పరమాత్మని చిత్తత్త్వే స్థితే సతి నిరామయే । జీవో జీవతి సాలోకం దీపే సతి గృహం యథా
పరమాత్మ, అంటే చైతన్య స్వరూపంగా, ఎలాంటి వ్యాధి లేకుండా నిలిచినప్పుడు, జీవుడు తన లోకంతో పాటు జీవిస్తాడు. ఇది ఎలా అంటే, దీపం వెలిగిన ఇంటిలా ఉంటుంది.
ఆధయో వ్యాధయశ్ చైవ ప్రయాన్త్య్ అస్యాః ప్రపీనతామ్ । అపామ్ ఇవ తరఙ్గత్వం వీచిత్వస్యేవ ఫేనతా
బాధలు, వ్యాధులు జీవుని నిండుదలకు కారణమవుతాయి. ఇది నీటిలో అలలు ఏర్పడినప్పుడు, నురుగు ఎలా ఏర్పడుతుందో అలాగే.
ఆధివ్యాధిభిర్ ఆకీర్ణశ్ శరీరామ్భోజషట్పదః । జీవో వైవశ్యమ్ ఆయాతి తరఙ్గత్వం యథా పయః
శరీరాన్ని పద్మంలా తీసుకుంటే, అందులోని జీవుడు తేనెటీగలా బాధలు, వ్యాధులతో చుట్టుముట్టబడి, ఏమీ చేయలేని స్థితికి చేరిపోతాడు. ఇది నీరు అలగా మారినట్టు.
చిచ్ఛక్తిస్ సర్వశక్తిత్వాన్ నాహం చిద్ ఇతి భావనాత్ । స్వవశైవైతి వైవశ్యం సూర్యదీప్తిర్ ఇవామ్బుదైః
చైతన్య శక్తి అన్నీ చేయగలదని తెలిసినా, 'నేను చైతన్యం కాదు' అనే భావన వల్ల జీవుడు తనే తనను బంధించుకుంటాడు. ఇది మేఘాలు సూర్యుడి కాంతిని దాచినట్టు.
వైవశ్యాశావతీ మౌఢ్యాన్ న విన్దత్య్ ఆత్మసంవిదమ్ । ఘనజాడ్యపరాభూతస్ స్వాఙ్గావదలనం యథా
అజ్ఞానంతో నిండిన మనసు, ఆశలకు బందీ అయి, తన అసలు స్వరూపాన్ని గ్రహించలేకపోతుంది. ఇది బలహీనతతో ఊపిరాడని అవయవం కదలలేకపోవడంలా ఉంటుంది.
ప్రాణవాయ్వనుసన్ధానమ్ అస్యా మోహాద్ వినశ్యతి । ఘనమోహవతో జన్తోస్ స్వకార్యస్మరణం యథా
తనలో ఉన్న మోహం వల్ల, ఆమె శ్వాసపై దృష్టి పెట్టే సాధన కూడా మరిచిపోతుంది. ఇది లోతైన అయోమయంతో ఉన్నవాడు తన పనులు మర్చిపోవడంలా.
అథాఙ్గసంవిదో వాతస్ స్పన్దశక్తేశ్ చ మోహతః । న కరోత్య్ అనుసన్ధానం కుష్ఠీ స్పన్దైషణం యథా
అలాగే, మోహం కారణంగా, ఆమె తన అవయవాల గురించి లేదా కదలిక శక్తి గురించి కూడా ఆలోచించదు. ఇది కుష్టురోగి తన కదలికను పట్టించుకోకపోవడంలా.
అసంవిత్స్పన్దనే దేహే పద్మపత్త్రం హృది స్థితమ్ । న స్ఫురత్య్ అపరామృష్టం దారుపత్త్రం యథా బహిః
శరీరంలో జ్ఞానం లేదా కదలిక లేకపోతే, హృదయం లోపల ఉన్న తామరాకుపైలా కదలకుండా ఉంటుంది. బయట ఉండే కలపాకుపైలా అది ఎలాంటి స్పర్శ లేకుండా నిశ్చలంగా ఉంటుంది.
నిస్స్పన్దే పద్మపత్త్రే ఽన్తః ప్రాణాశ్ శాన్తిం ప్రయాన్త్య్ అమీ । తాలవృన్తే యథాస్పన్దే బహిః పవనశక్తయః
పద్మపత్రం కదలకుండా ఉన్నప్పుడు, లోపల ప్రాణాలు నిశ్చలంగా శాంతికి చేరుతాయి. అదే విధంగా, తాళపత్రం బయట గాలి కదలకపోతే, ఆ శక్తులు కూడా నిశ్చలంగా ఉంటాయి.
ప్రాణే శాన్తే ఽన్తర్ అస్పర్శాజ్ జీవో నిపుణమూకతామ్ । యాతి శాన్తే నభోవాయావ్ అదృశ్యత్వం యథా రజః
ప్రాణం నిశ్చలంగా ఉండి, లోపల ఏ స్పర్శ లేకపోతే, జీవుడు లోతైన మౌనాన్ని పొందుతాడు. ఇదేలా, ఆకాశం గాలి శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, ధూళి కనబడదు.
విరథం విగతాధారం మనోమాత్రం హి దృశ్యతే । తిష్ఠత్య్ ఆత్మన్య్ అలబ్ధోర్వీజలాదితరుబీజవత్
ఆధారం లేకుండా, వాహనం లేకుండా, కేవలం మనస్సే మిగిలిపోతుంది. అది భూమి నీరు లేని వృక్షబీజం లాగా ఆత్మలో నిలిచి ఉంటుంది.
ఇతి వైకల్యమ్ ఆయాతే కరణౌఘే సమన్తతః । నాశం పుర్యష్టకే యాతే దేహః పతతి నిశ్చలః
ఇలా, అన్ని ఇంద్రియాల్లో బలహీనత వచ్చి, సూక్ష్మశరీరం నశించిపోయినప్పుడు, శరీరం నిశ్చలంగా పడిపోతుంది.
చిచ్చేత్యచేతనాన్ మోహాత్ స్పన్దమ్ ఆయాతి వాసనా । ఉదీరితా స్మరత్య్ అన్యద్ అన్యద్ విస్మరతి స్వయమ్
మాయ కారణంగా, మనసులో దాగిన వాసనలు, చైతన్యం, అవివేకం అన్నిటినీ కదిలిస్తాయి. అవి ఒక్కసారి మేల్కొంటే, ఒకటి గుర్తు చేసుకుంటాయి, మరొకటి మరచిపోతాయి.
హృత్పద్మయన్త్రస్ఫురణాత్ స్ఫుటం పుర్యష్టకం భవేత్ । హృత్పద్మయన్త్రే వహనాద్ రుద్ధే పుర్యష్టకం క్షయి
హృదయ పద్మం యంత్రంలా స్పందించేటప్పుడు, సూక్ష్మ శరీరం స్పష్టంగా ఏర్పడుతుంది. ఆ హృదయ పద్మ యంత్రం పనిచేయడం ఆగిపోతే, సూక్ష్మ శరీరం అడ్డుపడి నశిస్తుంది.
దేహే పుర్యష్టకం యావద్ అస్తి తావత్ స జీవతి । శాన్తే పుర్యష్టకే దేహో మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే ద్విజ
ఈ శరీరంలో సూక్ష్మ శరీరం ఉన్నంతవరకూ జీవుడు బతికే ఉంటాడు. సూక్ష్మ శరీరం శాంతించిపోతే, ఆ శరీరం మృతదేహమైందని అంటారు, ఓ ద్విజుడా.
విరుద్ధమలసంరోధాచ్ ఛేదభేదదశావశాత్ । న ప్రస్ఫురతి హృత్పద్మయన్త్రమ్ అభ్యన్తరే యదా
వ్యతిరేక మలినాలు అడ్డుపడటం వల్ల లేదా కోయడం, చీలికలు కలగడం వల్ల, లోపల హృదయ పద్మ యంత్రం పనిచేయదు.
తదా పుర్యష్టకం శాన్తిమ్ ఉపైతి గగనే శనైః । సంరోధితే వాతయన్త్రే యథా పవనసన్తతిః
ఆ సమయంలో, సూక్ష్మశరీరం ఆకాశంలో నెమ్మదిగా శాంతిని పొందుతుంది. ఇది గాలి ప్రవాహాన్ని ఆపినప్పుడు, గాలి ఆగిపోవడంలా ఉంటుంది.
స్వాసంవిత్తివశాజ్ జీవో వైవశ్యమ్ ఉపగచ్ఛతి । పద్మయన్త్రం శరీరస్థం న వాహయతి నిస్సహః
ఉసిరి ఊపిరి గురించి జ్ఞానం పోయినప్పుడు, జీవుడు బలహీనుడై, శరీరంలో ఉన్న కమల యంత్రాన్ని కదిలించలేక, అశక్తుడవుతాడు.
వాసనా విమలా యేషాం హృదయాన్ నాపసర్పతి । స్థిరైకరూపజీవాస్ తే జీవన్ముక్తాశ్ చిరాయుషః
యావత్తు, ఎవరి హృదయంలో వాసనలు నిర్మలంగా ఉండి, అవి దూరం కాకుండా, జీవశక్తి స్థిరంగా ఒకే రూపంలో ఉంటుందో, వారు జీవన్ముక్తులు, దీర్ఘాయుష్మంతులు.
సంరుద్ధే పద్మయన్త్రే హి ప్రాణే శాన్తిమ్ ఉపాగతే । దేహః పతత్య్ అధైర్యో ఽయం కాష్ఠలోష్టసమః క్షితౌ
శరీరంలోని కమల యంత్రం ఆగిపోయి, ప్రాణం శాంతికి చేరినప్పుడు, ఈ శరీరం ఆధారం లేక నేలపై కఠినమయిన దండ లేదా మట్టికట్టిలా పడిపోతుంది.
యథైవ వ్యోమమరుతి లీనం పుర్యష్టకం భవేత్ । తథైవ తత్రైవ తదా లయమ్ ఏతి మనో మునే
ఎలాగైతే వాయువు, ఆకాశంలో కలిసిపోయిన ఎనిమిది భాగాల నగరం అంతమైపోతుందో, అలాగే ఆ సమయంలో, ఓ మునీంద్రా, మనస్సు కూడా అక్కడే లయమవుతుంది.
సుచిరాభ్యస్తభావస్థవాసనానుచితం మనః । యత్ర తత్ర భ్రమం స్వర్గనరకాదిం ప్రపశ్యతి
ఎప్పటినుంచో అలవాటైన భావాలతో నిండిన మనస్సు, ఎక్కడ ఉన్నా, స్వర్గం, నరకం వంటి మాయా ప్రపంచాలను ఊహిస్తూ తిరుగుతూ చూస్తుంటుంది.
శరీరం శవతామ్ ఏతి మనోమారుతవర్జితమ్ । గతే గృహజనే దూరం గృహం సంశూన్యతామ్ ఇవ
మనస్సు అనే వాయువు లేకపోతే శరీరం శవంలా మారిపోతుంది. ఇంట్లో వాళ్లు దూరంగా వెళ్ళిపోయినప్పుడు ఆ ఇల్లు ఎలా ఖాళీగా మారిపోతుందో అలా.
సర్వగా చిచ్ చేతనతో జీవీభూయ మనస్స్థితా । పుర్యష్టకవపుర్ భూత్వైవాతివాహికదేహినీ
అంతటా వ్యాపించిన చైతన్యంగా మనస్సు జీవంగా నిలిచి ఉంటుంది; ఎనిమిది భాగాల నగరంగా రూపం దాల్చి, ప్రయాణికుడి శరీరాన్ని ధరిస్తుంది.
తన్మాత్రపఞ్చకం చిత్త్వం క్రోడీకృత్య వ్యవస్థితా । స్వప్నభ్రమవద్ ఆకారం భావాత్ స్థూలం ప్రపశ్యతి
ఐదు సూక్ష్మభూతాలను మనస్సులో ఏకచిత్తంగా చేర్చి స్థిరంగా నిలిపినప్పుడు, అది స్థూలరూపాన్ని కలలో కనిపించే మాయలా చూస్తుంది.
దృఢభావనయా పశ్చాత్ తత్రైవ రసశాలినీ । ఆతివాహికదేహత్వం విస్మరత్య్ అఖిలం క్షణాత్
తర్వాత, దృఢమైన ధ్యానంతో, రసమయం అయిన మనస్సు traveller శరీరమనే భావనను ఒక్క క్షణంలో పూర్తిగా మరిచిపోతుంది.
అసత్య్ ఏవ శరీరే ఽస్మిన్ కృతా కృత్రిమభావనా । నయత్య్ అసత్యం సత్యత్వం సత్యం చాసత్యతామ్ అపి
ఈ శరీరం అసత్యమే అయినప్పుడు, కల్పితమైన భావన ఏర్పడుతుంది; దాంతో అసత్యం నిజంగా కనిపిస్తుంది, నిజం అసత్యంగా అనిపిస్తుంది.
సర్వగా హి చిద్ అంశేన జీవీభూయ భవేన్ మనః । మనః పుర్యష్టకరథమ్ ఆక్రామతి తతో జగత్
మనస్సు చైతన్య భాగంతో అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి, జీవరూపం దాల్చి, ఎనిమిది ద్వారాల నగరరథాన్ని ప్రవేశించి, ఆ తర్వాత జగత్తులోకి వెళ్తుంది.
పుర్యష్టకం వాతమయం దేహమ్ ఉత్థాపయత్య్ అలమ్ । హృత్స్థం హి వేతాల ఇవ జీవ ఇత్య్ ఉచ్యతే తదా
ఎనిమిది భాగాలుగా ఉన్న ఈ శరీరం గాలితో ఏర్పడింది. హృదయంలో ప్రాణశక్తి ఉండగా, అది శరీరాన్ని నడిపిస్తుంది. అప్పుడు ఆ ప్రాణాన్ని 'జీవుడు' అని అంటారు. ఇది మృతదేహంలో ప్రవేశించిన భూతంలా ఉంటుంది.
క్షీణే పుర్యష్టకే చిత్తం యదా వ్యోమని లీయతే । తదా స్ఫురతి నో దేహో మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే ఽపి చ
ఈ ఎనిమిది భాగాల శరీరం శక్తిని కోల్పోయి, మనస్సు ఆకాశంలో లీనమైపోతే, శరీరం ఇక కదలదు. అప్పుడు దానిని 'చనిపోయింది' అని అంటారు.