స్వభావవశతో జీవో విస్మృత్యాశక్తిమ్ ఋచ్ఛతి । వైరస్యాత్ కాలవశతః పర్ణం జర్జరతామ్ ఇవ
తన స్వభావం వల్ల జీవుడు మరచిపోవడం లేదా ఆసక్తి లేకపోవడం, లేక కాల ప్రభావంతో శక్తిని కోల్పోతాడు. ఇది ఆకుపచ్చని ఆకు వాడిపోవడంలా ఉంటుంది.
జీవశక్త్యాపరామృష్టే నిరుద్ధే పద్మయన్త్రకే । ప్రాణే సంరోధమ్ ఆయాతే మ్రియతే మానవో మునే
జీవుని శక్తి పద్మాకార యంత్రాన్ని తాకకుండా, ఆ యంత్రం ఆగిపోయి, ఊపిరి ఆడకుండా పోతే, అప్పుడు మానవుడు మరణిస్తాడు, ఓ మునివరా.
యథా జాతాని జాతాని తాన్య్ అథాన్యాని కాలతః । వృక్షాత్ పర్ణాని శీర్యన్తే శరీరాణి తథా నృణామ్
ఎలాగైతే ఒక చెట్టులో పుట్టిన ఆకులు కాలక్రమంలో వాడిపోతాయో, అలాగే మనుషుల శరీరాలు కూడా నశించిపోతాయి.
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ శరీరాణి శరీరిణామ్ । పాదపానాం చ పర్ణాని కా తత్ర పరిదేవనా
శరీరాలు పుట్టి, మరణించడం సహజం. చెట్ల ఆకుల్లా అవి వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. అందులో మనం ఎందుకు బాధపడాలి?
చిదమ్బుధౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతా దేహబుద్బుదపఙ్క్తయః । ఇతశ్ చాన్యా ఇతశ్ చాన్యా ఏతాస్వ్ ఆస్థా న ధీమతః
చైతన్య సముద్రంలో ఈ శరీరాలు బుడగల్లా ఎక్కడో ఒకచోటా, ఇంకొకచోటా ఏర్పడతాయి. తెలివైనవారు వీటిపై ఆశ పెట్టుకోరు.
సర్వగాపి చిద్ ఏతస్మింశ్ చేతసి ప్రతిబిమ్బతే । పదార్థమ్ అన్తర్ ఆదత్తే నాన్యో హి మకురాద్ ఋతే
ఈ చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉన్నా, మనస్సులో మాత్రమే ప్రతిబింబిస్తుంది. మనస్సు అద్దంలా ఉండి లోపల విషయాలను పట్టుకుంటుంది; అద్దం లేకుండా ప్రతిబింబం పడదు.
చిదమలనభసి ప్రసన్నరూపాః పరివితతే తదతన్మయే స్ఫురన్తి । కలకలముఖరాస్ స్ఫుటాభిరామా వివిధశరీరవిమోహతాపనద్యః
ప్రశాంతమైన, విశుద్ధమైన చైతన్య కాంతిలో, ఎన్నో ఆకర్షణీయమైన, స్పష్టమైన, గంభీరమైన ధ్వనులతో కూడిన మాయా ప్రవాహాలు ఉద్భవించి, వివిధ శరీరాల పట్ల మనసును మాయలో పడేస్తూ ప్రకాశిస్తాయి.
చన్ద్రార్ధశేఖరధర చిత్తత్త్వస్య మహాత్మనః । అనన్తస్యైకరూపస్య ద్విత్వం కథమ్ ఇవాగతమ్
చంద్రార్ధాన్ని అలంకరించిన, అనంతమైన, స్వరూపమైన, ఎప్పుడూ ఏకత్వంగా ఉన్న ఆ పరమ చైతన్య స్వరూపంలో ఈ ద్వైత భావన ఎలా కలిగింది?
కథం చ తన్ మహాదేవ రూఢం సత్ కాలపర్యయాత్ । భవేద్ దుఃఖోపఘాతాయ ప్రజ్ఞయా వినివారితమ్
మహాదేవా! బుద్ధితో తొలగించదగినదైన ఆ స్థిరమైన విషయం కాలక్రమంలో ఎలా బాధలకు కారణమైంది?
సర్వశక్తిర్ హి చిద్ బ్రహ్మ సద్ ఏకం విద్యతే యదా । తదా నిర్మూల ఏవాయం ద్విత్వైకత్వలయోదయః
అన్ని శక్తులతో కూడిన చైతన్య బ్రహ్మం ఒక్కటే ఉన్నప్పుడు, ద్వైతం, ఏకత్వం అనే భావాలు కలగడం అసలు ఆధారంలేనివే.
సతి ద్విత్వే కిలైకం స్యాత్ సత్య్ ఏకత్వే ద్విరూపతా । కలే ద్వే ఏవ చిద్రూపం చిద్రూపత్వాత్ తద్ అప్య్ అసత్
ఒకటి ఉంటే రెండవది ఉండదు, రెండవది ఉంటే ఒకటే మిగిలిపోతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో చైతన్యం రెండు రూపాల్లో కనిపించినా, అది చైతన్య స్వభావమే కనుక అది కూడా నిజమైనది కాదు.
ఏకాభావాద్ అభావో ఽత్ర చైకత్వద్విత్వయోర్ ద్వయోః । ఏకం వినా ద్వితీయం న న ద్వితీయం వినైకతా
ఇక్కడ ఒకటి లేకపోతే ఏకత్వం, ద్వైతం రెండూ ఉండవు. ఒకటి లేకుండా రెండవది ఉండదు; రెండవది లేకుండా ఏకత్వం ఉండదు.
కార్యకారణయోర్ ఏకసారత్వాద్ ఏకరూపతా । ఫలాన్తస్యాపి బీజాదేర్ వికారాది హి కల్పనా
కార్యం, కారణం రెండింటికీ ఒకే తత్వం ఉన్నందున అవి వేరు కావు. విత్తనం నుంచి ఫలం వరకు మార్పు అన్నదీ మన ఊహ మాత్రమే.
చిత్త్వం చేత్యవికల్పేన స్వయం స్ఫురతి తన్మయమ్ । వికారాది తద్ ఏవాతస్ తత్సారత్వాన్ న భిద్యతే
చిత్తం, చిత్త్యమన్న భేదం లేకుండా, అది తానే తానుగా ప్రకాశిస్తుంది. మార్పు జరిగినా అది కూడా అదే తత్వం కనుక వేరుగా ఉండదు.
వికారాదివికల్పో ఽయం తత ఉత్థాయ వస్తుషు । యాతి సార్థకతామ్ నానాకార్యకారణకాదిభిః
ఈ మార్పులు, భేదాలు అనే భావనలు వస్తువుల విషయంలో ఉత్పన్నమై, అనేక కారణాలు, ఫలితాల ద్వారా వాటికి ప్రాముఖ్యత కలుగుతుంది.
తరఙ్గస్ సలిలే ఽతోయమ్ అతో ఽయం యస్య తే స నః । శశశృఙ్గసమస్ సో ఽపి యస్య సత్యం స ఖాఙ్కురః
ఎలా ఒక తరంగం నీటిలో ఉండునో, అలాగే ఈ జగత్తు ఆ పరమాత్మలో ఉంది. కానీ ఇది ఎవరిది? అది ముషికశృంగం లాంటిది — ఎవరు ఇది నిజమని అంటారో, వారు ఆకాశంలో మొలక చూపించాలి.
వస్తుబోధే ఽత్ర సమ్పన్నే తవాలం వాగ్వికల్పితైః । వ్యవచ్ఛేదాది దుశ్ఛేదం వచో వాక్త్వాత్ కిల ద్విజ
ఇక్కడ నిజమైన వాస్తవ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, నీ మాటలు, ఊహించిన భేదాలు పనికిరావు; మాటలతో విడగొట్టడం, వేరు చేయడం వృథా, ఓ ద్విజ.
బ్రహ్మణస్ సర్వశక్తిత్వం తత్త్వతో న విభిద్యతే । స్వమ్ అఙ్గ కణకల్లోలజాలాద్య్ అమ్బుధివారిణః
బ్రహ్మ యొక్క సమస్తశక్తి వాస్తవంగా ఎప్పుడూ విడిపోదు; సముద్రంలోని నీటికి, దాని నురుగు, చినుకులు, తరంగాలు వేరు కానట్టే.
పుష్పపల్లవపత్త్రాది లతాయా నేతరద్ యథా । ద్విత్వైకత్వే జగత్త్వాది త్వత్తాహన్త్వం తథా చితేః
పువ్వులు, ముద్దులు, ఆకులు వనజాడికి వేరుగా లేవు కదా, అలాగే ద్వంద్వం, ఏకత్వం, ఈ లోకం, స్వత్వం, అహంకారం అన్నీ కూడా చైతన్యానికి వేరుగా కావు.
దేశకాలవికారాదిభేదశ్ చిద్రచితస్ తు యత్ । తచ్ చిద్ ఏవేతి తే ప్రోక్తం న ప్రశ్నో ఽత్ర తవోచితః
దేశం, కాలం, మార్పు లాంటి భేదాలు చైతన్యమే సృష్టించినవి. అవన్నీ చైతన్యమే. అందుకే నీ ప్రశ్న ఇక్కడ అనవసరం.
దేశకాలక్రియాసత్తానియత్యాద్యాశ్ చ శక్తయః । చిదాత్మికా ఏవ చితేస్ సత్త్వాత్ సమ్పతితాస్ స్వతః
ఉండటం, క్రమం, దేశం, కాలం, చర్య లాంటి శక్తులన్నీ చైతన్య స్వరూపమే. అవన్నీ చైతన్యంనుంచి పుట్టినవే కాబట్టి, సహజంగా స్థిరంగా ఉంటాయి.
చిచ్ చ చర్చితచేత్యేహ చిద్ బ్రహ్మాద్యభిధా స్మృతా । యథా వీచ్యభిధార్హత్వే స్థితమ్ అమ్బు తరఙ్గితమ్
ఇక్కడ జ్ఞానం, జ్ఞాత, జ్ఞేయం అన్నీ బ్రహ్మం అనే పేరుతో గుర్తించబడతాయి. అలానే, నీటికి అలల రూపం వచ్చినా, దాన్ని అల అని పిలిచినట్టు.
అహమ్భావతరఙ్గస్య చిద్విలాసమహామ్బుధేః । తరఙ్గితత్వమ్ ఇవ యన్ న తావచ్ చేత్యతాం గతమ్
ఎలా అంటే, 'నేను' అనే భావం ఇంకా మన దృష్టికి పట్టుబడని, అది ఆ పరమ చైతన్య సముద్రంలో ఒక అలలా మాత్రమే ఉన్నట్లు ఉంటుంది.
తద్ ఏతత్ పరమం బ్రహ్మ సత్యేశ్వరశివాదిభిః । శూన్యైకపరమాత్మాదినామభిః పరిగీయతే
అదే పరమబ్రహ్మం అని, నిజమైన సత్యం, ఈశ్వరుడు, శివుడు, శూన్యం, ఏకాత్మా అని, వివిధ పేర్లతో జ్ఞానులు వర్ణిస్తారు.
ఏవంరూపపదాతీతం యద్ రూపం పరమాత్మనః । తన్ న నామార్హమ్ అమలం విషయో న గిరాం చ తత్
పరమాత్మ యొక్క అసలైన స్వరూపం, ఈ పేర్లు, రూపాలకు అందని దాంటిది. దానికి పేరు పెట్టడం సాధ్యం కాదు; అది నిష్కళంకమైనది, మాటల ద్వారా వివరించలేనిది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే తస్యాస్ తల్ లతాయా మహాచితేః । ఫలపల్లవపుష్పాది న భిన్నం తన్మయం యతః
ఇక్కడ కనిపిస్తున్న ప్రతిదీ ఆ మహాచైతన్యానికి వేరయిందేమీ కాదు; అది ఒక వల్లి పండ్లు, కొమ్మలు, పువ్వులు ఎలా దాని స్వభావంలోనే ఉంటాయో, ఇవన్నీ కూడా అంతే.
మహాచిచ్చేత్యచయనాచ్ చిద్ భవత్య్ అభిధావతీ । సా జీవత్వం స బాహ్యత్వం తద్ అద్వి ద్వీవ పశ్యతి
అతిపెద్ద చైతన్యంలో ఎన్నో విషయాలు చేరినప్పుడు, ఆ చైతన్యమే బయటకు పరుగెత్తినట్టు కనిపిస్తుంది. అదే జీవత్వంగా, అదే బాహ్యంగా మారుతుంది. అలా ద్వైతం ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
స్వయమ్ అన్యేయమ్ అస్మీతి భావయిత్వా స్వభావతః । అన్యతామ్ ఇవ సంయాతి స్వసఙ్కల్పాత్మికాం స్వతామ్
తానే తాను 'నేనే ఇది, అది వేరే' అని భావించి, తన స్వభావంతో తానే వేరేలా కనిపిస్తుంది. తన సంకల్పంతో తనే వేరుగా మారినట్టు అనిపిస్తుంది.
అకలఙ్కేన రూపేణ రూపం యత్ స్వకలఙ్కవత్ । సంసారపతితం ప్రాప్య చేతనేనైవ చేతితమ్
నిజానికి అది మలినం లేని స్వరూపమే అయినా, తన పరిమితి వల్ల మలినమైనట్టు కనిపిస్తుంది. అలా సంసారంలో పడిపోతుంది. దాన్ని చైతన్యమే గ్రహిస్తుంది.
చిద్వపుస్ స్వయమ్ ఏవైతద్ ఏకతో యాతి జీవతామ్ । చిత్తత్త్వస్యావభాసేన జీవో జీవతి తన్మయః
ఈ చైతన్యరూపమే ఒక వైపు జీవుడిగా మారుతుంది. మనస్సు తత్వం ప్రతిబింబంతో జీవుడు జీవిస్తాడు, ఆ తత్వంతోనే ఉంటాడు.