సంవిత్ సర్వకలాతీతా సర్వభావాన్తరస్థితా । సర్వసత్తాప్రదా దేవీ సర్వసన్తాపహారిణీ
ఆ చైతన్యం అన్ని కాల విభాగాలకు అతీతంగా ఉంటుంది, అన్ని భావాల మధ్యలో నివసిస్తుంది, అన్ని జీవులకు సత్తా ఇస్తుంది, అన్ని బాధలను తొలగించే దేవత.
బ్రహ్మ బ్రహ్మన్ సదసతోర్ మధ్యం తద్ దేవ ఉచ్యతే । పరమాత్మాపరాభిఖ్యం తత్ సద్ ఓం ఇత్య్ ఉదాహృతమ్
బ్రహ్మా, ఓ బ్రాహ్మణా, సత్ మరియు అసత్ మధ్యలో ఉన్నది అదే దేవుడు. అది పరమాత్మా, అపరమన్న పేర్లతో ప్రసిద్ధి. దాన్ని 'సత్', 'ఓం' అని కూడా అంటారు.
మహాసత్తాస్వభావేన సర్వత్ర సమతాం గతమ్ । మహాచిద్ ఇతి చ ప్రోక్తం పరమార్థ ఇతి శ్రుతమ్
అది పరమసత్త్వ స్వభావంతో అన్ని చోట్ల సమత్వాన్ని పొందింది. అందుకే దానిని 'మహాచైతన్యం' అని, 'పరమార్థం' అని కూడా పిలుస్తారు.
స్థితం సర్వత్ర సర్వర్తు లతాస్వ్ అన్తర్ యథా రసః । సత్తాసామాన్యరూపేణ మహాచిత్త్వాత్మనాపి చ
అది అన్ని చోట్ల, అన్ని కాలాల్లో, వృక్షాల్లోని రసం లాగానే, సర్వసాధారణమైన సత్తా రూపంలో, మహాచిత్త స్వరూపంగా కూడా ఉంటుంది.
యచ్ చిత్తత్త్వమ్ అరున్ధత్యా యచ్ చిత్తత్త్వం తవానఘ । యచ్ చిత్తత్త్వం చ పార్వత్యా యచ్ చిత్తత్త్వం గణేషు చ
అరుంధతికి ఉన్న మనస్సు తత్వం, నీకు ఉన్న మనస్సు తత్వం, పార్వతికి ఉన్న మనస్సు తత్వం, గణులకు ఉన్న మనస్సు తత్వం—
చిత్తత్త్వం యన్ మమేదం చ చిత్తత్త్వం యజ్ జగత్త్రయే । తద్ దేవ ఇతి తత్త్వజ్ఞా విదుర్ ఉత్తమబుద్ధయః
నాలో ఉన్న మనస్సు తత్వం, ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్న మనస్సు తత్వం—అన్ని కలిపి, నిజమైన జ్ఞానం కలిగిన వారు దానిని 'దేవుడు' అని, పరమసత్యం అని తెలుసుకుంటారు.
పాదపాణ్యాదిమాన్ అన్యో యో వా దేవః ప్రకల్ప్యతే । స చిన్మాత్రాద్ ఋతే బ్రహ్మన్ కింసారః కిల కథ్యతామ్
ఓ బ్రహ్మన్, చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి ఉన్న మరో దేవుడు ఎవరో ఊహించబడితే, ఆయనకు శుద్ధచైతన్యం తప్ప వాస్తవంగా ఏమైనా మిగిలిందా? చెప్పండి.
న స దూరే స్థితో బ్రహ్మన్ న దుష్ప్రాపస్ స కస్యచిత్ । స సంస్థితస్ సదా దేహే సర్వత్రైవ చ ఖే తథా
ఓ బ్రహ్మన్, ఆయన ఎప్పుడూ దూరంగా లేరు, ఎవరికైనా అందని వారికాదు. ఆయన శరీరంలో ఎప్పుడూ ఉంటారు, అలాగే అంతరిక్షంలో కూడా ఎక్కడైనా ఉన్నారు.
స కరోతి స చాశ్నాతి స బిభర్తి ప్రయాతి చ । స నిశ్శ్వసతి సంవేత్తా సో ఽఙ్గాన్య్ అఙ్గాని వేత్తి తే
ఆయనే చర్యలు చేస్తారు, ఆయనే తింటారు, ఆయనే పోషిస్తారు, ఆయనే కదులుతారు. ఆయనే ఊపిరి తీసుకుంటారు, ఆయనే తెలుసుకుంటారు, నీ అవయవాలు, వాటి పనులను కూడా ఆయనే తెలుసుకుంటారు.
సో ఽస్యాం విచిత్రచేష్టాయాం ప్రకాశాయాం చ తద్వశాత్ । తత్స్వరూపనిబద్ధాయాం పుర్యామ్ అఙ్గపురీశ్వరః
ఈ విచిత్రమైన చర్యలూ, ప్రకాశమూ అన్నీ ఆయన శక్తివల్ల జరుగుతున్నాయి. తన స్వభావానికి అనుసరించి, ఆయనే ఈ శరీరరూప నగరానికి అధిపతి.
శరీరపర్వతస్థాయాం చలాయాం తత్ప్రసాదతః । సో ఽస్యాం గహనకోశాయాం హృద్గుహాయాం గుహేశ్వరః
ఈ శరీరము అనే పర్వతంపై నివసిస్తూ, దాని చలనం ఆయన కృప వల్ల జరుగుతుంది. ఈ లోతైన పొరలో, మన హృదయపు గుహలో ఆయనే గుహపతి.
మనష్షష్ఠేన్ద్రియాచారసత్తాతీతామలాత్మనః । తస్య సంవ్యవహారార్థం సఞ్జ్ఞా చిద్ ఇతి కల్పితా
మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలు, సత్త్వాన్ని దాటి, నిర్మలమైన స్వరూపమున్నవారికి, లోకంలో వ్యవహారాల కోసం 'చైతన్యం' అనే పేరు ఊహించబడింది.
స ఏష చిన్మయస్ సూక్ష్మస్ సర్వవ్యాపీ నిరఞ్జనః । ఇమం భాసురమ్ ఆభాసం కరోతి న కరోతి చ
అతడే ఈ చైతన్యము, ఎంతో సూక్ష్మంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి, మలినతలేని వాడు. ఈ ప్రకాశవంతమైన ప్రపంచాన్ని కనిపించజేస్తాడు, అయినా నిజంగా చేయడు కూడా.
సా చిద్ అత్యన్తవిమలా జగదర్థాం జగత్క్రియామ్ । ఇమాం రఞ్జయతి ప్రాజ్ఞ రసేనేవ మధుర్ లతామ్
ఆ చైతన్యం పరమ పవిత్రమైనది. ఓ జ్ఞానీ! ఈ జగత్తును, దాని కార్యాలను, మధురమైన వల్లి రసంతో రుచి కలిగినట్టు రంగులద్దుతుంది.
చారవో యే చమత్కారాశ్ చితశ్ చితి యథాస్థితమ్ । చమత్కుర్వన్తి కిల తే ఏతే కేచిన్ నభోఽభిధాః
చైతన్యం యథాస్థితంగా ఉన్నప్పుడు, ఆశ్చర్యకరమైన అనుభూతులు మన మనసును మురిపిస్తాయి. వాటిలో కొన్ని 'ఆకాశం' అని పిలవబడతాయి.
కేచిజ్ జీవాభిధానాశ్ చ కేచిచ్ చిత్తాభిధానకాః । కేచిత్ కాలాభిధానాశ్ చ కేచిద్ దేశాభిధానకాః
కొన్ని 'జీవులు' అని, మరికొన్ని 'మనస్సు' అని, ఇంకొన్ని 'కాలం' అని, మరికొన్ని 'ప్రదేశం' అని పిలవబడతాయి.
కేచిత్ క్రియాభిధానాశ్ చ కేచిద్ ద్రవ్యాభిధానకాః । కేచిద్ భావవికారాదిజాడ్యచిత్త్వాభిధానకాః
కొన్ని 'క్రియ' అని, మరికొన్ని 'ద్రవ్యము' అని, ఇంకొన్ని 'భావ పరిణామాల వల్ల కలిగే మనస్సు జడత్వం' అని పిలవబడతాయి.
ప్రాకాశ్యాద్యభిధాః కేచిత్ కేచిచ్ చైవ తమోఽభిధాః । అర్కేన్ద్వాద్యభిధాః కేచిత్ కేచిద్ యక్షాభిధానకాః
కొన్ని 'ప్రకాశం' అని, మరికొన్ని 'చీకటి' అని, ఇంకొన్ని 'సూర్యుడు, చంద్రుడు' అని, మరికొన్ని 'యక్షులు' అని పిలవబడతాయి.
నిరిచ్ఛస్వస్వభావేన వసన్తేన యథాఙ్కురః । జన్యతే తద్వద్ ఏవేయం జగల్లక్ష్మీశ్ చిదాత్మనా
వసంతకాలంలో మొక్కలు సహజంగా మొలకెత్తినట్లే, ఈ జగత్తు లోని సంపదలు కూడా చైతన్యంతోనే ఉద్భవిస్తాయి.
చిద్ ఇమాసు సమగ్రాసు సర్వదైవైకికైవ హి । త్రైలోక్యామ్బుధిసంస్థాసు శరీరజలజాలికా
మూడు లోకాలు అన్నీ సముద్రంలా విస్తరించి ఉన్నా, అందులోని అన్ని శరీరాల వలయాల్లో ఎప్పుడూ ఒకే చైతన్యమే నిండివుంది.
శరీరపఙ్కజభ్రాన్తమనోభ్రమరసమ్భృతమ్ । ఆస్వాదయతి సఙ్కల్పమధు మత్తా చిదీశ్వరీ
చైతన్య స్వరూపిణి, శరీరాల పద్మాల్లో తిరిగే మనస్సు తేనెటీగ సేకరించిన సంకల్ప తేనెను ఆనందంగా ఆస్వాదిస్తుంది.
ససురాసురగన్ధర్వం సశైలార్ణవకం జగత్ । చితి స్థిరం ప్రవహతి జలావర్తే తృణం యథా
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, పర్వతాలు, సముద్రాలతో కూడిన ఈ జగత్తును, చైతన్యం నీటిలో తిప్పే తురుపు గడ్డి లాగ స్థిరంగా మోయిస్తుంది.
చఞ్చచ్చిత్తమయాచారచారచఞ్చురచక్రికమ్ । సంసారచక్రం చిచ్చక్రే భ్రామ్యతి భ్రమభాజనమ్
చంచలమైన మనస్సు, ఆచరణలు కలిసిన ఈ సంసారచక్రం, మాయలో తిప్పబడే చక్రంలా తిరుగుతూ, తప్పుదారి పట్టించే పాత్రంలా మారుతుంది.
చిచ్ చతుర్భుజరూపేణ జఘానాసురమణ్డలమ్ । కాలో జలదఖణ్డేన సాయుధేన యథాతపమ్
చైతన్యం నాలుగు చేతుల రూపంలో, దెయ్యాల సమూహాన్ని నాశనం చేసింది. అది కాలం మేఘపు తుకడితో ఆయుధంగా సూర్యుని కాంతిని తొలగించినట్టు జరిగింది.
చిత్ త్రినేత్రతయా బ్రహ్మన్ వృషశీతాంశుచిహ్నయా । గౌరీకమలినీవక్త్రపద్మషణ్డాలితాం గతా
ఓ బ్రహ్మా! చైతన్యం, ఎద్దు గుర్తు, చల్లని చంద్రుని అలంకారం, మూడు కళ్లతో ఉన్నదిగా, గౌరీ పద్మముఖంతో అలంకరించబడిన స్థితిని పొందింది.
విష్ణోః పద్మాలితామ్ ఏత్య చిద్ ధ్యానాధీనమానసీమ్ । త్రయీనలిన్యాస్ సరసీం ధత్తే పైతామహీం స్థితిమ్
విష్ణువు పద్మాలతో అలంకరించబడిన స్థితిని చేరిన చైతన్యం, ధ్యానంలో లీనమైన మనస్సుతో, మూడు వేదాల పద్మాల సరస్సులో పితామహుని స్థితిని ధరిస్తుంది.
చితో బ్రహ్మన్ విచిత్రాణి శరీరాణీహ భూరిశః । పత్త్రాణీవ తరోర్ హేమ్ని కేయూరాదిక్రియేవ వా
ఓ బ్రహ్మన్, ఈ లోకంలో చైతన్యం నుండి ఎన్నో అద్భుతమైన శరీరాలు పుట్టుకొస్తాయి. అవి చెట్టు మీద ఆకుల్లా, లేదా బంగారం నుండి చేయబడే కంకణాలు, ఇతర ఆభరణాల్లా ఉంటాయి.
చిత్ సమస్తసురానీకపరివన్దితపాదయా । త్రైలోక్యచూడామణితాం ధత్తే వాసవలీలయా
అన్ని దేవతలూ పాదాలను పూజించే ఆ చైతన్యం, తన క్రీడతో మూడు లోకాలలో శిరోమణిగా వెలుగొందుతుంది.
చిత్ సురాసురతామ్ ఏత్య త్రైలోక్యోదరడమ్బరే । పతత్య్ ఉదేతి సంయాతి స్వాత్మనైవాబ్ధివారివత్
ఆ చైతన్యం దేవుడిగానీ, దానవుడిగానీ మారి, మూడు లోకాల విస్తారంలో తన స్వభావాన్ని సముద్రంపై వీచే గాలిలా ఎప్పుడూ ఎగురుతూ, పడిపోతూ, తిరుగుతూ ఉంటుంది.
చిచ్చన్ద్రికా చతుర్దిక్కమ్ ఏవాభాసం వితన్వతీ । వికాసయతి నిశ్శేషభూతసత్తాకుముద్వతీమ్
చైతన్యపు చంద్రికా నాలుగు దిక్కులా వ్యాపించి, అన్ని ప్రాణుల జీవితాన్ని కమలాల్లా వికసింపజేస్తుంది; ఒక్కదాన్నీ విడిచిపెట్టదు.