దేశకాలక్రియాసత్తానియత్యాద్యాశ్ చ శక్తయః । చిదాత్మికా ఏవ చితేస్ సత్త్వాత్ సమ్పతితాస్ స్వతః
ఉండటం, క్రమం, దేశం, కాలం, చర్య లాంటి శక్తులన్నీ చైతన్య స్వరూపమే. అవన్నీ చైతన్యంనుంచి పుట్టినవే కాబట్టి, సహజంగా స్థిరంగా ఉంటాయి.
చిచ్ చ చర్చితచేత్యేహ చిద్ బ్రహ్మాద్యభిధా స్మృతా । యథా వీచ్యభిధార్హత్వే స్థితమ్ అమ్బు తరఙ్గితమ్
ఇక్కడ జ్ఞానం, జ్ఞాత, జ్ఞేయం అన్నీ బ్రహ్మం అనే పేరుతో గుర్తించబడతాయి. అలానే, నీటికి అలల రూపం వచ్చినా, దాన్ని అల అని పిలిచినట్టు.
అహమ్భావతరఙ్గస్య చిద్విలాసమహామ్బుధేః । తరఙ్గితత్వమ్ ఇవ యన్ న తావచ్ చేత్యతాం గతమ్
ఎలా అంటే, 'నేను' అనే భావం ఇంకా మన దృష్టికి పట్టుబడని, అది ఆ పరమ చైతన్య సముద్రంలో ఒక అలలా మాత్రమే ఉన్నట్లు ఉంటుంది.
తద్ ఏతత్ పరమం బ్రహ్మ సత్యేశ్వరశివాదిభిః । శూన్యైకపరమాత్మాదినామభిః పరిగీయతే
అదే పరమబ్రహ్మం అని, నిజమైన సత్యం, ఈశ్వరుడు, శివుడు, శూన్యం, ఏకాత్మా అని, వివిధ పేర్లతో జ్ఞానులు వర్ణిస్తారు.
ఏవంరూపపదాతీతం యద్ రూపం పరమాత్మనః । తన్ న నామార్హమ్ అమలం విషయో న గిరాం చ తత్
పరమాత్మ యొక్క అసలైన స్వరూపం, ఈ పేర్లు, రూపాలకు అందని దాంటిది. దానికి పేరు పెట్టడం సాధ్యం కాదు; అది నిష్కళంకమైనది, మాటల ద్వారా వివరించలేనిది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే తస్యాస్ తల్ లతాయా మహాచితేః । ఫలపల్లవపుష్పాది న భిన్నం తన్మయం యతః
ఇక్కడ కనిపిస్తున్న ప్రతిదీ ఆ మహాచైతన్యానికి వేరయిందేమీ కాదు; అది ఒక వల్లి పండ్లు, కొమ్మలు, పువ్వులు ఎలా దాని స్వభావంలోనే ఉంటాయో, ఇవన్నీ కూడా అంతే.
మహాచిచ్చేత్యచయనాచ్ చిద్ భవత్య్ అభిధావతీ । సా జీవత్వం స బాహ్యత్వం తద్ అద్వి ద్వీవ పశ్యతి
అతిపెద్ద చైతన్యంలో ఎన్నో విషయాలు చేరినప్పుడు, ఆ చైతన్యమే బయటకు పరుగెత్తినట్టు కనిపిస్తుంది. అదే జీవత్వంగా, అదే బాహ్యంగా మారుతుంది. అలా ద్వైతం ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
స్వయమ్ అన్యేయమ్ అస్మీతి భావయిత్వా స్వభావతః । అన్యతామ్ ఇవ సంయాతి స్వసఙ్కల్పాత్మికాం స్వతామ్
తానే తాను 'నేనే ఇది, అది వేరే' అని భావించి, తన స్వభావంతో తానే వేరేలా కనిపిస్తుంది. తన సంకల్పంతో తనే వేరుగా మారినట్టు అనిపిస్తుంది.
అకలఙ్కేన రూపేణ రూపం యత్ స్వకలఙ్కవత్ । సంసారపతితం ప్రాప్య చేతనేనైవ చేతితమ్
నిజానికి అది మలినం లేని స్వరూపమే అయినా, తన పరిమితి వల్ల మలినమైనట్టు కనిపిస్తుంది. అలా సంసారంలో పడిపోతుంది. దాన్ని చైతన్యమే గ్రహిస్తుంది.
చిద్వపుస్ స్వయమ్ ఏవైతద్ ఏకతో యాతి జీవతామ్ । చిత్తత్త్వస్యావభాసేన జీవో జీవతి తన్మయః
ఈ చైతన్యరూపమే ఒక వైపు జీవుడిగా మారుతుంది. మనస్సు తత్వం ప్రతిబింబంతో జీవుడు జీవిస్తాడు, ఆ తత్వంతోనే ఉంటాడు.
ఆతివాహికదేహా చిజ్ జీవతాం సముపాగతా । భావనాత్ పఞ్చకీభూతా ద్రవ్యమ్ అస్మీతి వేత్త్య్ అలమ్
బహు సూక్ష్మమైన శరీరం, అంటే చైతన్యం, జీవులలో ప్రవేశిస్తుంది. మనస్సులో ఊహించడంవల్ల అది ఐదు భూతాలతో కూడినదిగా మారి, 'నేను ఈ పదార్థమే' అని భావిస్తుంది.
తద్ ద్రవ్యం ప్రాణినా భుక్తమ్ ఆశు గచ్ఛతి వీర్యతామ్ । తతో ఽహం ప్రాణవాఞ్ జాతో వేత్తీత్య్ అనుభవాత్మకమ్
ఆ పదార్థాన్ని జీవి అనుభవించినప్పుడు, అది త్వరగా శక్తిగా మారుతుంది. ఆ శక్తి వల్లనే 'నేను బ్రతికున్నాను' అనే భావన కలుగుతుంది, అది అనుభూతి స్వరూపమే.
అహన్తాదిక్రమేణాశు పఞ్చకానుభవక్రమాత్ । స్థావరం జఙ్గమం యద్ యద్ వేత్తి తత్ తద్ భవత్య్ అలమ్
అహంకారాది క్రమంలో, ఐదు భూతాల అనుభవాన్ని అనుసరించి, స్థావరమైనదైనా, జంగమమైనదైనా జీవి ఏదిని తెలుసుకుంటాడో, అది అవుతాడు.
కాకతాలీయయోగేన దృఢాభ్యాసక్షయేణ చ । వాసనాన్తరసంశ్లేషాత్ పూర్వమ్ ఆకారమ్ ఉజ్ఝతి
యాదృచ్ఛికంగా కలిసిపోవడం వల్ల, లేదా బలమైన అలవాటు తీరిపోవడం వల్ల, లేదా మరో వాసన కలిసిపోవడం వల్ల, మునుపటి రూపాన్ని వదిలేస్తుంది.
ద్విత్వస్వసంవిదా ద్విత్వమ్ ఏకస్యైవ ప్రవర్తతే । పుంసో వేతాలసమ్పర్కాద్ వేతాల ఇవ భాసురః
రెండు అని భావించే ఆలోచన వల్లే ఒకటైన ఆత్మలో ద్వంద్వ భావన కలుగుతుంది. ఇది ఎలా అంటే, మనిషి భూతంతో కలిసిపోతే ఆ భూతం లా కనిపించడంలా ఉంటుంది.
అద్విత్వవేదనాద్ ద్విత్వమ్ ఆత్మనో వినివర్తతే । న కరోమీతి సఙ్కల్పాత్ పురుషస్యేవ కర్తృతా
ఒకరితనంలో ఏకత్వ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆ ద్వంద్వ భావన పోతుంది. ఇది మనిషి 'నేను చేయడం లేదు' అని అనుకున్నప్పుడు, తనలో చేయడమనే భావన పోయినట్లే.
పరమార్థతయా ద్విత్వం న కిలాత్మని విద్యతే । అవికారాదిమత్త్వేన సర్వగత్వేన సర్వదా
నిజంగా చూస్తే, ఆత్మలో ఎప్పుడూ ద్వంద్వం ఉండదు. ఎందుకంటే, అది ఎప్పుడూ మారదు, అన్ని లక్షణాలకు మూలం, ఎక్కడైనా వ్యాపించి ఉంటుంది.
యత్ స్వసఙ్కల్పరచితమ్ అసఙ్కల్పక్షయం హి తత్ । యథా మునే మనోరాజ్యం గన్ధర్వనగరం యథా
ఒకడు ఊహతో సృష్టించినది, ఊహ పోయినప్పుడు అంతా అంతే పోతుంది. మునీశ్వరా! మనస్సులో ఊహించిన రాజ్యం లేదా గంధర్వ నగరం ఎలా కనబడకుండా పోతాయో అలాగే.
సఙ్కల్పరచనం క్లేశో న సఙ్కల్పవినాశనమ్ । సఙ్కల్పయత్నో గన్ధర్వపుర్యాస్ సృష్టౌ న తు క్షయే
ఆలోచనలు సృష్టించడం వల్లే బాధలు కలుగుతాయి, వాటిని పోగొట్టడం వల్ల కాదు. ఊహించడంలో శ్రమ గంధర్వపురి నిర్మాణంలో ఉంటుంది, కానీ అది నశించేప్పుడు అలాంటిది ఉండదు.
పుష్టసఙ్కల్పమాత్రేణ యద్ ఇదం దుఃఖమ్ ఆగతమ్ । తద్ అసఙ్కల్పమాత్రేణ క్షయి కాత్ర కదర్థనా
మనసులో ఆలోచన బలపడినప్పుడు కలిగే బాధ, ఆలోచన లేకపోతే తానే పోతుంది. మరింతగా దీనిపై పట్టుబట్టడం ఎందుకు?
యత్ కిఞ్చిద్ అపి సఙ్కల్ప్య నరో దుఃఖే నిమజ్జతి । న కిఞ్చిద్ అపి సఙ్కల్ప్య సుఖమ్ అక్షయమ్ అశ్నుతే
ఏదైనా మనసులో ఊహించుకుంటే మనిషి బాధలో మునిగిపోతాడు. ఏమీ ఊహించుకోకుండా ఉంటే అనంతమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.
సఙ్కల్పవ్యాలనిర్ముక్తం స్థితం చేత్ తవ చేతనమ్ । తదానన్దవనోద్యానే త్వమ్ ఉచ్చైః పరిరాజసే
నీ మనస్సు ఆలోచన అనే పాము నుండి విముక్తమై నిలబడినప్పుడు, నీవు ఆనందవనంలో అత్యంత ప్రకాశంగా వెలిగిపోతావు.
స్వవివేకానిలైః కృత్వా సఙ్కల్పజలదక్షయమ్ । పరాం నిర్మలతామ్ ఏహి శరదీవ నభోఽన్తరమ్
నీ స్వంత వివేకంతో ఆలోచనల మేఘాన్ని తొలగించి, శరదృతువులో ఆకాశం ఎంత నిర్మలంగా ఉంటుందో అలా పరమ పవిత్రతను సాధించు.
సఙ్కల్పసరితం మత్తాం మతియన్త్రేణ శోషయన్ । తత్రోహ్యమానమ్ ఆత్మానం సమాశ్వాస్య భవామనాః
ఆలోచనల మత్తులో ప్రవహించే నదిని మనస్సు అనే యంత్రంతో ఎండబెట్టి, అక్కడ నీ ఆత్మను ఓదార్చి, ప్రశాంతుడవై ఉండు.
సఙ్కల్పానిలనిర్ధూతం భ్రాన్తం పర్ణతృణాంశవత్ । భూతాకాశే త్వమ్ ఆత్మానమ్ అవలమ్బ్యావలోకయ
ఆలోచనల గాలికి ఊదిపోయే ఆకులు, గడ్డి తంతులు లాగా చెలరేగిపోతున్నప్పుడు, భూతాకాశంలో నీ ఆత్మను ఆధారంగా చేసుకుని జాగ్రత్తగా పరిశీలించు.
స్వసఙ్కల్పకకాలుష్యం వినివార్యాత్మనాత్మనః । పరం ప్రసాదమ్ ఆసాద్య పరమానన్దవాన్ భవ
నీ స్వంత ఆలోచనల కలుషితాన్ని నీ ఆత్మతో తొలగించి, పరమ ప్రశాంతతను పొందినవాడవై, పరమానందాన్ని అనుభవించు.
సర్వశక్తితయేహాత్మా యద్ యథా భావయత్య్ అలమ్ । తత్ తథా పశ్యతి తదా స్వసఙ్కల్పవిజృమ్భితమ్
ఇక్కడ సమస్త శక్తులతో కూడిన ఆత్మ, ఏది ఎలా ఊహిస్తే, దాన్ని అచ్చంగా అలాగే చూస్తుంది. తన మనస్సులో కలిగిన సంకల్పం వల్లే అది బయట కనిపిస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రమ్ ఏవేదం జగన్ మిథ్యా సముత్థితమ్ । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ బ్రహ్మన్ క్వాపి విలీయతే
ఈ లోకం అన్నది కేవలం మన ఊహ వల్లే తప్పుడు రూపంలో పుట్టింది. ఆ ఊహ పూర్తిగా ఆగిపోతే, ఓ బ్రహ్మన్, అది ఎక్కడో కలిసిపోతుంది.
సఙ్కల్పవాతవలితం జన్మజ్వాలాకదమ్బకమ్ । అసఙ్కల్పానిలస్పర్శాద్ దీపవత్ పరిశామ్యతి
ఊహ అనే గాలితో ఊదబడే జననాల సమూహం, ఊహ లేకపోవడమే గాలి లాగా తాకితే, దీపం ఆగిపోవడం లాగా నశిస్తుంది.
తృష్ణాకరఞ్జలతికామ్ ఇమాం రూఢిమ్ ఉపాగతామ్ । సఙ్కల్పమూలోద్ధరణాత్ పరిశోషవతీం కురు
ఈ తృష్ణ అనే వల్లి బలంగా పెరిగిపోయింది. దాని మూలమైన ఊహను పూర్తిగా తీసివేస్తే, ఆ తృష్ణ వాడిపోతుంది.