యథైవ వ్యోమమరుతి లీనం పుర్యష్టకం భవేత్ । తథైవ తత్రైవ తదా లయమ్ ఏతి మనో మునే
ఎలాగైతే వాయువు, ఆకాశంలో కలిసిపోయిన ఎనిమిది భాగాల నగరం అంతమైపోతుందో, అలాగే ఆ సమయంలో, ఓ మునీంద్రా, మనస్సు కూడా అక్కడే లయమవుతుంది.
సుచిరాభ్యస్తభావస్థవాసనానుచితం మనః । యత్ర తత్ర భ్రమం స్వర్గనరకాదిం ప్రపశ్యతి
ఎప్పటినుంచో అలవాటైన భావాలతో నిండిన మనస్సు, ఎక్కడ ఉన్నా, స్వర్గం, నరకం వంటి మాయా ప్రపంచాలను ఊహిస్తూ తిరుగుతూ చూస్తుంటుంది.
శరీరం శవతామ్ ఏతి మనోమారుతవర్జితమ్ । గతే గృహజనే దూరం గృహం సంశూన్యతామ్ ఇవ
మనస్సు అనే వాయువు లేకపోతే శరీరం శవంలా మారిపోతుంది. ఇంట్లో వాళ్లు దూరంగా వెళ్ళిపోయినప్పుడు ఆ ఇల్లు ఎలా ఖాళీగా మారిపోతుందో అలా.
సర్వగా చిచ్ చేతనతో జీవీభూయ మనస్స్థితా । పుర్యష్టకవపుర్ భూత్వైవాతివాహికదేహినీ
అంతటా వ్యాపించిన చైతన్యంగా మనస్సు జీవంగా నిలిచి ఉంటుంది; ఎనిమిది భాగాల నగరంగా రూపం దాల్చి, ప్రయాణికుడి శరీరాన్ని ధరిస్తుంది.
తన్మాత్రపఞ్చకం చిత్త్వం క్రోడీకృత్య వ్యవస్థితా । స్వప్నభ్రమవద్ ఆకారం భావాత్ స్థూలం ప్రపశ్యతి
ఐదు సూక్ష్మభూతాలను మనస్సులో ఏకచిత్తంగా చేర్చి స్థిరంగా నిలిపినప్పుడు, అది స్థూలరూపాన్ని కలలో కనిపించే మాయలా చూస్తుంది.
దృఢభావనయా పశ్చాత్ తత్రైవ రసశాలినీ । ఆతివాహికదేహత్వం విస్మరత్య్ అఖిలం క్షణాత్
తర్వాత, దృఢమైన ధ్యానంతో, రసమయం అయిన మనస్సు traveller శరీరమనే భావనను ఒక్క క్షణంలో పూర్తిగా మరిచిపోతుంది.
అసత్య్ ఏవ శరీరే ఽస్మిన్ కృతా కృత్రిమభావనా । నయత్య్ అసత్యం సత్యత్వం సత్యం చాసత్యతామ్ అపి
ఈ శరీరం అసత్యమే అయినప్పుడు, కల్పితమైన భావన ఏర్పడుతుంది; దాంతో అసత్యం నిజంగా కనిపిస్తుంది, నిజం అసత్యంగా అనిపిస్తుంది.
సర్వగా హి చిద్ అంశేన జీవీభూయ భవేన్ మనః । మనః పుర్యష్టకరథమ్ ఆక్రామతి తతో జగత్
మనస్సు చైతన్య భాగంతో అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి, జీవరూపం దాల్చి, ఎనిమిది ద్వారాల నగరరథాన్ని ప్రవేశించి, ఆ తర్వాత జగత్తులోకి వెళ్తుంది.
పుర్యష్టకం వాతమయం దేహమ్ ఉత్థాపయత్య్ అలమ్ । హృత్స్థం హి వేతాల ఇవ జీవ ఇత్య్ ఉచ్యతే తదా
ఎనిమిది భాగాలుగా ఉన్న ఈ శరీరం గాలితో ఏర్పడింది. హృదయంలో ప్రాణశక్తి ఉండగా, అది శరీరాన్ని నడిపిస్తుంది. అప్పుడు ఆ ప్రాణాన్ని 'జీవుడు' అని అంటారు. ఇది మృతదేహంలో ప్రవేశించిన భూతంలా ఉంటుంది.
క్షీణే పుర్యష్టకే చిత్తం యదా వ్యోమని లీయతే । తదా స్ఫురతి నో దేహో మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే ఽపి చ
ఈ ఎనిమిది భాగాల శరీరం శక్తిని కోల్పోయి, మనస్సు ఆకాశంలో లీనమైపోతే, శరీరం ఇక కదలదు. అప్పుడు దానిని 'చనిపోయింది' అని అంటారు.
స్వభావవశతో జీవో విస్మృత్యాశక్తిమ్ ఋచ్ఛతి । వైరస్యాత్ కాలవశతః పర్ణం జర్జరతామ్ ఇవ
తన స్వభావం వల్ల జీవుడు మరచిపోవడం లేదా ఆసక్తి లేకపోవడం, లేక కాల ప్రభావంతో శక్తిని కోల్పోతాడు. ఇది ఆకుపచ్చని ఆకు వాడిపోవడంలా ఉంటుంది.
జీవశక్త్యాపరామృష్టే నిరుద్ధే పద్మయన్త్రకే । ప్రాణే సంరోధమ్ ఆయాతే మ్రియతే మానవో మునే
జీవుని శక్తి పద్మాకార యంత్రాన్ని తాకకుండా, ఆ యంత్రం ఆగిపోయి, ఊపిరి ఆడకుండా పోతే, అప్పుడు మానవుడు మరణిస్తాడు, ఓ మునివరా.
యథా జాతాని జాతాని తాన్య్ అథాన్యాని కాలతః । వృక్షాత్ పర్ణాని శీర్యన్తే శరీరాణి తథా నృణామ్
ఎలాగైతే ఒక చెట్టులో పుట్టిన ఆకులు కాలక్రమంలో వాడిపోతాయో, అలాగే మనుషుల శరీరాలు కూడా నశించిపోతాయి.
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ శరీరాణి శరీరిణామ్ । పాదపానాం చ పర్ణాని కా తత్ర పరిదేవనా
శరీరాలు పుట్టి, మరణించడం సహజం. చెట్ల ఆకుల్లా అవి వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. అందులో మనం ఎందుకు బాధపడాలి?
చిదమ్బుధౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతా దేహబుద్బుదపఙ్క్తయః । ఇతశ్ చాన్యా ఇతశ్ చాన్యా ఏతాస్వ్ ఆస్థా న ధీమతః
చైతన్య సముద్రంలో ఈ శరీరాలు బుడగల్లా ఎక్కడో ఒకచోటా, ఇంకొకచోటా ఏర్పడతాయి. తెలివైనవారు వీటిపై ఆశ పెట్టుకోరు.
సర్వగాపి చిద్ ఏతస్మింశ్ చేతసి ప్రతిబిమ్బతే । పదార్థమ్ అన్తర్ ఆదత్తే నాన్యో హి మకురాద్ ఋతే
ఈ చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉన్నా, మనస్సులో మాత్రమే ప్రతిబింబిస్తుంది. మనస్సు అద్దంలా ఉండి లోపల విషయాలను పట్టుకుంటుంది; అద్దం లేకుండా ప్రతిబింబం పడదు.
చిదమలనభసి ప్రసన్నరూపాః పరివితతే తదతన్మయే స్ఫురన్తి । కలకలముఖరాస్ స్ఫుటాభిరామా వివిధశరీరవిమోహతాపనద్యః
ప్రశాంతమైన, విశుద్ధమైన చైతన్య కాంతిలో, ఎన్నో ఆకర్షణీయమైన, స్పష్టమైన, గంభీరమైన ధ్వనులతో కూడిన మాయా ప్రవాహాలు ఉద్భవించి, వివిధ శరీరాల పట్ల మనసును మాయలో పడేస్తూ ప్రకాశిస్తాయి.
చన్ద్రార్ధశేఖరధర చిత్తత్త్వస్య మహాత్మనః । అనన్తస్యైకరూపస్య ద్విత్వం కథమ్ ఇవాగతమ్
చంద్రార్ధాన్ని అలంకరించిన, అనంతమైన, స్వరూపమైన, ఎప్పుడూ ఏకత్వంగా ఉన్న ఆ పరమ చైతన్య స్వరూపంలో ఈ ద్వైత భావన ఎలా కలిగింది?
కథం చ తన్ మహాదేవ రూఢం సత్ కాలపర్యయాత్ । భవేద్ దుఃఖోపఘాతాయ ప్రజ్ఞయా వినివారితమ్
మహాదేవా! బుద్ధితో తొలగించదగినదైన ఆ స్థిరమైన విషయం కాలక్రమంలో ఎలా బాధలకు కారణమైంది?
సర్వశక్తిర్ హి చిద్ బ్రహ్మ సద్ ఏకం విద్యతే యదా । తదా నిర్మూల ఏవాయం ద్విత్వైకత్వలయోదయః
అన్ని శక్తులతో కూడిన చైతన్య బ్రహ్మం ఒక్కటే ఉన్నప్పుడు, ద్వైతం, ఏకత్వం అనే భావాలు కలగడం అసలు ఆధారంలేనివే.
సతి ద్విత్వే కిలైకం స్యాత్ సత్య్ ఏకత్వే ద్విరూపతా । కలే ద్వే ఏవ చిద్రూపం చిద్రూపత్వాత్ తద్ అప్య్ అసత్
ఒకటి ఉంటే రెండవది ఉండదు, రెండవది ఉంటే ఒకటే మిగిలిపోతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో చైతన్యం రెండు రూపాల్లో కనిపించినా, అది చైతన్య స్వభావమే కనుక అది కూడా నిజమైనది కాదు.
ఏకాభావాద్ అభావో ఽత్ర చైకత్వద్విత్వయోర్ ద్వయోః । ఏకం వినా ద్వితీయం న న ద్వితీయం వినైకతా
ఇక్కడ ఒకటి లేకపోతే ఏకత్వం, ద్వైతం రెండూ ఉండవు. ఒకటి లేకుండా రెండవది ఉండదు; రెండవది లేకుండా ఏకత్వం ఉండదు.
కార్యకారణయోర్ ఏకసారత్వాద్ ఏకరూపతా । ఫలాన్తస్యాపి బీజాదేర్ వికారాది హి కల్పనా
కార్యం, కారణం రెండింటికీ ఒకే తత్వం ఉన్నందున అవి వేరు కావు. విత్తనం నుంచి ఫలం వరకు మార్పు అన్నదీ మన ఊహ మాత్రమే.
చిత్త్వం చేత్యవికల్పేన స్వయం స్ఫురతి తన్మయమ్ । వికారాది తద్ ఏవాతస్ తత్సారత్వాన్ న భిద్యతే
చిత్తం, చిత్త్యమన్న భేదం లేకుండా, అది తానే తానుగా ప్రకాశిస్తుంది. మార్పు జరిగినా అది కూడా అదే తత్వం కనుక వేరుగా ఉండదు.
వికారాదివికల్పో ఽయం తత ఉత్థాయ వస్తుషు । యాతి సార్థకతామ్ నానాకార్యకారణకాదిభిః
ఈ మార్పులు, భేదాలు అనే భావనలు వస్తువుల విషయంలో ఉత్పన్నమై, అనేక కారణాలు, ఫలితాల ద్వారా వాటికి ప్రాముఖ్యత కలుగుతుంది.
తరఙ్గస్ సలిలే ఽతోయమ్ అతో ఽయం యస్య తే స నః । శశశృఙ్గసమస్ సో ఽపి యస్య సత్యం స ఖాఙ్కురః
ఎలా ఒక తరంగం నీటిలో ఉండునో, అలాగే ఈ జగత్తు ఆ పరమాత్మలో ఉంది. కానీ ఇది ఎవరిది? అది ముషికశృంగం లాంటిది — ఎవరు ఇది నిజమని అంటారో, వారు ఆకాశంలో మొలక చూపించాలి.
వస్తుబోధే ఽత్ర సమ్పన్నే తవాలం వాగ్వికల్పితైః । వ్యవచ్ఛేదాది దుశ్ఛేదం వచో వాక్త్వాత్ కిల ద్విజ
ఇక్కడ నిజమైన వాస్తవ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, నీ మాటలు, ఊహించిన భేదాలు పనికిరావు; మాటలతో విడగొట్టడం, వేరు చేయడం వృథా, ఓ ద్విజ.
బ్రహ్మణస్ సర్వశక్తిత్వం తత్త్వతో న విభిద్యతే । స్వమ్ అఙ్గ కణకల్లోలజాలాద్య్ అమ్బుధివారిణః
బ్రహ్మ యొక్క సమస్తశక్తి వాస్తవంగా ఎప్పుడూ విడిపోదు; సముద్రంలోని నీటికి, దాని నురుగు, చినుకులు, తరంగాలు వేరు కానట్టే.
పుష్పపల్లవపత్త్రాది లతాయా నేతరద్ యథా । ద్విత్వైకత్వే జగత్త్వాది త్వత్తాహన్త్వం తథా చితేః
పువ్వులు, ముద్దులు, ఆకులు వనజాడికి వేరుగా లేవు కదా, అలాగే ద్వంద్వం, ఏకత్వం, ఈ లోకం, స్వత్వం, అహంకారం అన్నీ కూడా చైతన్యానికి వేరుగా కావు.
దేశకాలవికారాదిభేదశ్ చిద్రచితస్ తు యత్ । తచ్ చిద్ ఏవేతి తే ప్రోక్తం న ప్రశ్నో ఽత్ర తవోచితః
దేశం, కాలం, మార్పు లాంటి భేదాలు చైతన్యమే సృష్టించినవి. అవన్నీ చైతన్యమే. అందుకే నీ ప్రశ్న ఇక్కడ అనవసరం.