్తు అంతా అదే స్వరూపంతో నిండినది, మునీంద్రా. నిజమైన జ్ఞానంతో ఆ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటే, ఇది ఇదే కాదు, ఇదికాదు కూడా కాదు.
నేదం ప్రవర్తతే కిఞ్చిన్ నేదం కిఞ్చిత్ నివర్తతే । శాన్తం సమసమాభాసమ్ అఖమ్ ఏవ ఖకోశవత్
ఇక్కడ ఏది పుట్టదు, ఏది అంతమవ్వదు. ఇది నిత్యంగా శాంతంగా, అందరికీ ఒకేలా కనిపించేలా, విడిపోని స్వభావంతో, గగనంలో ఉన్న ఖాళీలా ఉంటుంది.
అద్వైతైక్యాద్ అసఙ్క్షోభాద్ ఘనాఘనతయా తథా । అవికారాదిమత్త్వాచ్ చ నిత్యానిత్యతయా చిరమ్
అద్వైత భావం వల్ల, కదలని స్థిరత వల్ల, దట్టమైనదీ, సూక్ష్మమైనదీ అయిన స్వభావం వల్ల, మార్పు లేకపోవడం వల్ల, ఆది ఉన్నదీ, శాశ్వతమైనదీ, అశాశ్వతమైనదీ అనే తేడా వల్ల, చాలా కాలంగా ఇదే విధంగా ఉంది.
చిద్ఘనాత్మతయా శైలకోశానాం జగతామ్ అపి । మనాగ్ అపి న భేదో ఽస్తి సతామ్ అప్య్ అసతామ్ ఇవ
చైతన్యంతో నిండిన పర్వతాల వంటి ఈ లోకాల్లో, వాస్తవమైనవాటిలో అయినా, అవాస్తవమైనవాటిలో అయినా, కొంచెం కూడా తేడా లేదు.
సమస్తం సచ్ ఛివం శాన్తమ్ అతీతం వాగ్విలాసతః । ఓం ఇత్య్ అస్య చ తన్మాత్రాత్ తుర్యాంశాత్ పరమ్ ఓం ఇతి
అన్నీ సత్యం, మంగళం, శాంతి, మాటలకు అందని పరమ స్థితి. 'ఓం' అనే ధ్వనిలోని సారమే, తురీయ స్థితికన్నా మించిపోయిన పరమ స్థితి.