సర్వస్థయాత్మశక్త్యైవ జీవ ఏష స్ఫురత్య్ అలమ్ । మకురో బిమ్బమ్ ఆదత్తే ద్రవ్యాన్ నాన్తస్స్థితాద్ అపి
ప్రతి చోట ఉన్న ఆత్మశక్తి వల్లే ఈ జీవుడు చైతన్యంతో నడుస్తున్నాడు. అద్దం లోపల లేని వస్తువును కూడా ప్రతిబింబంగా చూపినట్టు, ఆ శక్తి వల్ల జీవుడు కదులుతాడు.
సువిస్మృతస్వభావత్వాచ్ జీవో ఽయం జడతాం గతః । మోహాద్ విస్మృతభావత్వాచ్ ఛూద్రతామ్ ఇవ సద్ద్విజః
తన అసలైన స్వభావాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోవడం వల్ల ఈ జీవుడు జడత్వానికి లోనయ్యాడు. మాయ వల్ల తన స్వరూపాన్ని మరిచిపోవడం వల్ల, మంచి బ్రాహ్మణుడు ఎలా నీచుడవుతాడో అలాగే అయిపోయాడు.
ప్రవిస్మృతస్వభావా హి చిచ్ చిత్తత్వమ్ ఉపాగతా । మోహోపహతచిత్తత్వాత్ సుమహాన్ ఇవ దీనతామ్
తమ స్వభావాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోయినవారు, కేవలం మనస్సు స్థితిలోనే ఉంటారు. మాయ వల్ల మనస్సు బలహీనమై, ధనవంతుడు పేదరికంలో పడిపోవడంలా, వారు చాలా దురదృష్టవంతులవుతారు.
జడయావశయా దేహో వాతశక్తిసమానయా । సఞ్చాల్యతే కలనయా పత్త్రం వా వీచిమాలయా
ఇద్దరు కలిగిన జడత్వం, గాలి శక్తి వలన శరీరం కదులుతుంది. ఇది అలలు తాకిన ఆకులా, ఆలోచన వల్ల కదిలించబడుతుంది.
కర్మాత్మనా వరాకేణ జీవేన మనసామునా । చాల్యన్తే దేహయన్త్రాణి పాషాణా ఇవ వాయునా
బీద జీవి తన మనస్సు ద్వారా, కర్మబలంతో, శరీర యంత్రాలను కదిలిస్తాడు. ఇది గాలి తాకిన రాళ్లలా ఉంటుంది.
శరీరశకటానాం హి కర్షణే పరమాత్మనా । మనఃప్రాణోదయౌ బ్రహ్మన్ కృతౌ కర్మకరౌ దృఢౌ
శరీరరూప రథాలను పరమాత్ముడు లాగుతున్నప్పుడు, బ్రహ్మన్, మనస్సు మరియు శ్వాస ఉద్భవం రెండు బలమైన కర్మకారకులు అవుతాయి.
చిజ్ జడం తూరరీకృత్య రూపం జీవత్వమ్ ఏవ చ । మనోరథమ్ ఉపారుహ్య వహత్ప్రాణతురఙ్గమమ్
చైతన్యం, జడత్వం, రూపం, జీవత్వం ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచి, మనస్సులో ఊహారథంపై ఎక్కి, ప్రాణశక్తి అనే గుర్రాన్ని నడిపిస్తూ పోతుంది.
క్వచిజ్ జాతపదార్థత్వం క్వచిన్ నష్టపదార్థతామ్ । క్వచిద్ బహుపదార్థత్వం క్వచిన్ నానాపదార్థతాం
కొన్ని సార్లు అది వస్తువులను పొందినట్టుగా ఉంటుంది, మరికొన్ని సార్లు వాటిని కోల్పోయినట్టుగా ఉంటుంది; ఎప్పుడో ఎన్నో వస్తువులతో, మరొకసారి అనేక రకాల వస్తువులతో కనిపిస్తుంది.
గతేవ భిన్నేవాస్తేచ్ఛమ్ అత్యజన్తీ నిజం పదమ్ । జలతేవ తరఙ్గత్వం సైవాసేవ సదోదితా
పోయినట్టుగా, విడిపోయినట్టుగా అనిపించినా, తన స్థానం ఎప్పుడూ వదలదు; నీరు తరంగంగా మారినట్టు, అది ఎప్పుడూ తన స్వరూపంలోనే ఉద్భవిస్తుంది.
ఉపజీవ్యాత్మనో రూపం పరం స్ఫురతి వృత్తిషు । ఆలోకమ్ ఉపజీవ్యేమం రూపశ్రీర్ ద్రవ్యగా యథా
తనదైన స్వరూపం, తనదే ఆధారంగా, వివిధ క్రియల్లో ప్రకాశిస్తుంది; ఎలా అంటే, రూపపు కాంతి వెలుతురు ఆధారంగా వస్తువులో ప్రవేశించినట్టు.
పరమాత్మని చిత్తత్త్వే స్థితే సతి నిరామయే । జీవో జీవతి సాలోకం దీపే సతి గృహం యథా
పరమాత్మ, అంటే చైతన్య స్వరూపంగా, ఎలాంటి వ్యాధి లేకుండా నిలిచినప్పుడు, జీవుడు తన లోకంతో పాటు జీవిస్తాడు. ఇది ఎలా అంటే, దీపం వెలిగిన ఇంటిలా ఉంటుంది.
ఆధయో వ్యాధయశ్ చైవ ప్రయాన్త్య్ అస్యాః ప్రపీనతామ్ । అపామ్ ఇవ తరఙ్గత్వం వీచిత్వస్యేవ ఫేనతా
బాధలు, వ్యాధులు జీవుని నిండుదలకు కారణమవుతాయి. ఇది నీటిలో అలలు ఏర్పడినప్పుడు, నురుగు ఎలా ఏర్పడుతుందో అలాగే.
ఆధివ్యాధిభిర్ ఆకీర్ణశ్ శరీరామ్భోజషట్పదః । జీవో వైవశ్యమ్ ఆయాతి తరఙ్గత్వం యథా పయః
శరీరాన్ని పద్మంలా తీసుకుంటే, అందులోని జీవుడు తేనెటీగలా బాధలు, వ్యాధులతో చుట్టుముట్టబడి, ఏమీ చేయలేని స్థితికి చేరిపోతాడు. ఇది నీరు అలగా మారినట్టు.
చిచ్ఛక్తిస్ సర్వశక్తిత్వాన్ నాహం చిద్ ఇతి భావనాత్ । స్వవశైవైతి వైవశ్యం సూర్యదీప్తిర్ ఇవామ్బుదైః
చైతన్య శక్తి అన్నీ చేయగలదని తెలిసినా, 'నేను చైతన్యం కాదు' అనే భావన వల్ల జీవుడు తనే తనను బంధించుకుంటాడు. ఇది మేఘాలు సూర్యుడి కాంతిని దాచినట్టు.
వైవశ్యాశావతీ మౌఢ్యాన్ న విన్దత్య్ ఆత్మసంవిదమ్ । ఘనజాడ్యపరాభూతస్ స్వాఙ్గావదలనం యథా
అజ్ఞానంతో నిండిన మనసు, ఆశలకు బందీ అయి, తన అసలు స్వరూపాన్ని గ్రహించలేకపోతుంది. ఇది బలహీనతతో ఊపిరాడని అవయవం కదలలేకపోవడంలా ఉంటుంది.
ప్రాణవాయ్వనుసన్ధానమ్ అస్యా మోహాద్ వినశ్యతి । ఘనమోహవతో జన్తోస్ స్వకార్యస్మరణం యథా
తనలో ఉన్న మోహం వల్ల, ఆమె శ్వాసపై దృష్టి పెట్టే సాధన కూడా మరిచిపోతుంది. ఇది లోతైన అయోమయంతో ఉన్నవాడు తన పనులు మర్చిపోవడంలా.
అథాఙ్గసంవిదో వాతస్ స్పన్దశక్తేశ్ చ మోహతః । న కరోత్య్ అనుసన్ధానం కుష్ఠీ స్పన్దైషణం యథా
అలాగే, మోహం కారణంగా, ఆమె తన అవయవాల గురించి లేదా కదలిక శక్తి గురించి కూడా ఆలోచించదు. ఇది కుష్టురోగి తన కదలికను పట్టించుకోకపోవడంలా.
అసంవిత్స్పన్దనే దేహే పద్మపత్త్రం హృది స్థితమ్ । న స్ఫురత్య్ అపరామృష్టం దారుపత్త్రం యథా బహిః
శరీరంలో జ్ఞానం లేదా కదలిక లేకపోతే, హృదయం లోపల ఉన్న తామరాకుపైలా కదలకుండా ఉంటుంది. బయట ఉండే కలపాకుపైలా అది ఎలాంటి స్పర్శ లేకుండా నిశ్చలంగా ఉంటుంది.
నిస్స్పన్దే పద్మపత్త్రే ఽన్తః ప్రాణాశ్ శాన్తిం ప్రయాన్త్య్ అమీ । తాలవృన్తే యథాస్పన్దే బహిః పవనశక్తయః
పద్మపత్రం కదలకుండా ఉన్నప్పుడు, లోపల ప్రాణాలు నిశ్చలంగా శాంతికి చేరుతాయి. అదే విధంగా, తాళపత్రం బయట గాలి కదలకపోతే, ఆ శక్తులు కూడా నిశ్చలంగా ఉంటాయి.
ప్రాణే శాన్తే ఽన్తర్ అస్పర్శాజ్ జీవో నిపుణమూకతామ్ । యాతి శాన్తే నభోవాయావ్ అదృశ్యత్వం యథా రజః
ప్రాణం నిశ్చలంగా ఉండి, లోపల ఏ స్పర్శ లేకపోతే, జీవుడు లోతైన మౌనాన్ని పొందుతాడు. ఇదేలా, ఆకాశం గాలి శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, ధూళి కనబడదు.
విరథం విగతాధారం మనోమాత్రం హి దృశ్యతే । తిష్ఠత్య్ ఆత్మన్య్ అలబ్ధోర్వీజలాదితరుబీజవత్
ఆధారం లేకుండా, వాహనం లేకుండా, కేవలం మనస్సే మిగిలిపోతుంది. అది భూమి నీరు లేని వృక్షబీజం లాగా ఆత్మలో నిలిచి ఉంటుంది.
ఇతి వైకల్యమ్ ఆయాతే కరణౌఘే సమన్తతః । నాశం పుర్యష్టకే యాతే దేహః పతతి నిశ్చలః
ఇలా, అన్ని ఇంద్రియాల్లో బలహీనత వచ్చి, సూక్ష్మశరీరం నశించిపోయినప్పుడు, శరీరం నిశ్చలంగా పడిపోతుంది.
చిచ్చేత్యచేతనాన్ మోహాత్ స్పన్దమ్ ఆయాతి వాసనా । ఉదీరితా స్మరత్య్ అన్యద్ అన్యద్ విస్మరతి స్వయమ్
మాయ కారణంగా, మనసులో దాగిన వాసనలు, చైతన్యం, అవివేకం అన్నిటినీ కదిలిస్తాయి. అవి ఒక్కసారి మేల్కొంటే, ఒకటి గుర్తు చేసుకుంటాయి, మరొకటి మరచిపోతాయి.
హృత్పద్మయన్త్రస్ఫురణాత్ స్ఫుటం పుర్యష్టకం భవేత్ । హృత్పద్మయన్త్రే వహనాద్ రుద్ధే పుర్యష్టకం క్షయి
హృదయ పద్మం యంత్రంలా స్పందించేటప్పుడు, సూక్ష్మ శరీరం స్పష్టంగా ఏర్పడుతుంది. ఆ హృదయ పద్మ యంత్రం పనిచేయడం ఆగిపోతే, సూక్ష్మ శరీరం అడ్డుపడి నశిస్తుంది.
దేహే పుర్యష్టకం యావద్ అస్తి తావత్ స జీవతి । శాన్తే పుర్యష్టకే దేహో మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే ద్విజ
ఈ శరీరంలో సూక్ష్మ శరీరం ఉన్నంతవరకూ జీవుడు బతికే ఉంటాడు. సూక్ష్మ శరీరం శాంతించిపోతే, ఆ శరీరం మృతదేహమైందని అంటారు, ఓ ద్విజుడా.
విరుద్ధమలసంరోధాచ్ ఛేదభేదదశావశాత్ । న ప్రస్ఫురతి హృత్పద్మయన్త్రమ్ అభ్యన్తరే యదా
వ్యతిరేక మలినాలు అడ్డుపడటం వల్ల లేదా కోయడం, చీలికలు కలగడం వల్ల, లోపల హృదయ పద్మ యంత్రం పనిచేయదు.
తదా పుర్యష్టకం శాన్తిమ్ ఉపైతి గగనే శనైః । సంరోధితే వాతయన్త్రే యథా పవనసన్తతిః
ఆ సమయంలో, సూక్ష్మశరీరం ఆకాశంలో నెమ్మదిగా శాంతిని పొందుతుంది. ఇది గాలి ప్రవాహాన్ని ఆపినప్పుడు, గాలి ఆగిపోవడంలా ఉంటుంది.
స్వాసంవిత్తివశాజ్ జీవో వైవశ్యమ్ ఉపగచ్ఛతి । పద్మయన్త్రం శరీరస్థం న వాహయతి నిస్సహః
ఉసిరి ఊపిరి గురించి జ్ఞానం పోయినప్పుడు, జీవుడు బలహీనుడై, శరీరంలో ఉన్న కమల యంత్రాన్ని కదిలించలేక, అశక్తుడవుతాడు.
వాసనా విమలా యేషాం హృదయాన్ నాపసర్పతి । స్థిరైకరూపజీవాస్ తే జీవన్ముక్తాశ్ చిరాయుషః
యావత్తు, ఎవరి హృదయంలో వాసనలు నిర్మలంగా ఉండి, అవి దూరం కాకుండా, జీవశక్తి స్థిరంగా ఒకే రూపంలో ఉంటుందో, వారు జీవన్ముక్తులు, దీర్ఘాయుష్మంతులు.
సంరుద్ధే పద్మయన్త్రే హి ప్రాణే శాన్తిమ్ ఉపాగతే । దేహః పతత్య్ అధైర్యో ఽయం కాష్ఠలోష్టసమః క్షితౌ
శరీరంలోని కమల యంత్రం ఆగిపోయి, ప్రాణం శాంతికి చేరినప్పుడు, ఈ శరీరం ఆధారం లేక నేలపై కఠినమయిన దండ లేదా మట్టికట్టిలా పడిపోతుంది.