న హస్తపాదచలనం న దేశాన్తరసఙ్గమః । క్లేశాతిశయసాధ్యో వా న తీర్థాయతనాశ్రయః
చేతులు, కాళ్లు కదిలించడమో, వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్లడమో, తీవ్రమైన కష్టసాధనలో, లేదా పవిత్ర స్థలాలకు వెళ్లడమో అవసరం లేదు.
పురుషార్థైకసాధ్యేన వాసనైకార్థకర్మణా । కేవలం తన్ మనోమాత్రజయేనాసాద్యతే పదమ్
మనసును జయించడం ద్వారానే, మనుష్యుని నిజమైన లక్ష్యాన్ని మాత్రమే దృష్టిలో ఉంచుకుని చేసే ప్రయత్నంతో, ఆ స్థితి సాధ్యమవుతుంది.
వివేకమాత్రసాధ్యం తద్విచారైకాన్తనిశ్చయమ్ । త్యజతా దుఃఖజాలాని నరేణ తద్ అవాప్యతే
ఆ స్థితి వివేకంతో, లోతైన విచారణతో నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే సాధ్యం. బాధల బందనాలను వదిలిపెట్టినవాడే దాన్ని పొందగలడు.
సుఖసేవ్యాసనస్థేన తద్ విచారయతా స్వయమ్ । న శోచ్యతే పదం ప్రాప్య న చ భూయో ఽభిజాయతే
ఆనందంగా కూర్చొని, మనసులో ఆలోచిస్తూ ఆ స్థితిని పొందినవాడు ఇక దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు; మళ్లీ పుట్టడమూ ఉండదు.
తత్ సమస్తసుఖాసారసీమాన్తం సాధవో విదుః । తద్ అనుత్తమనిష్ష్యన్దం పరమ్ ఆహూ రసాయనమ్
ధర్మాత్ములు అన్ని ఆనందాల సారాన్ని చివరి సరిహద్దుగా తెలుసుకుంటారు. ఆ అపూర్వమైన, తులనలేని ప్రవాహాన్ని వారు పరమమైన అమృతంగా పిలుస్తారు.
క్షయిత్వాత్ సర్వభావానాం స్వర్గమానుష్యయోర్ ద్వయోః । సుఖం నాస్త్య్ ఏవ సలిలం మృగతృష్ణాస్వ్ ఇవైతయోః
స్వర్గంలోనూ, మానవ లోకంలోనూ ఉన్న అన్ని స్థితులు నశ్వరమైనవే కావున, వాటిలో నిజమైన ఆనందం లేదు. మృగతృష్ణలో నీరు లేనట్టు, వీటిలో సుఖం ఉండదు.
అతో మనోజయశ్ చిన్త్యశ్ శమస్ సన్తోషసాధనః । అనన్తశమసమ్భోగస్ తస్మాద్ ఆనన్ద ఆప్యతే
కాబట్టి మనస్సును జయించడమే మనం ఆలోచించాలి. అది శాంతి, సంతృప్తి ద్వారా సాధ్యమవుతుంది. అంతులేని శాంతిని అనుభవించడంవల్ల నిజమైన ఆనందం లభిస్తుంది.
జీవతా గచ్ఛతా చైవ భ్రమతా పతతా తథా । రక్షసా దానవేనాపి దేవేన పురుషేణ వా
బ్రతుకుతూ, నడుస్తూ, తిరుగుతూ, పడిపోతూ, రాక్షసుడైనా, దానవుడైనా, దేవుడైనా, మానవుడైనా —
మనఃప్రశమనోద్భూతం తత్ ప్రాప్య పరమం సుఖమ్ । వికాసిశమపుష్పస్య వివేకోచ్చతరోః ఫలమ్
మనస్సు పూర్తిగా శాంతి పొందినప్పుడు కలిగే పరమానందాన్ని పొందినవాడు, ఆ ప్రశాంతత పుష్పం పూర్తిగా వికసినట్టు, వివేకమనే గొప్ప చెట్టు ఫలాన్ని పొందుతాడు.
వ్యవహారపరేణాపి కార్యవృన్దమ్ అచిన్వతా । భానునేవామ్బరస్థేన నోజ్ఝ్యతే న చ వాఞ్ఛ్యతే
లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నమైనవాడు, పనులన్నింటినీ వెతకకుండా ఉన్నా, ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యునిలా ఎవరికీ వదిలిపెట్టబడడు, ఎవరికీ కావలసినవాడవడు.
మనః ప్రశాన్తమ్ అత్యచ్ఛం విశ్రాన్తం గతవిభ్రమమ్ । అనీహం విగతాభీష్టం నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి
మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా, విశ్రాంతిగా, సందేహాలు లేకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, ఏదీ కోరదు, ఏదీ త్రోసిపెట్టదు.
మోక్షద్వారే ద్వారపాలాన్ ఇమాఞ్ శృణు యథాక్రమమ్ । యేషామ్ ఏకతమాసక్త్యా మోక్షద్వారే ప్రవిశ్యతే
మోక్ష ద్వారం వద్ద ఉన్న ద్వారపాలకులను వరుసగా విను. వీరిలో ఎవరి మీద అయినా ఆకర్షణ కలిగితే, ఆ మోక్ష ద్వారం లోపలికి ప్రవేశించవచ్చు.
దుఃఖదోషదశా దీర్ఘా సంసారమరుమణ్డలీ । జన్తోశ్ శీతలతామ్ ఏతి శీతలేన శమామ్బునా
ఈ సాంసారిక జీవితం బాధలు, లోపాలతో నిండిన పొడవైన ఎడారి వలె ఉంటుంది. కానీ శాంతి అనే చల్లని నీరు దానిని జీవికి చల్లదనం కలిగిస్తుంది.
శమేనాసాద్యతే శ్రేయశ్ శమో హి పరమం పదమ్ । శమశ్ శివం శమశ్ శాన్తిశ్ శమో భ్రాన్తినివారణమ్
శాంతి ద్వారా పరమశ్రేయస్సు లభిస్తుంది. శాంతి అంటేనే పరమ స్థానం, శాంతి శుభం, శాంతి శాంతమే, శాంతి మాయను తొలగిస్తుంది.
పుంసః ప్రశమతృప్తస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః । శమతోషితచిత్తస్య శత్రుర్ అప్య్ ఏతి మిత్రతామ్
శాంతిలో తృప్తి చెందినవాడు, చల్లని స్వభావం కలవాడు, మనసు శాంతిలో ఆనందించే వాడు — అలాంటి వాడికి శత్రువు కూడా స్నేహితుడవుతాడు.
శమచన్ద్రమసా యేషామ్ ఆశయస్ సమలఙ్కృతః । క్షీరాబ్ధీనామ్ ఇవోదేతి తేషాం పరమశుద్ధతా
యావరకు శాంతి చంద్రుడు వారి హృదయాన్ని అలంకరిస్తాడో, వారిలో పరమ పవిత్రత పాలు సముద్రంలా ఉద్భవిస్తుంది.
హృత్కుశేశయకోశేషు యేషాం శమకుశేశయమ్ । సతాం వికసితం తే హి ద్విహృత్పద్మాస్ సమా హరేః
యావరికి హృదయం కమలంలా ఉండి, అందులో శాంతి వికసిస్తుందో, అటువంటి సద్జనుల హృదయాలు హరిదేవునికి రెండు వికసిన కమలాల్లా ఉంటాయి.
శమశ్రీశ్ శోభతే యేషాం ముఖేన్దావ్ అకలఙ్కితే । తే ఽమీ కులేన్దవో వన్ద్యాస్ సౌన్దర్యవిజితేన్దవః
యావరి ముఖాలు మచ్చలేకుండా, శాంతి కాంతితో మెరిసిపోతాయో, వారు తమ వంశంలో గొప్పవారు, అందంలో చంద్రునికంటే మిన్నగా, పూజకు అర్హులు.
త్రైలోక్యోదరవర్తిన్యో నానన్దాయ తథా శ్రియః । సామ్రాజ్యసమ్పత్ప్రతిమా యథా శమవిభూతయః
మూడు లోకాల మధ్యలో ఉండే శాంతి మహిమలు, సంపదల వలె ఆనందానికి కాదు; అవి సామ్రాజ్య సంపదలా విలువైనవిగా ఉంటాయి.
యాని దుఃఖాని యాస్ తృష్ణా దుస్సహా యే దురాధయః । తత్ సర్వం శాన్తచేతస్సు తమో ఽర్కేష్వ్ ఇవ నశ్యతి
ఎన్ని బాధలు, ఎన్ని కోరికలు, ఎంతటి భరించలేని కష్టాలైనా, శాంతమైన మనసున్నవారిలో అవన్నీ సూర్యుడి ముందు చీకటి పోయినట్లుగా అంతరించిపోతాయి.
మనో హి సర్వభూతానాం ప్రసాదమ్ అనుగచ్ఛతి । న తథేన్దౌ యథా శాన్తే జనే జనితకౌతుకమ్
ప్రపంచంలోని ప్రతి ప్రాణికి మనసు శాంతిని అనుసరిస్తుంది. జనసమూహంలో ఒక శాంతమైన వ్యక్తిని చూసినప్పుడు కలిగే ఆశ్చర్యం, చంద్రుడిని చూసినప్పుడు కలిగేది అంతగా ఉండదు.
శమశాలిని సౌహార్దవతి సర్వేషు జన్తుషు । సుజనే పరమం తత్త్వం స్వయమ్ ఏవ ప్రసీదతి
ప్రతి జీవిపై స్నేహభావంతో, మనస్సులో శాంతిని నిలుపుకున్నవారిలో పరమసత్యం సహజంగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
మాతరీవ పరం యాన్తి విషమాణి మృదూని చ । విశ్వాసమ్ ఇహ భూతాని సర్వాణి శమశాలిని
తల్లి పట్ల పిల్లలు ఎలా విశ్వాసంతో ఉంటారో, అలాగే కఠినమైనవారు, మృదువైనవారు అన్నీ జీవులు శాంతియుతుడి పట్ల విశ్వాసంతో ఉంటాయి.
న రసాయనపానేన న లక్ష్మ్యాలిఙ్గనేన చ । తథా సుఖమ్ అవాప్నోతి శమేనాన్తర్ యథా జనః
అమృతాన్ని సేవించినా, ఐశ్వర్యాన్ని పొందినా, మనసులోని శాంతివల్ల కలిగే ఆనందం అంతగా మరేదివల్లా కలగదు.
సర్వాధివ్యాధివలితం క్రాన్తం తృష్ణావరత్రయా । మనశ్ శమామృతాసేకైస్ సమాశ్వాసయ రాఘవ
రాఘవా, అన్ని రకాల వ్యాధులతో బాధపడుతూ, తృష్ణ అనే బంధనాల్లో చిక్కుకున్న మనసును, శాంతి అనే అమృతంతో నీవు ఓదార్చు.
యత్ కరోషి యద్ అశ్నాసి శమశీతలయా ధియా । తత్ తే ఽతిస్వదతే స్వాదు నేతరత్ తాత మానసే
తాత, నీవు ఏ పని చేసినా, ఏది తిన్నా, శాంతి చల్లని మనస్సుతో చేస్తే అది మాత్రమే నీకు ఎంతో మధురంగా అనిపిస్తుంది; లేకపోతే, మనసుకు ఆ ఆనందం ఉండదు.
శమామృతరసస్నాతం మనో యామ్ ఏతి నిర్వృతిమ్ । ఛిన్నాన్య్ అపి తయాఙ్గాని మన్యే రోహన్తి రాఘవ
రాఘవా, శాంతి అనే అమృతంలో స్నానం చేసిన మనసు సంతృప్తిని పొందినప్పుడు, కోసిన అవయవాలు కూడా తిరిగి పెరుగుతాయని నేను నమ్ముతున్నాను.
న పిశాచా న రక్షాంసి న దైత్యా న చ శత్రవః । న చ వ్యాఘ్రభుజఙ్గాద్యా ద్విషన్తి శమశాలినమ్
శాంతిలో నిలిచినవారిని పిశాచులు, రాక్షసులు, దైత్యులు, శత్రువులు, పులులు, సర్పాలు వంటి వారు ఎవరూ ద్వేషించరు.
సుసన్నద్ధసమస్తాఙ్గం ప్రశమామృతవర్మణా । వేధయన్తి న దుఃఖాని శరా వజ్రశిలామ్ ఇవ
ప్రశాంతత అనే అమృతపు కవచంతో సర్వాంగంగా బలంగా ఉన్నవారిని బాధలు తాకలేవు; అది వజ్రంలాంటి రాయిని బాణాలు చీల్చలేని విధంగా ఉంటుంది.
న తథా రాజతే రాజామాత్యాన్తఃపురసంస్థితః । సమయా స్వస్థయా వృత్త్యా యథోపశమశోభితః
రాజు ఎంత మంది మంత్రులు, అంతఃపుర స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్నా, ప్రశాంతతతో, సుస్థిరమైన ప్రవర్తనతో ఉన్నవాడిలా అతనికి అంత గొప్పతనం ఉండదు.