ఆతివాహికదేహా చిజ్ జీవతాం సముపాగతా । భావనాత్ పఞ్చకీభూతా ద్రవ్యమ్ అస్మీతి వేత్త్య్ అలమ్
బహు సూక్ష్మమైన శరీరం, అంటే చైతన్యం, జీవులలో ప్రవేశిస్తుంది. మనస్సులో ఊహించడంవల్ల అది ఐదు భూతాలతో కూడినదిగా మారి, 'నేను ఈ పదార్థమే' అని భావిస్తుంది.
తద్ ద్రవ్యం ప్రాణినా భుక్తమ్ ఆశు గచ్ఛతి వీర్యతామ్ । తతో ఽహం ప్రాణవాఞ్ జాతో వేత్తీత్య్ అనుభవాత్మకమ్
ఆ పదార్థాన్ని జీవి అనుభవించినప్పుడు, అది త్వరగా శక్తిగా మారుతుంది. ఆ శక్తి వల్లనే 'నేను బ్రతికున్నాను' అనే భావన కలుగుతుంది, అది అనుభూతి స్వరూపమే.
అహన్తాదిక్రమేణాశు పఞ్చకానుభవక్రమాత్ । స్థావరం జఙ్గమం యద్ యద్ వేత్తి తత్ తద్ భవత్య్ అలమ్
అహంకారాది క్రమంలో, ఐదు భూతాల అనుభవాన్ని అనుసరించి, స్థావరమైనదైనా, జంగమమైనదైనా జీవి ఏదిని తెలుసుకుంటాడో, అది అవుతాడు.
కాకతాలీయయోగేన దృఢాభ్యాసక్షయేణ చ । వాసనాన్తరసంశ్లేషాత్ పూర్వమ్ ఆకారమ్ ఉజ్ఝతి
యాదృచ్ఛికంగా కలిసిపోవడం వల్ల, లేదా బలమైన అలవాటు తీరిపోవడం వల్ల, లేదా మరో వాసన కలిసిపోవడం వల్ల, మునుపటి రూపాన్ని వదిలేస్తుంది.
ద్విత్వస్వసంవిదా ద్విత్వమ్ ఏకస్యైవ ప్రవర్తతే । పుంసో వేతాలసమ్పర్కాద్ వేతాల ఇవ భాసురః
రెండు అని భావించే ఆలోచన వల్లే ఒకటైన ఆత్మలో ద్వంద్వ భావన కలుగుతుంది. ఇది ఎలా అంటే, మనిషి భూతంతో కలిసిపోతే ఆ భూతం లా కనిపించడంలా ఉంటుంది.
అద్విత్వవేదనాద్ ద్విత్వమ్ ఆత్మనో వినివర్తతే । న కరోమీతి సఙ్కల్పాత్ పురుషస్యేవ కర్తృతా
ఒకరితనంలో ఏకత్వ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆ ద్వంద్వ భావన పోతుంది. ఇది మనిషి 'నేను చేయడం లేదు' అని అనుకున్నప్పుడు, తనలో చేయడమనే భావన పోయినట్లే.
పరమార్థతయా ద్విత్వం న కిలాత్మని విద్యతే । అవికారాదిమత్త్వేన సర్వగత్వేన సర్వదా
నిజంగా చూస్తే, ఆత్మలో ఎప్పుడూ ద్వంద్వం ఉండదు. ఎందుకంటే, అది ఎప్పుడూ మారదు, అన్ని లక్షణాలకు మూలం, ఎక్కడైనా వ్యాపించి ఉంటుంది.
యత్ స్వసఙ్కల్పరచితమ్ అసఙ్కల్పక్షయం హి తత్ । యథా మునే మనోరాజ్యం గన్ధర్వనగరం యథా
ఒకడు ఊహతో సృష్టించినది, ఊహ పోయినప్పుడు అంతా అంతే పోతుంది. మునీశ్వరా! మనస్సులో ఊహించిన రాజ్యం లేదా గంధర్వ నగరం ఎలా కనబడకుండా పోతాయో అలాగే.
సఙ్కల్పరచనం క్లేశో న సఙ్కల్పవినాశనమ్ । సఙ్కల్పయత్నో గన్ధర్వపుర్యాస్ సృష్టౌ న తు క్షయే
ఆలోచనలు సృష్టించడం వల్లే బాధలు కలుగుతాయి, వాటిని పోగొట్టడం వల్ల కాదు. ఊహించడంలో శ్రమ గంధర్వపురి నిర్మాణంలో ఉంటుంది, కానీ అది నశించేప్పుడు అలాంటిది ఉండదు.
పుష్టసఙ్కల్పమాత్రేణ యద్ ఇదం దుఃఖమ్ ఆగతమ్ । తద్ అసఙ్కల్పమాత్రేణ క్షయి కాత్ర కదర్థనా
మనసులో ఆలోచన బలపడినప్పుడు కలిగే బాధ, ఆలోచన లేకపోతే తానే పోతుంది. మరింతగా దీనిపై పట్టుబట్టడం ఎందుకు?
యత్ కిఞ్చిద్ అపి సఙ్కల్ప్య నరో దుఃఖే నిమజ్జతి । న కిఞ్చిద్ అపి సఙ్కల్ప్య సుఖమ్ అక్షయమ్ అశ్నుతే
ఏదైనా మనసులో ఊహించుకుంటే మనిషి బాధలో మునిగిపోతాడు. ఏమీ ఊహించుకోకుండా ఉంటే అనంతమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.
సఙ్కల్పవ్యాలనిర్ముక్తం స్థితం చేత్ తవ చేతనమ్ । తదానన్దవనోద్యానే త్వమ్ ఉచ్చైః పరిరాజసే
నీ మనస్సు ఆలోచన అనే పాము నుండి విముక్తమై నిలబడినప్పుడు, నీవు ఆనందవనంలో అత్యంత ప్రకాశంగా వెలిగిపోతావు.
స్వవివేకానిలైః కృత్వా సఙ్కల్పజలదక్షయమ్ । పరాం నిర్మలతామ్ ఏహి శరదీవ నభోఽన్తరమ్
నీ స్వంత వివేకంతో ఆలోచనల మేఘాన్ని తొలగించి, శరదృతువులో ఆకాశం ఎంత నిర్మలంగా ఉంటుందో అలా పరమ పవిత్రతను సాధించు.
సఙ్కల్పసరితం మత్తాం మతియన్త్రేణ శోషయన్ । తత్రోహ్యమానమ్ ఆత్మానం సమాశ్వాస్య భవామనాః
ఆలోచనల మత్తులో ప్రవహించే నదిని మనస్సు అనే యంత్రంతో ఎండబెట్టి, అక్కడ నీ ఆత్మను ఓదార్చి, ప్రశాంతుడవై ఉండు.
సఙ్కల్పానిలనిర్ధూతం భ్రాన్తం పర్ణతృణాంశవత్ । భూతాకాశే త్వమ్ ఆత్మానమ్ అవలమ్బ్యావలోకయ
ఆలోచనల గాలికి ఊదిపోయే ఆకులు, గడ్డి తంతులు లాగా చెలరేగిపోతున్నప్పుడు, భూతాకాశంలో నీ ఆత్మను ఆధారంగా చేసుకుని జాగ్రత్తగా పరిశీలించు.
స్వసఙ్కల్పకకాలుష్యం వినివార్యాత్మనాత్మనః । పరం ప్రసాదమ్ ఆసాద్య పరమానన్దవాన్ భవ
నీ స్వంత ఆలోచనల కలుషితాన్ని నీ ఆత్మతో తొలగించి, పరమ ప్రశాంతతను పొందినవాడవై, పరమానందాన్ని అనుభవించు.
సర్వశక్తితయేహాత్మా యద్ యథా భావయత్య్ అలమ్ । తత్ తథా పశ్యతి తదా స్వసఙ్కల్పవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ సమస్త శక్తులతో కూడిన ఆత్మ, ఏది ఎలా ఊహిస్తే, దాన్ని అచ్చంగా అలాగే చూస్తుంది. తన మనస్సులో కలిగిన సంకల్పం వల్లే అది బయట కనిపిస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రమ్ ఏవేదం జగన్ మిథ్యా సముత్థితమ్ । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ బ్రహ్మన్ క్వాపి విలీయతే
ఈ లోకం అన్నది కేవలం మన ఊహ వల్లే తప్పుడు రూపంలో పుట్టింది. ఆ ఊహ పూర్తిగా ఆగిపోతే, ఓ బ్రహ్మన్, అది ఎక్కడో కలిసిపోతుంది.
సఙ్కల్పవాతవలితం జన్మజ్వాలాకదమ్బకమ్ । అసఙ్కల్పానిలస్పర్శాద్ దీపవత్ పరిశామ్యతి
ఊహ అనే గాలితో ఊదబడే జననాల సమూహం, ఊహ లేకపోవడమే గాలి లాగా తాకితే, దీపం ఆగిపోవడం లాగా నశిస్తుంది.
తృష్ణాకరఞ్జలతికామ్ ఇమాం రూఢిమ్ ఉపాగతామ్ । సఙ్కల్పమూలోద్ధరణాత్ పరిశోషవతీం కురు
ఈ తృష్ణ అనే వల్లి బలంగా పెరిగిపోయింది. దాని మూలమైన ఊహను పూర్తిగా తీసివేస్తే, ఆ తృష్ణ వాడిపోతుంది.
ప్రతిభాససముత్థానం ప్రతిభాసపరిక్షయమ్ । యథా గన్ధర్వనగరం తథా సంసృతివిభ్రమః
ప్రపంచంలో కనిపించే దృశ్యాలు ఎలా వచ్చి పోతాయో, అవి మాయా నగరం లాంటివే. అలాగే, జనన మరణాల భ్రమ కూడా అంతే.
ప్రాకృతో ఽస్మీతి విస్మృత్యా తావచ్ ఛోచతి భూమిపః । భూమిపో ఽస్మీతి సఞ్జాతా యావన్ నాస్య హృది స్మృతిః
ఒక సాధారణ మనిషి 'నేను రాజునని' మర్చిపోతే బాధపడతాడు. కానీ 'నేను రాజునని' గుర్తొస్తే, ఆ బాధ అతని హృదయంలో ఉండదు.
నశ్యతే జాతయా బ్రహ్మన్ ప్రాక్స్మృతిర్ వర్తమానయా । శరదేవోపగతయా ప్రావృడ్ జాడ్యవికారిణీ
ఓ బ్రహ్మన్, పాత జ్ఞాపకం పోయి, కొత్త జ్ఞాపకం వచ్చినప్పుడు, అది భూమికి వర్షాకాలం వచ్చినట్టు మార్పు తెస్తుంది.
ఘనప్రవాహా యైవ స్యాచ్ చిత్తేహా సైవ వర్ధతే । య ఏవోచ్చైస్ స్వరస్ తన్త్ర్యాస్ స ఏవాక్రామతి శ్రుతిమ్
మనసులో ఏ భావం బలంగా ఉంటే, అదే పెరుగుతుంది. వాయిద్యపు తీగపై ఏ స్వరం బలంగా మోగితే, అదే మన చెవికి బలంగా వినిపిస్తుంది.
అహమ్ ఏకో ఽహమ్ ఆత్మా త్వ్ ఇత్య్ ఏకాం భావయ భావనామ్ । తయా భావనయా యుక్తస్ స ఏవ త్వం భవస్య్ అలమ్
ఒకే ఆత్మనే నేను, నేను మాత్రమే అన్న భావనను మనసులో బలంగా నిలిపించు. ఈ భావనతో నీవు ఆ పరమాత్మగా స్థిరపడతావు — ఇదే చాలు.
ఏవం హ్య్ అసమ్భవద్ ఇదం త్వ్ అవిభాగభాస్వద్ బ్రహ్మత్వమ్ ఉత్తమపదం పరమ్ ఏవ దేవః । పూజాంశపూజనసుపూజకపూజ్యరూపం కిఞ్చిన్ నకిఞ్చిద్ ఇవ చిత్తపనైకమూర్తిః
ఇలా, ఏకత్వం కలిగి, విభేదములేని, ప్రకాశమయమైన పరమబ్రహ్మ స్థితి కలుగుతుంది. అదే పరమేశ్వరుడు, పూజ, పూజలో భాగం, ఉత్తమ పూజారి, పూజ్యుడు అన్నీ అవతరిస్తాడు; అది ఏదో ఒకటి లాంటిది, ఏదీ కానిది లాంటిది కూడా; ఒక్క మనస్సు రూపంలో మాత్రమే వెలుగుతుంది.
ఇత్థం స్థితమ్ ఇదం విశ్వం సదసద్ దేవరూపి చ । ద్వైతైక్యపదనిర్ముక్తం ముక్తద్వైతైక్యమ్ అప్య్ ఉత
ఈ విశ్వం ఇలాగే ఉంది — అది ఉన్నదీ, లేనిదీ, దైవ స్వరూపంగా కనిపిస్తుంది. ద్వైతం, అద్వైతం అన్న భావనలకు అతీతంగా, విముక్త ద్వైతాద్వైత స్థితిని కూడా దాటి ఉంటుంది.
చితేః కలఙ్కవద్ రూపమ్ ఇతి సంసారితాం గతమ్ । అకలఙ్కమ్ అసంసారి తచ్ చాభిన్నం ద్వయాత్మకమ్
మనస్సు మలినమైతే, అది సంసార బంధనానికి కారణమవుతుంది. మలినత లేకుండా, బంధనాల నుంచి విముక్తమైతే, అది ఒక్కటే అయినా, ద్వైతంగా కూడా కనిపిస్తుంది.
ఇయమ్ అస్మీతి సమ్ప్రాప్తకలఙ్కా చిన్ నిబధ్యతే । ఏతామ్ ఏవ కలాం బుద్ధ్వా స్వత్వాభిన్నాం విముచ్యతే
ఈ చైతన్యం 'నేను ఇదే' అనే మచ్చను పొందినప్పుడు బంధనంలో పడుతుంది. అదే పరిమితిని తాను వేరుగా కాకుండా తెలుసుకుంటే విముక్తి కలుగుతుంది.
చిద్ అర్థాకారతాభావాద్ ద్విత్వాత్ సత్త్వం సముజ్ఝతీ । సుఖదుఃఖాదితాం ధత్తే నసత్యాం సద్ ఇతి క్షణాత్
చైతన్యంలో వస్తువుల రూపం లేకపోతే, ద్వంద్వం పోయి, స్వరూపాన్ని విడిచిపెడుతుంది. వెంటనే అది సుఖం, దుఃఖం మొదలైన వాటి స్థితిని స్వీకరిస్తుంది, ఇవన్నీ నిజంగా లేవు.