నఞర్థాభావనామాత్రేణానర్థః ప్రసృతశ్ చితేః । నఞర్థభావనామాత్రేణానర్థ ఉపశామ్యతి
మనసులో నష్టమనే భావన కలిగితే బాధలు వస్తాయి; అదే భావనను వదిలేస్తే బాధలు కూడా పోతాయి.
నఞర్థభావనామాత్రాద్ ఋతే ఽత్రాఙ్గోపయుజ్యతే । న తృణం న చ త్రైలోక్యమ్ ఇతి స్వాయత్తతాత్ర తే
ఈ విషయంలో నష్టభావన తప్ప మరొకటి లేదు; నీపై గడ్డి తంతు గానీ, మూడు లోకాలు గానీ ఆధారపడవు.
స్వాయత్త ఏవ హ్య్ ఏషో ఽర్థో దుస్సాధో ఽభావనాత్ స్థితః । యద్ యన్ న సాధ్యతే పుంసా తత్ కథం కిల లభ్యతే
ఈ విషయం పూర్తిగా మన చేతుల్లోనే ఉంది. మనసులో ధృడనిశ్చయం లేకపోతే అది సాధ్యం కాదు. మనిషి సాధించనిది ఎప్పుడూ దక్కదు.
నిర్వికల్పాద్వితీయా చిద్ యాసౌ సకలగా సతీ । పరమైకా పరా సాచ్ఛా దీపికా తేజసామ్ అపి
ఏకత్వంగా, ద్వంద్వం లేకుండా, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆ చైతన్యం అత్యున్నతమైనది, పరమమైనది, నిజమైనది, వెలుగునికీ వెలుగు చూపేది.
సైషావభాసనకరీ సర్వగా నిత్యనిర్మలా । నిత్యోదితా నిర్మనస్కా నిర్వికారా నిరఞ్జనా
ఆమెనే అన్ని విషయాలను వెలుగులోకి తీసుకొచ్చే శక్తి. ఆమె అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉంటుంది, ఎప్పుడూ వెలుగుతో ఉంటుంది, మనస్సు లేని స్వభావం కలది, ఎప్పుడూ మారని స్వరూపం, ఎలాంటి మచ్చలు లేని స్వచ్ఛత కలది.
ఘటే పటే వటే కుడ్యే శకటే వానరే సురే । అసురే సాగరే భూతే నరే నాగే చ సంస్థితా
ఆమె మట్టి కుండలోనూ, వస్త్రంలోనూ, మర్రిచెట్లలోనూ, గోడలోనూ, బండిలోనూ, కోతిలోనూ, దేవుడిలోనూ, రాక్షసులోనూ, సముద్రంలోనూ, భూతంలోనూ, మనిషిలోనూ, పాములోనూ కూడా ఉంది.
సాక్షివత్ తిష్ఠతి సతీ స్పన్దతే చ న కుత్రచిత్ । దీపః ప్రకాశనాయైవ కరోతి న పునః క్రియామ్
ఆమె సాక్షిగా నిలిచి ఉంటుంది, ఎక్కడా కదలదు. దీపం వెలుగు ఇచ్చేలా, ఆమె కూడా కేవలం వెలుగునే ఇస్తుంది, ఇంకేమీ చేయదు.
మలినాప్య్ అమలైషా సా వికల్పాఢ్యావికల్పినీ । జడైవాజడతాసారా నసర్వా సర్వమ్ ఏవ చ
ఆమె బయటకు మలినంగా కనిపించినా, లోపల మాత్రం శుద్ధురాలే. వేరువేరు రూపాలున్నట్టు అనిపించినా, వాస్తవానికి ఏవీ వేరుగా లేవు. జడంగా కనిపించినా, నిజంగా చైతన్యమే. ఆమె అన్నీ కాదు, అయినా అన్నీ ఆమెలోనే ఉన్నాయి.
నిర్వికల్పా పరా సూక్ష్మా చిచ్ చినోతి స్వసంవిదమ్ । వాత ఏవాఙ్గమర్మాది యథా యన్త్రాది చేష్టతే
నిర్వికల్పమైన పరమ సూత్ష్మమైన చైతన్యం తన స్వీయ జ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. ఇది గాలి శరీరంలోని అవయవాలు, మర్మ భాగాలను కదిలించడంలా, లేదా యంత్రాన్ని నడిపించడంలా ఉంటుంది.
రూపాలోకమనస్కారవలితా చిద్ అబోధతః । బోధతస్ సైవ భవతి నైషా సదసతీ యతః
ఆ చైతన్యం రూపం, దృష్టి, మనస్సు వంటి వాటితో కప్పబడినప్పుడు, అది అజ్ఞానంగా మారుతుంది. అది జాగృతమైనప్పుడు మాత్రం నిజమైన స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అది సత్తా కానీ, అసత్తా కానీ కాదు.
సా పరైవ చిద్ అత్యచ్ఛా చిన్తామ్ ఆయాతి చేతనాత్ । సాధుర్ ఏవ యథాసాధుసంవిత్తేర్ దుర్జనైషణామ్
ఆ పరమ, నిర్మలమైన చైతన్యం, జ్ఞానం ద్వారా ఆలోచనల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. మంచివాడు తన బుద్ధికి అనుగుణంగా మేలు చూసినట్లు, చెడ్డవాడు చెడు చూసినట్లు, అది కూడా ప్రతి ఒక్కరిలో వారి స్వభావాన్ని బట్టి అనుభవించబడుతుంది.
సతమస్ స్వర్ణమ్ ఆయాతి తామ్రతాం మలమార్జనాత్ । పునః కనకతామ్ ఏతి యథా చిత్ పరమా తథా
బంగారం మలినాలతో కలిసినప్పుడు, అది రాగి రంగులో కనిపిస్తుంది. మలినాలు తొలగిన తర్వాత మళ్లీ బంగారపు స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అలాగే పరమ చైతన్యానికి కూడా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
శ్వాసోపశాన్తావ్ ఆదర్శో యథైతి ప్రథమాం స్థితిమ్ । తథా సర్గమ్ ఇహాగత్య బోధాత్ స్వం యాతి చిత్ పదమ్
ఒక అద్దం మళ్లీ తన సహజమైన వెలుగు పొందినట్టు, ఊపిరి శాంతించినప్పుడు, అలాగే ఈ సృష్టిలో ప్రవేశించిన మనసు, జ్ఞానం ద్వారా తిరిగి తన అసలు స్థితికి చేరుతుంది.
స్వభావావేదనాద్ అస్యాస్ సంసారస్ సమ్ప్రవర్తతే । స్వభావవేదనాద్ ఏష త్వ్ అసన్న్ ఏవోపశామ్యతి
ఈ లోకజీవితం, దాని స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడే మొదలవుతుంది. ఆ స్వభావాన్ని మరచినప్పుడు, ఇది అసత్యమైనదిగా ఉండి, నశించిపోతుంది.
యదా చిత్త్వాచ్ చినోత్య్ అన్తర్ అన్యతామ్ అసతీం తదా । అహన్తామ్ ఇవ సమ్ప్రాప్య నశ్యతీవాప్య్ అనాశినీ
మనస్సు తన శక్తితో లోపల వేరొకదాన్ని చూసినప్పుడు, ఆ అసత్యమైన భేదభావం కలుగుతుంది. అది 'నేను' అనే భావంలా కనిపించి, నశించినట్టు అనిపించినా, అది అసలు నశించదు.
ఈషత్స్పన్దాద్ అధో యాతి శృఙ్గప్రాన్తాతలోపలః । యథా తథైవ సంవిత్తేర్ అధఃపాతో మహాచితః
పర్వత శిఖరంపై ఉన్న రాయి కొంచెం కదిలితే క్రింద పడిపోతుంది. అలాగే, మహా చైతన్యం కూడా స్వల్ప కదలికతో మనసులో క్రిందికి దిగిపోతుంది.
రూపాదీనాం తు సత్తైషా చేత్యమ్ ఏవామలైవ చిత్ । ద్విత్వైకత్వే త్వ్ అబోధోత్థే బోధేన విలయం గతే
రూపాదులు ఉండటం అనేది శుద్ధమైన చైతన్యమే, ఇది మనం గుర్తించాల్సింది. ద్వైతమూ, ఏకత్వమూ అజ్ఞానంతో కలిగితే, అవి జ్ఞానంతో అంతమవుతాయి.
సత్తామాత్రేణ చిత్త్వస్య బోధశ్ చిత్తేన్ద్రియాదిషు । ఆలోకసత్తామాత్రేణ వ్యవహారః క్రియాస్వ్ ఇవ
ఉండటం వల్లే మనస్సులో, ఇంద్రియాలలో చైతన్యం అవగాహనగా మారుతుంది. అలాగే, వెలుతురు ఉన్నంత మాత్రానే పనుల్లో చురుకుదనం కనిపిస్తుంది.
వాతాత్ కనీనికాస్పన్దస్ తద్దీప్తిర్ దృష్టిర్ ఉచ్యతే । తద్బాహ్యపాతితా రూపం రూపబోధస్ తు చిత్ పరా
గాలి వల్ల కనుపాప కదలడం దాని ప్రకాశం, చూపు అంటారు. బయటికి పడే ప్రభావం రూపం, ఆ రూపాన్ని తెలుసుకోవడం పరమ చైతన్యం.
త్వఙ్మారుతౌ జడౌ తుచ్ఛౌ తత్సఙ్గస్ స్పర్శ ఉచ్యతే । మననం స్పర్శసంవిత్తిస్ తత్సంవిత్తిస్ తు చిత్ పరా
చర్మం, గాలి రెండూ జడమైనవి, ఖాళీగా ఉంటాయి. వాటి కలయికను మనం స్పర్శ అంటాం. ఆ స్పర్శను మనస్సులో ఆలోచించడం స్పర్శ అవగాహన. ఆ అవగాహన పరమ చైతన్యం.
గన్ధతన్మాత్రపవనసమ్బన్ధో గన్ధసంవిదః । ఆసాం తు మనసా హీనం వేదనం పరమైవ చిత్
వాసన తత్త్వం గాలి తత్త్వంతో కలిసినప్పుడు వాసన గురించి మనకు తెలిసేది అవుతుంది. కానీ వీటిలో మనస్సు లేకుండా కలిగే అనుభూతి పరమమైన చైతన్యమే.
శబ్దతన్మాత్రశ్రవణశక్తేస్ సఙ్గాన్ మనో వినా । సుషుప్తసదృశీ సంవిత్ పరమా చిద్ ఉదాహృతా
శబ్ద తత్త్వం, వినికిడి శక్తి రెండూ కలిసినా, మనస్సు లేకపోతే ఆ జ్ఞానం నిద్రలో ఉండే స్థితిలా ఉంటుంది. దానినే పరమ చైతన్యమని అంటారు.
క్రియోన్ముఖత్వం సఙ్కల్పాత్ సఙ్కల్పో మననక్రమః । మననం చిత్స్వకాలుష్యమ్ ఆత్మా చిన్ నిర్మలా భవేత్
చేయాలనే ఉద్దేశం వల్ల చర్య చేయాలనే వృద్ధి వస్తుంది. ఆ ఉద్దేశమే మనస్సులో ఆలోచనగా మారుతుంది. ఆ ఆలోచనలే చైతన్యంలో కలుషితాన్ని తెస్తాయి. కానీ ఆత్మ మాత్రం ఎప్పుడూ నిర్మలమైన చైతన్యమే.
చిత్ ప్రకాశాత్మికా నిత్యా స్వాత్మన్య్ ఏవ చ సంస్థితా । ఇదమ్ అన్తర్ జగద్ ధత్తే సన్నివేశం యథా శిలా
చైతన్యం ప్రకాశ స్వరూపమైనది, శాశ్వతమైనది, తనలోనే నిలిచి ఉంటుంది. అది తనలోనే ఈ లోకాన్ని ఎలా ఉండాలో అలాగే ఉంచుతుంది, అది రాయి లోపల ఉన్న ఆకారంలా ఉంటుంది.
అద్వితీయం దధానేదం వికారాదివివర్జితా । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి స్పన్దతే నో న వర్ధతే
ఈ పరమాత్మ ఒకటే అని నిలిచి, మార్పులన్నీ లేని స్వరూపంగా ఉంటుంది. ఇది అస్తమించదు, ఉదయించదు, కదలదు, పెరగదు కూడా.
సఙ్కల్పాజ్ జీవతామ్ ఏత్య నిస్సఙ్కల్పాత్మనాత్మనా । చిజ్ జడం చాజడం భావం భావయన్తీ స్వయం స్థితా
ఆలోచన వల్ల అది జీవరూపాన్ని పొందుతుంది; ఆలోచనలు లేని స్వరూపంగా అది తానే నిలిచి, చైతన్యం, జడత్వం, అజడత్వాన్ని తానే ప్రదర్శిస్తుంది.
రథస్ త్వ్ అస్యాస్ స్మృతో జీవో జీవస్యాహఙ్కృతీ రథః । అహఙ్కృతే రథో బుద్ధిస్ తథా బుద్ధేర్ మనో రథః
దీనికి రథం జీవుడు. ఆ జీవునికి రథం అహంకారం. అహంకారానికి రథం బుద్ధి. బుద్ధికి రథం మనస్సు.
మనసస్ తు రథః ప్రాణః ప్రాణస్యాక్షగణో రథః । అక్షౌఘస్య రథో దేహో దేహస్య స్పన్దనం రథః
మనస్సుకు రథం ప్రాణం. ప్రాణానికి రథం ఇంద్రియ సమూహం. ఇంద్రియ ప్రవాహానికి రథం శరీరం. శరీరానికి రథం కదలిక.
స్పన్దనం కర్మ సంసారో జరామరణపఞ్జరమ్ । ఏవం ప్రవర్తితం చక్రమ్ ఇదమ్ ఆధివిభూతిజమ్
చలనం అనగా చర్య, జనన మరణాల చక్రం అనేది ముసలితనం, మరణం అనే బంధంలో పడి ఉంటుంది. బాధలు, శక్తులు కలిసినప్పుడు ఈ చక్రం తిరుగుతుంది.
ప్రతిభాసత ఏవాత్మన్య్ అసత్స్వప్న ఇవాతతః । మనాగ్ అపి న సత్యాత్మ మృగతృష్ణామ్బువత్ స్థితమ్
ఇది మనసులో కలిగే కలలోని అసత్యం లాంటిది మాత్రమే కనిపిస్తుంది; నిజమైన ఆత్మలో మాత్రం ఇది అసలు ఉండదు, మృగతృష్ణలోని నీరు లాగానే.