శరీరపర్వతస్థాయాం చలాయాం తత్ప్రసాదతః । సో ఽస్యాం గహనకోశాయాం హృద్గుహాయాం గుహేశ్వరః
ఈ శరీరము అనే పర్వతంపై నివసిస్తూ, దాని చలనం ఆయన కృప వల్ల జరుగుతుంది. ఈ లోతైన పొరలో, మన హృదయపు గుహలో ఆయనే గుహపతి.
మనష్షష్ఠేన్ద్రియాచారసత్తాతీతామలాత్మనః । తస్య సంవ్యవహారార్థం సఞ్జ్ఞా చిద్ ఇతి కల్పితా
మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలు, సత్త్వాన్ని దాటి, నిర్మలమైన స్వరూపమున్నవారికి, లోకంలో వ్యవహారాల కోసం 'చైతన్యం' అనే పేరు ఊహించబడింది.
స ఏష చిన్మయస్ సూక్ష్మస్ సర్వవ్యాపీ నిరఞ్జనః । ఇమం భాసురమ్ ఆభాసం కరోతి న కరోతి చ
అతడే ఈ చైతన్యము, ఎంతో సూక్ష్మంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి, మలినతలేని వాడు. ఈ ప్రకాశవంతమైన ప్రపంచాన్ని కనిపించజేస్తాడు, అయినా నిజంగా చేయడు కూడా.
సా చిద్ అత్యన్తవిమలా జగదర్థాం జగత్క్రియామ్ । ఇమాం రఞ్జయతి ప్రాజ్ఞ రసేనేవ మధుర్ లతామ్
ఆ చైతన్యం పరమ పవిత్రమైనది. ఓ జ్ఞానీ! ఈ జగత్తును, దాని కార్యాలను, మధురమైన వల్లి రసంతో రుచి కలిగినట్టు రంగులద్దుతుంది.
చారవో యే చమత్కారాశ్ చితశ్ చితి యథాస్థితమ్ । చమత్కుర్వన్తి కిల తే ఏతే కేచిన్ నభోఽభిధాః
చైతన్యం యథాస్థితంగా ఉన్నప్పుడు, ఆశ్చర్యకరమైన అనుభూతులు మన మనసును మురిపిస్తాయి. వాటిలో కొన్ని 'ఆకాశం' అని పిలవబడతాయి.
కేచిజ్ జీవాభిధానాశ్ చ కేచిచ్ చిత్తాభిధానకాః । కేచిత్ కాలాభిధానాశ్ చ కేచిద్ దేశాభిధానకాః
కొన్ని 'జీవులు' అని, మరికొన్ని 'మనస్సు' అని, ఇంకొన్ని 'కాలం' అని, మరికొన్ని 'ప్రదేశం' అని పిలవబడతాయి.
కేచిత్ క్రియాభిధానాశ్ చ కేచిద్ ద్రవ్యాభిధానకాః । కేచిద్ భావవికారాదిజాడ్యచిత్త్వాభిధానకాః
కొన్ని 'క్రియ' అని, మరికొన్ని 'ద్రవ్యము' అని, ఇంకొన్ని 'భావ పరిణామాల వల్ల కలిగే మనస్సు జడత్వం' అని పిలవబడతాయి.
ప్రాకాశ్యాద్యభిధాః కేచిత్ కేచిచ్ చైవ తమోఽభిధాః । అర్కేన్ద్వాద్యభిధాః కేచిత్ కేచిద్ యక్షాభిధానకాః
కొన్ని 'ప్రకాశం' అని, మరికొన్ని 'చీకటి' అని, ఇంకొన్ని 'సూర్యుడు, చంద్రుడు' అని, మరికొన్ని 'యక్షులు' అని పిలవబడతాయి.
నిరిచ్ఛస్వస్వభావేన వసన్తేన యథాఙ్కురః । జన్యతే తద్వద్ ఏవేయం జగల్లక్ష్మీశ్ చిదాత్మనా
వసంతకాలంలో మొక్కలు సహజంగా మొలకెత్తినట్లే, ఈ జగత్తు లోని సంపదలు కూడా చైతన్యంతోనే ఉద్భవిస్తాయి.
చిద్ ఇమాసు సమగ్రాసు సర్వదైవైకికైవ హి । త్రైలోక్యామ్బుధిసంస్థాసు శరీరజలజాలికా
మూడు లోకాలు అన్నీ సముద్రంలా విస్తరించి ఉన్నా, అందులోని అన్ని శరీరాల వలయాల్లో ఎప్పుడూ ఒకే చైతన్యమే నిండివుంది.
శరీరపఙ్కజభ్రాన్తమనోభ్రమరసమ్భృతమ్ । ఆస్వాదయతి సఙ్కల్పమధు మత్తా చిదీశ్వరీ
చైతన్య స్వరూపిణి, శరీరాల పద్మాల్లో తిరిగే మనస్సు తేనెటీగ సేకరించిన సంకల్ప తేనెను ఆనందంగా ఆస్వాదిస్తుంది.
ససురాసురగన్ధర్వం సశైలార్ణవకం జగత్ । చితి స్థిరం ప్రవహతి జలావర్తే తృణం యథా
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, పర్వతాలు, సముద్రాలతో కూడిన ఈ జగత్తును, చైతన్యం నీటిలో తిప్పే తురుపు గడ్డి లాగ స్థిరంగా మోయిస్తుంది.
చఞ్చచ్చిత్తమయాచారచారచఞ్చురచక్రికమ్ । సంసారచక్రం చిచ్చక్రే భ్రామ్యతి భ్రమభాజనమ్
చంచలమైన మనస్సు, ఆచరణలు కలిసిన ఈ సంసారచక్రం, మాయలో తిప్పబడే చక్రంలా తిరుగుతూ, తప్పుదారి పట్టించే పాత్రంలా మారుతుంది.
చిచ్ చతుర్భుజరూపేణ జఘానాసురమణ్డలమ్ । కాలో జలదఖణ్డేన సాయుధేన యథాతపమ్
చైతన్యం నాలుగు చేతుల రూపంలో, దెయ్యాల సమూహాన్ని నాశనం చేసింది. అది కాలం మేఘపు తుకడితో ఆయుధంగా సూర్యుని కాంతిని తొలగించినట్టు జరిగింది.
చిత్ త్రినేత్రతయా బ్రహ్మన్ వృషశీతాంశుచిహ్నయా । గౌరీకమలినీవక్త్రపద్మషణ్డాలితాం గతా
ఓ బ్రహ్మా! చైతన్యం, ఎద్దు గుర్తు, చల్లని చంద్రుని అలంకారం, మూడు కళ్లతో ఉన్నదిగా, గౌరీ పద్మముఖంతో అలంకరించబడిన స్థితిని పొందింది.
విష్ణోః పద్మాలితామ్ ఏత్య చిద్ ధ్యానాధీనమానసీమ్ । త్రయీనలిన్యాస్ సరసీం ధత్తే పైతామహీం స్థితిమ్
విష్ణువు పద్మాలతో అలంకరించబడిన స్థితిని చేరిన చైతన్యం, ధ్యానంలో లీనమైన మనస్సుతో, మూడు వేదాల పద్మాల సరస్సులో పితామహుని స్థితిని ధరిస్తుంది.
చితో బ్రహ్మన్ విచిత్రాణి శరీరాణీహ భూరిశః । పత్త్రాణీవ తరోర్ హేమ్ని కేయూరాదిక్రియేవ వా
ఓ బ్రహ్మన్, ఈ లోకంలో చైతన్యం నుండి ఎన్నో అద్భుతమైన శరీరాలు పుట్టుకొస్తాయి. అవి చెట్టు మీద ఆకుల్లా, లేదా బంగారం నుండి చేయబడే కంకణాలు, ఇతర ఆభరణాల్లా ఉంటాయి.
చిత్ సమస్తసురానీకపరివన్దితపాదయా । త్రైలోక్యచూడామణితాం ధత్తే వాసవలీలయా
అన్ని దేవతలూ పాదాలను పూజించే ఆ చైతన్యం, తన క్రీడతో మూడు లోకాలలో శిరోమణిగా వెలుగొందుతుంది.
చిత్ సురాసురతామ్ ఏత్య త్రైలోక్యోదరడమ్బరే । పతత్య్ ఉదేతి సంయాతి స్వాత్మనైవాబ్ధివారివత్
ఆ చైతన్యం దేవుడిగానీ, దానవుడిగానీ మారి, మూడు లోకాల విస్తారంలో తన స్వభావాన్ని సముద్రంపై వీచే గాలిలా ఎప్పుడూ ఎగురుతూ, పడిపోతూ, తిరుగుతూ ఉంటుంది.
చిచ్చన్ద్రికా చతుర్దిక్కమ్ ఏవాభాసం వితన్వతీ । వికాసయతి నిశ్శేషభూతసత్తాకుముద్వతీమ్
చైతన్యపు చంద్రికా నాలుగు దిక్కులా వ్యాపించి, అన్ని ప్రాణుల జీవితాన్ని కమలాల్లా వికసింపజేస్తుంది; ఒక్కదాన్నీ విడిచిపెట్టదు.
చిద్దర్పణమహాలక్ష్మీస్ త్రిజగత్ ప్రతిబిమ్బితమ్ । గృహ్ణాత్య్ అనుగ్రహేణాన్తస్ స్వగర్భమ్ ఇవ గర్భిణీ
చైతన్యమనే మహాలక్ష్మి అద్దంలా మూడు లోకాల ప్రతిబింబాన్ని తనలో దయతో అంగీకరిస్తుంది. గర్భిణి తన గర్భాన్ని ఎలా మోయుతుందో, ఆమె కూడా అంతర్గతంగా వాటిని ఉంచుకుంటుంది.
చిచ్ చతుర్దశభూతానాం మణ్డలాని మహాన్తి చ । భూతీకరోతి వారిశ్రీస్ సముద్రత్వమ్ ఇవామ్బుధేః
చైతన్యం సముద్రంలో నీటి సంపదలాగే, పద్నాలుగు భూతాల విశాల వృత్తాలను సృష్టించి, వాటికి రూపం ఇస్తుంది.
విచిత్రాలోకకుసుమా ఘనసఙ్కల్పపల్లవా । వ్యోమకేదారికారూఢా సత్తౌఘఫలశాలినీ
ఆమె లోకాల అద్భుత పుష్పాలతో అలంకరించబడింది, దృఢమైన సంకల్పాల కొమ్మలతో, ఆకాశం వంటి క్షేత్రంలో స్థిరంగా నిలిచి, అనేక జీవుల ఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉంది.
జీవజాలరజఃపుఞ్జా వాసనారసరఞ్జితా । సంవేదనత్వగ్వలితా చిత్రేహాకలికాకులా
ఆమె జీవుల వలయపు ధూళిపుంజం, వాసనల సారంతో రంగు పుచ్చుకుంది, అనుభూతి చర్మంతో కప్పబడి, అనేక విధమైన రూపాలతో నిండి ఉంది.
అతీతాసఙ్ఖ్యత్రిజగత్కేసరోజ్జ్వలరూపిణీ । అనారతస్పన్దమహావిలాసోల్లాసహాసినీ
అనేక సంఖ్యల మూడు లోకాల తామర కండల వెలుగుతో ఆమె ప్రకాశిస్తుంది. ఆమె ఎప్పుడూ ఆడుకుంటూ, ఆ ఆనందంతో చిరునవ్వుతో మెరిసిపోతుంది.
సర్వర్తుపర్వపరుషా జడశైలాదిగుమ్ఫితా । విహగగ్రన్థివలితా మూలాగ్రపరివర్జితా
అన్ని ఋతువులు, పండుగల కఠినత కలిగి, జడమైన కొండలు మొదలైన వాటితో ముడిపడి, పక్షుల ముడులతో చుట్టబడి, మూలపు అంచు లేని ఆమె.
చిల్లతేయం వికసితా పేలవం సదసద్వపుః । విచిత్రం దృశ్యకుసుమం పరామర్శాసహం బహు
ఈ చైతన్య లత వికసించింది. ఇది సత్-అసత్ రూపంతో సున్నితంగా ఉంది. అనేక అద్భుతమైన అనుభూతి పువ్వులను కలిగి, తాకడానికి అందని విధంగా ఉంది.
అనయేహ హి సర్వత్ర చ్ఛాయాచ్ఛాపి విజన్యతే । మన్యతే తన్యతే వస్తు గీయతే క్రియతే ఽపి చ
ఈమెలో ఎక్కడైనా కేవలం నీడలు కూడా ఉత్పన్నమవుతాయి. వస్తువులు ఊహించబడతాయి, వ్యాపిస్తాయి, చెప్పబడతాయి, చేయబడతాయి కూడా.
మహాచితానయా నిత్యం భాసన్తే భాస్కరాదయః । దేహాస్ స్వదన్తే చ మిథస్ త్వన్మచ్చిజ్జడవిభ్రమైః
మహత్తరమైన చైతన్యానికి పుట్టినవాళ్లుగా సూర్యుడు మొదలైనవారు ఎప్పుడూ ప్రకాశిస్తారు. మన శరీరాలు, నీది, నాది, ఇతరులది అన్నీ, చైతన్యం-జడత్వం అనే మాయ వల్ల పరస్పరం ఆనందాన్ని అనుభవిస్తుంటాయి.
వితతావర్తవర్తన్యా చిద్వాత్యేయం ప్రనృత్యతి । జగజ్జాలరజోలేఖా తత్సత్తా దృశ్యదేహినీ
ఈ విస్తారమైన చైతన్యపు గాలి తన వలయాల్లో తిరుగుతూ నాట్యం చేస్తోంది. ఈ జగత్తు అనే అల్లిక కేవలం ధూళి రేఖ మాత్రమే; దాని సత్యమైన రూపం మనం చూడగలిగే జీవులే.