చటికా వఞ్జులీ శారీ మక్షికా షట్పదీ శుకీ । ధీశ్ శ్రీర్ హ్రీః ప్రీతిర్ ఆర్తిశ్ చ శవరీ శర్వరీ శశీ
చిట్టి పిట్ట, నెమలి పిట్ట, మైన పిట్ట, తేనెటీగ, సీతాకోకచిలుక, చిలుక; బుద్ధి, ఐశ్వర్యం, లజ్జ, ప్రేమ, బాధ, గిరిజన స్త్రీ, రాత్రి, చంద్రుడు—
ఏతాస్వ్ అన్యాసు చాన్యాసు పరిభ్రమతి యోనిషు । వివర్తమానా సంసారే జలావర్తే తృణం యథా
ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో జన్మల్లో ఈ జీవశక్తి తిరుగుతూ, జనన మరణాల చక్రంలో గిరికీలలో చిక్కిన గడ్డి ముక్కలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
బిభేత్య్ ఏషా స్వసఙ్కల్పాత్ స్వశబ్దాద్ ఇవ గర్దభీ । నానయా సదృగ్ అన్యాస్తి ముగ్ధా బాలాబలా చలా
ఈ జీవశక్తి తన ఊహలకే భయపడుతుంది, గాడిద తన స్వంత అరుపుకే భయపడినట్టు. ఇలాంటి మరోదెవరూ లేదు—మూఢురాలు, పిల్లవాడిలా అమాయకురాలు, స్థిరత లేని వాడి.
ఏషా సా కథితా తుభ్యం జీవశక్తిర్ మయా మునే । ప్రాకృతాచారవివశా వరాకీ పశుధర్మిణీ
ఈ జీవశక్తిని నేను నీకు వివరించాను మునీశ్వరా. ఇది సహజ స్వభావానికి లోబడి, దురదృష్టవశాత్తు, జంతువులా ప్రవర్తించే, దయనీయం.
కర్మాత్మేత్య్ అభిధాం ప్రాప్తా శోచ్యాస్య పరమాత్మనః । అనన్తదుఃఖబహలం స్వయం సమ్భ్రమమ్ ఆశ్రితా
ఈ పరమాత్మను 'కర్మాత్మ' అని పిలుస్తారు. ఇది అంతులేని బాధలు, గందరగోళాన్ని తనమీదే వేసుకుని, నిజంగా కనికరించదగ్గదిగా మారింది.
అసద్ ఏవానయాక్రాన్తం వినాశి సహజం మలమ్ । తణ్డులేనేవ కమ్బూకమ్ అనన్యచ్ చాన్యవత్ స్థితమ్
దీనివల్ల అసత్యమైన, నశించిపోయే మలినత తనను కప్పేసింది. ఇది బియ్యపు పొట్టు ధాన్యాన్ని కప్పినట్లే, కానీ అసలు ధాన్యం ఎలా మారదో, ఇది కూడా అలాగే మారకుండా ఉంటుంది.
అనన్తవిభవభ్రష్టా దౌర్భాగ్యపరితాపినీ । శోచతి ప్రాప్య జీవత్వం భర్తృహీనేవ నాయికా
అంతులేని మహిమను కోల్పోయి, దురదృష్టంతో బాధపడుతూ, జీవత్వాన్ని పొందిన తరువాత, ప్రియుడిని కోల్పోయిన నాయికలా దీనంగా విలపిస్తుంది.
జడరతేర్ అవలోకయ శక్తతాం నిజపదస్మరణేన వినేహ యత్ । వ్రజతి పృష్ఠమ్ అధఃపతనాయ ఖాద్ దురరఘట్టఘటీపుటపీఠవత్
తన అసలు స్థితిని గుర్తు చేసుకోకపోతే, జడమైన ఆసక్తికి ఉన్న శక్తి ఇక్కడ తగ్గిపోతుంది. అది వెనక్కి వెళ్లి పడిపోవడానికి సిద్ధమవుతుంది, కొట్టిన తర్వాత మళ్లీ వెనక్కి వెళ్లే మోచెయ్యి పాదంలా.
చినోత్య్ అలీకమ్ ఏవైవం దుఃఖితాస్మీతి భావనాత్ । చిద్ వధూః క్షీవసుప్తైవ పతితాస్మీత్య్ అలం యథా
ఈ విధంగా, 'నేను బాధపడుతున్నాను' అని మనసులో ఊహించడమే వల్ల, ఆ చైతన్యం, నిద్రపోయిన వధువు నటించునట్లు, ఏమీ జరగకపోయినా 'నేను పడిపోయాను' అని అనుభూతి కలిగించుకుంటుంది.
అమృతైవ మృతాస్మీతి విపర్యస్తమతిర్ వధూః । యథా రోదిత్య్ అనష్టైవ నష్టాస్మీతి తథైవ చిత్
ఎలా ఒక వధువు, తాను బతికే ఉన్నా, మనసు తికమకతో 'నేను చనిపోయాను' అని ఏడుస్తుందో, అలాగే చైతన్యం కూడా, ఏమీ పోకపోయినా, 'నేను పోయాను' అని విలవిలాడుతుంది.
అకారణవిపర్యస్తమతిర్ భ్రాన్తమ్ అపి స్థిరమ్ । యథా జగత్ పశ్యతీదం తథాహన్తాభ్రమం చితిః
ఏ కారణం లేకుండానే మనసు తికమకపడి, అసత్యాన్ని కూడా నిజమైనదిగా చూస్తుంది; ఈ లోకాన్ని ఎలా చూస్తుందో, అలాగే 'నేనే అన్న భావన' అనే మాయలో కూడా చైతన్యం మునిగిపోతుంది.
చిత్త్వం హి కారణం తస్యాస్ సంసారానుభవే చితేః । న చ తత్కారణం కిఞ్చిచ్ చిత్త్వాన్యత్వాత్యసమ్భవాత్
ఈ లోక అనుభవానికి కారణం ఆ చైతన్యమే; దాని తప్ప మరొకటి కారణం కాదు, ఎందుకంటే చైతన్యం కాక మరొకటి అసలు ఉండదు.
ఏవం హి కారణాభావాచ్ చేత్యస్యాసమ్భవాద్ అపి । నాసౌ చిన్ న చ తచ్ చేత్యం న చ తచ్ చేత్యతే తయా
కారణం లేకపోవడం వల్ల, గ్రహించదగినది లేకపోవడం వల్ల, అది చైతన్యం కాదు, అది గ్రహించదగినదీ కాదు, దానివల్ల ఏదీ గ్రహించబడదు.
న దృశ్యదర్శనద్రష్టృరూపం తైలమ్ ఇవోపలే । న కర్తృకర్మకరణదృగ్ ఇన్దావ్ ఇవ కృష్ణతా
అది చూచేవాడు, చూడటం, చూచబడేది అన్న మూడు రూపాల్లోనూ ఉండదు; ఇది రాయిలో నూనె లేనట్లే. అది చేయువాడు, చేయబడేది, సాధనం అన్న భావాలు లేవు; ఇది చంద్రునిలో నలుపు లేనట్లే.
న మనోమేయమానాని నభసీవ నవాఙ్కురః । న చిచ్చేతనచేత్యాది నన్దనే ఖదిరో యథా
అది మనసు కాదు, మనసుతో గ్రహించేది కాదు, తెలుసుకునే ప్రక్రియ కూడా కాదు; ఇది ఆకాశంలో మొక్క మొలకెత్తదు కదా, అలాగే. అది చైతన్యం, జీవం, గ్రహించదగినది కూడా కాదు; ఇది నందనవనంలో ఖదిర వృక్షం ఉండదు కదా, అలాగే.
నాహన్త్వత్వత్త్వతత్త్వాది పర్వతత్వమ్ ఇవామ్బరే । న చేహత్వాన్యదేశత్వే శఙ్ఖత్వక్ష్వ్ ఇవ కజ్జలమ్
అది 'నేను', 'నీవు', 'అది' అనే భేదాలు కాదు; ఇది ఆకాశంలో కొండ ఉండదు కదా, అలాగే. ఇక్కడ, అక్కడ అనే భావాలు కూడా లేవు; ఇది శంఖంలో మలినం ఉండదు కదా, అలాగే.
నానానానా న చాప్య్ అన్తర్ అణావ్ ఇవ సుమేరవః । న చ శబ్దార్థశబ్దశ్రీర్ మహోషరలతా యథా
ఇక్కడ ఏ విభిన్నత కూడా లేదు, ఏకత్వం కూడా లేదు. ఇది ఒక అణువులో సుమేరు పర్వతం ఉండనట్టే. అలాగే, మాట, దాని అర్థం, లేదా మాటకే ఉన్న మహిమ కూడా లేదు — ఎడారి లోని ఒక వేలు చెట్టుకు పచ్చదనం లేనట్టే.
నేతి నేతి న చైవార్కమణ్డలే రజనీ యథా । న వస్తుతావస్తుతే చ తుషారేషు యథోష్ణతా
ఇది 'ఇది కాదు, అది కాదు' అని చెప్పడంలా కాదు. ఇది సూర్య మండలంలో రాత్రి ఉండనట్టే. నిజం లేదా అబద్ధం కూడా లేదు — మంచులో వేడి ఉండనట్టే.
న శూన్యతాశూన్యతే చ శిలాకోశ ఇవ ద్రుమః । శూన్యతాశూన్యతా నాపి మహతీ ఖ ఇవాఖతా
ఇక్కడ శూన్యత కూడా లేదు, శూన్యత లేనిది కూడా లేదు — రాయి గుండెలో చెట్టు ఉండనట్టే. శూన్యతకు శూన్యత కూడా లేదు — విస్తారమైన ఆకాశంలో ఆకాశం లేనిది ఉండనట్టే.
కేవలం కేవలీభావస్ స్వస్థతైవావశిష్యతే । న కశ్చిత్ కస్యచిద్ దోషో జ్ఞతయైతద్ అవాప్యతే
ఇక్కడ కేవలం స్వభావ స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. ఎవరికీ ఎవరి మీద తప్పు లేదు. ఇది జ్ఞానం ద్వారా తెలుసుకోవబడుతుంది.
నఞర్థాభావనామాత్రేణానర్థః ప్రసృతశ్ చితేః । నఞర్థభావనామాత్రేణానర్థ ఉపశామ్యతి
మనసులో నష్టమనే భావన కలిగితే బాధలు వస్తాయి; అదే భావనను వదిలేస్తే బాధలు కూడా పోతాయి.
నఞర్థభావనామాత్రాద్ ఋతే ఽత్రాఙ్గోపయుజ్యతే । న తృణం న చ త్రైలోక్యమ్ ఇతి స్వాయత్తతాత్ర తే
ఈ విషయంలో నష్టభావన తప్ప మరొకటి లేదు; నీపై గడ్డి తంతు గానీ, మూడు లోకాలు గానీ ఆధారపడవు.
స్వాయత్త ఏవ హ్య్ ఏషో ఽర్థో దుస్సాధో ఽభావనాత్ స్థితః । యద్ యన్ న సాధ్యతే పుంసా తత్ కథం కిల లభ్యతే
ఈ విషయం పూర్తిగా మన చేతుల్లోనే ఉంది. మనసులో ధృడనిశ్చయం లేకపోతే అది సాధ్యం కాదు. మనిషి సాధించనిది ఎప్పుడూ దక్కదు.
నిర్వికల్పాద్వితీయా చిద్ యాసౌ సకలగా సతీ । పరమైకా పరా సాచ్ఛా దీపికా తేజసామ్ అపి
ఏకత్వంగా, ద్వంద్వం లేకుండా, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆ చైతన్యం అత్యున్నతమైనది, పరమమైనది, నిజమైనది, వెలుగునికీ వెలుగు చూపేది.
సైషావభాసనకరీ సర్వగా నిత్యనిర్మలా । నిత్యోదితా నిర్మనస్కా నిర్వికారా నిరఞ్జనా
ఆమెనే అన్ని విషయాలను వెలుగులోకి తీసుకొచ్చే శక్తి. ఆమె అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉంటుంది, ఎప్పుడూ వెలుగుతో ఉంటుంది, మనస్సు లేని స్వభావం కలది, ఎప్పుడూ మారని స్వరూపం, ఎలాంటి మచ్చలు లేని స్వచ్ఛత కలది.
ఘటే పటే వటే కుడ్యే శకటే వానరే సురే । అసురే సాగరే భూతే నరే నాగే చ సంస్థితా
ఆమె మట్టి కుండలోనూ, వస్త్రంలోనూ, మర్రిచెట్లలోనూ, గోడలోనూ, బండిలోనూ, కోతిలోనూ, దేవుడిలోనూ, రాక్షసులోనూ, సముద్రంలోనూ, భూతంలోనూ, మనిషిలోనూ, పాములోనూ కూడా ఉంది.
సాక్షివత్ తిష్ఠతి సతీ స్పన్దతే చ న కుత్రచిత్ । దీపః ప్రకాశనాయైవ కరోతి న పునః క్రియామ్
ఆమె సాక్షిగా నిలిచి ఉంటుంది, ఎక్కడా కదలదు. దీపం వెలుగు ఇచ్చేలా, ఆమె కూడా కేవలం వెలుగునే ఇస్తుంది, ఇంకేమీ చేయదు.
మలినాప్య్ అమలైషా సా వికల్పాఢ్యావికల్పినీ । జడైవాజడతాసారా నసర్వా సర్వమ్ ఏవ చ
ఆమె బయటకు మలినంగా కనిపించినా, లోపల మాత్రం శుద్ధురాలే. వేరువేరు రూపాలున్నట్టు అనిపించినా, వాస్తవానికి ఏవీ వేరుగా లేవు. జడంగా కనిపించినా, నిజంగా చైతన్యమే. ఆమె అన్నీ కాదు, అయినా అన్నీ ఆమెలోనే ఉన్నాయి.
నిర్వికల్పా పరా సూక్ష్మా చిచ్ చినోతి స్వసంవిదమ్ । వాత ఏవాఙ్గమర్మాది యథా యన్త్రాది చేష్టతే
నిర్వికల్పమైన పరమ సూత్ష్మమైన చైతన్యం తన స్వీయ జ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. ఇది గాలి శరీరంలోని అవయవాలు, మర్మ భాగాలను కదిలించడంలా, లేదా యంత్రాన్ని నడిపించడంలా ఉంటుంది.
రూపాలోకమనస్కారవలితా చిద్ అబోధతః । బోధతస్ సైవ భవతి నైషా సదసతీ యతః
ఆ చైతన్యం రూపం, దృష్టి, మనస్సు వంటి వాటితో కప్పబడినప్పుడు, అది అజ్ఞానంగా మారుతుంది. అది జాగృతమైనప్పుడు మాత్రం నిజమైన స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అది సత్తా కానీ, అసత్తా కానీ కాదు.