యథా స్వప్నపురే చిత్ఖం వర్జయిత్వేతరత్ క్వచిత్ । న కిఞ్చిత్ సమ్భవత్య్ అఙ్గ జగత్య్ ఏవమ్ ఇహాదితః
ఎలా కలలోని ఊహా నగరంలో చైతన్యాన్ని తప్ప మరొకటి ఎక్కడా ఉండదో, అలాగే ఈ లోకంలో కూడా మొదటి నుంచీ ఇంకేదీ లేదు ప్రియమా.
యతో న సమ్భవత్య్ అన్యచ్ చేదం కిఞ్చిత్ తతో ఽఖిలమ్ । చిత్త్వం సచేత్యమ్ అప్య్ ఏతద్ అచేత్యం సజ్ జగత్ స్థితమ్
ఇంకేదీ లేనందున, ఇది అంతా చైతన్యమే. మనకు తెలిసినదైనా, తెలియనిదైనా, ఈ జగత్తు అంతా అదే చైతన్యంగా నిలిచింది.
యథా చిద్వ్యోమమాత్రాత్మ స్వప్నే ఘటపటాదికమ్ । సర్గాదావ్ ఏవ సర్గో ఽయం తథా చిద్వ్యోమమాత్రకమ్
ఎలా ఒక కలలో మట్టి కుండలు, బట్టలు మొదలైనవి శుద్ధమైన చైతన్యమే అనిపిస్తాయో, అలాగే సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ సృష్టి కూడా కేవలం చైతన్యమే.
శుద్ధసంవిత్తిమాత్రత్వాద్ ఋతే ఽన్యత్ స్వప్నపత్తనే । యథా న విద్యతే కిఞ్చిత్ తథాస్మిన్ భువనత్రయే
శుద్ధమైన చైతన్యమే తప్ప, కలలోని పట్టణంలో వేరే ఏదీ ఉండదు. అలాగే, ఈ మూడు లోకాల్లో కూడా వేరే ఏదీ లేదు.
యాః కాశ్చన దృశో యే యే భావాభావాః కిలాగమాః । సదేశకాలచిత్తాస్ తత్ సర్వం చిద్వ్యోమమాత్రకమ్
ఏవైనా మనకు కనిపించేవి, ఉండేవి లేదా ఉండనివి, ఏవైనా స్థలం, కాలం, మనస్సుతో కలిసినవి—అవి అన్నీ కూడా కేవలం చైతన్యమే.
స ఏష దేవః కథితో యః పరః పరమార్థతః । యస్ త్వం యో ఽహమ్ అశేషం వా జగద్ ఏవ చ యో ఽఖిలమ్
ఈయననే పరమార్థంగా చెప్పబడే పరమాత్ముడు. నీవు, నేను, ఈ మొత్తం జగత్తు—అన్నీ ఆయనే.
సర్వస్య భూతజాతస్య జగతో ఽన్యస్య తే మమ । దేహో హి చేతనాకాశం పరమాత్మైవ నేతరత్
ఈ లోకానికి, వేరే లోకాలకు, నీకు, నాకు, అన్నీ జీవులకు శరీరం అనేది నిజంగా చైతన్యమయమైన ఆకాశమే, అదే పరమాత్మ. దీనికన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
సఙ్కల్పనే స్వప్నపురే శరీరం చిద్వ్యోమతో ఽన్యన్ న యథాస్తి కిఞ్చిత్ । తథేహ సర్గే ప్రథమైకసర్గాన్ మునే ప్రభృత్య్ అస్తి న రూపమ్ అన్యత్
కలలో ఊహించుకునే నగరంలో, చైతన్యమయమైన ఆకాశం తప్ప శరీరం వేరేలా ఉండదు. అలాగే, మునివరా! మొదటి సృష్టి నుంచీ ఇక్కడ వేరే రూపం ఏదీ లేదు.
ఏవం సర్వమ్ ఇదం విశ్వం పరమాత్మైవ కేవలమ్ । బ్రహ్మైవ పరమాకాశ ఏష దేవః పరస్ స్మృతః
ఈ విధంగా, ఈ సర్వ జగత్తు పరమాత్మ ఒక్కడే. బ్రహ్మనే పరమమైన ఆకాశం, ఈ దేవుడే అత్యున్నతమైనవాడిగా గుర్తించబడతాడు.
తద్ ఏతత్పూజనం శ్రేయస్ తస్మాత్ సర్వమ్ అవాప్యతే । స దేవస్ సర్వగస్ సర్వస్ సర్వం తస్మిన్ ప్రతిష్ఠితమ్
కాబట్టి, ఈ పూజే శ్రేయస్సు; దీని వల్ల అన్నీ లభిస్తాయి. ఆ దేవుడు అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, అన్నీ ఆయనలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తమ్ అద్వితీయమ్ అఖణ్డితమ్ । అబహిస్సాధనాసాధ్యం సుఖం తస్మాద్ అవాప్యతే
కావున, ఎవరికైనా సహజంగా, ఆది అంతం లేని, ద్వంద్వం లేని, విభజించలేని, బయట సాధనాలతో లభించని ఆనందం కలుగుతుంది.
ప్రబుద్ధస్ త్వం మునిశ్రేష్ఠ తేనేదం తవ వర్ణ్యతే । నాసి దేవార్చనే యోగ్యః పుష్పధూపమయే మహాన్
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నీవు బోధించబడినవాడవు కనుక ఇదంతా నీకోసమే చెప్పబడింది. పుష్పాలు, ధూపం వంటి వస్తువులతో దేవతలను పూజించడానికి నీవు యోగ్యుడు కవు.
అవ్యుత్పన్నధియో యే హి బాలాః పేలవచేతసః । కృత్రిమార్చామయం తేషాం దేవార్చనమ్ ఉదాహృతమ్
బుద్ధి పెరగని, బాల్యంగా, బలహీనమైన మనసున్నవారు మాత్రమే కృత్రిమ పూజా విధానాలతో దేవతలను పూజిస్తారని చెప్పబడింది.
గన్ధాక్షతైశ్ చ దీపైశ్ చ పుష్పాద్యైః పూజయన్తి హి । మిథ్యైవ కల్పితైర్ దేవమ్ ఆకారే కల్పితాత్మకమ్
వాసనలు, అక్షతలు, దీపాలు, పుష్పాలు మొదలైన వాటితో వారు దేవుని పూజిస్తారు. కానీ ఆ దేవుడు కూడా ఊహలోనే కల్పించబడినవాడు, ఆ పూజా వస్తువులు కూడా కల్పితమైనవే.
స్వసఙ్కల్పకృతైః కృత్వా క్రమైర్ అర్చనమ్ ఆదృతాః । బాలాస్ సన్తాపమ్ ఆయాన్తి పుష్పధూపలవార్చనైః
తమ ఊహతో తయారుచేసుకున్న వస్తువులతో, ఒక్కొక్క దశలో భక్తితో పూజలు చేసిన ఈ పిల్లలవంటి వారు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపాలతో ఆచరణ చేస్తూ చివరికి బాధకు లోనవుతారు.
స్వసఙ్కల్పకృతైర్ అర్థైః కృత్వా దేవార్చనం ముధా । యతః కుతశ్చిన్ మిథ్యాత్మ ఫలమ్ అత్రార్పయన్తి తే
తమ ఊహతో తయారైన వస్తువులతో వ్యర్థంగా దేవుని పూజ చేసిన వారు, మాయలో పడి ఎక్కడినుంచో ఏదో ఫలితం పొందుతారు.
పుష్పధూపార్చనం బ్రహ్మన్ కల్పితం బాలబుద్ధిషు । యత్ స్యాద్ భవాదృశే ఽయోగ్యమ్ అర్చనం తద్ వదామ్య్ అహమ్
బ్రహ్మన్, పుష్పాలు, ధూపాలతో చేసే పూజ పిల్లల మతి కలవారికే ఊహించబడింది; నీలాంటి వారికి అర్హత లేని ఆ పూజను నేను వివరించబోతున్నాను.
అస్మదాదిస్ తు నో కశ్చిద్ దేవో మతిమతాం వర । దేవస్ త్రిభువనాధారః పరమాత్మైవ నేతరః
మా మధ్య, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, ఎవ్వరూ దేవుడు కారు; మూడు లోకాలకూ ఆధారమైన దేవుడు పరమాత్మ ఒక్కరే, వేరెవ్వరూ కాదు.
శివస్ సర్వపదాతీతస్ సర్వసఙ్కల్పనాతిగః । సర్వసఙ్కల్పవలితో న సర్వీ న చ సార్వికః
శివుడు అన్ని బాధలకు అతీతుడు, అన్ని సంకల్పాలను దాటి ఉన్నవాడు. అయినప్పటికీ, అన్ని సంకల్పాలతో కూడి ఉన్నవాడు, ఆయనను పూర్తిగా విశ్వమని కూడా, ప్రత్యేకమని కూడా చెప్పలేం.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నస్ సర్వారమ్భప్రకారకృత్ । చిన్మాత్రమూర్తిర్ అమలో దేవ ఇత్య్ ఉచ్యతే మునే
దిక్కులు, కాలం వంటి ఏ పరిమితులు లేని వాడు, అన్ని కార్యాల రూపాలను కలిగించేవాడు, స్వరూపంగా శుద్ధమైన చైతన్యమే అయిన వాడిని 'దేవుడు' అని పిలుస్తారు, ఓ మునీంద్రా.
సంవిత్ సర్వకలాతీతా సర్వభావాన్తరస్థితా । సర్వసత్తాప్రదా దేవీ సర్వసన్తాపహారిణీ
ఆ చైతన్యం అన్ని కాల విభాగాలకు అతీతంగా ఉంటుంది, అన్ని భావాల మధ్యలో నివసిస్తుంది, అన్ని జీవులకు సత్తా ఇస్తుంది, అన్ని బాధలను తొలగించే దేవత.
బ్రహ్మ బ్రహ్మన్ సదసతోర్ మధ్యం తద్ దేవ ఉచ్యతే । పరమాత్మాపరాభిఖ్యం తత్ సద్ ఓం ఇత్య్ ఉదాహృతమ్
బ్రహ్మా, ఓ బ్రాహ్మణా, సత్ మరియు అసత్ మధ్యలో ఉన్నది అదే దేవుడు. అది పరమాత్మా, అపరమన్న పేర్లతో ప్రసిద్ధి. దాన్ని 'సత్', 'ఓం' అని కూడా అంటారు.
మహాసత్తాస్వభావేన సర్వత్ర సమతాం గతమ్ । మహాచిద్ ఇతి చ ప్రోక్తం పరమార్థ ఇతి శ్రుతమ్
అది పరమసత్త్వ స్వభావంతో అన్ని చోట్ల సమత్వాన్ని పొందింది. అందుకే దానిని 'మహాచైతన్యం' అని, 'పరమార్థం' అని కూడా పిలుస్తారు.
స్థితం సర్వత్ర సర్వర్తు లతాస్వ్ అన్తర్ యథా రసః । సత్తాసామాన్యరూపేణ మహాచిత్త్వాత్మనాపి చ
అది అన్ని చోట్ల, అన్ని కాలాల్లో, వృక్షాల్లోని రసం లాగానే, సర్వసాధారణమైన సత్తా రూపంలో, మహాచిత్త స్వరూపంగా కూడా ఉంటుంది.
యచ్ చిత్తత్త్వమ్ అరున్ధత్యా యచ్ చిత్తత్త్వం తవానఘ । యచ్ చిత్తత్త్వం చ పార్వత్యా యచ్ చిత్తత్త్వం గణేషు చ
అరుంధతికి ఉన్న మనస్సు తత్వం, నీకు ఉన్న మనస్సు తత్వం, పార్వతికి ఉన్న మనస్సు తత్వం, గణులకు ఉన్న మనస్సు తత్వం—
చిత్తత్త్వం యన్ మమేదం చ చిత్తత్త్వం యజ్ జగత్త్రయే । తద్ దేవ ఇతి తత్త్వజ్ఞా విదుర్ ఉత్తమబుద్ధయః
నాలో ఉన్న మనస్సు తత్వం, ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్న మనస్సు తత్వం—అన్ని కలిపి, నిజమైన జ్ఞానం కలిగిన వారు దానిని 'దేవుడు' అని, పరమసత్యం అని తెలుసుకుంటారు.
పాదపాణ్యాదిమాన్ అన్యో యో వా దేవః ప్రకల్ప్యతే । స చిన్మాత్రాద్ ఋతే బ్రహ్మన్ కింసారః కిల కథ్యతామ్
ఓ బ్రహ్మన్, చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి ఉన్న మరో దేవుడు ఎవరో ఊహించబడితే, ఆయనకు శుద్ధచైతన్యం తప్ప వాస్తవంగా ఏమైనా మిగిలిందా? చెప్పండి.
న స దూరే స్థితో బ్రహ్మన్ న దుష్ప్రాపస్ స కస్యచిత్ । స సంస్థితస్ సదా దేహే సర్వత్రైవ చ ఖే తథా
ఓ బ్రహ్మన్, ఆయన ఎప్పుడూ దూరంగా లేరు, ఎవరికైనా అందని వారికాదు. ఆయన శరీరంలో ఎప్పుడూ ఉంటారు, అలాగే అంతరిక్షంలో కూడా ఎక్కడైనా ఉన్నారు.
స కరోతి స చాశ్నాతి స బిభర్తి ప్రయాతి చ । స నిశ్శ్వసతి సంవేత్తా సో ఽఙ్గాన్య్ అఙ్గాని వేత్తి తే
ఆయనే చర్యలు చేస్తారు, ఆయనే తింటారు, ఆయనే పోషిస్తారు, ఆయనే కదులుతారు. ఆయనే ఊపిరి తీసుకుంటారు, ఆయనే తెలుసుకుంటారు, నీ అవయవాలు, వాటి పనులను కూడా ఆయనే తెలుసుకుంటారు.
సో ఽస్యాం విచిత్రచేష్టాయాం ప్రకాశాయాం చ తద్వశాత్ । తత్స్వరూపనిబద్ధాయాం పుర్యామ్ అఙ్గపురీశ్వరః
ఈ విచిత్రమైన చర్యలూ, ప్రకాశమూ అన్నీ ఆయన శక్తివల్ల జరుగుతున్నాయి. తన స్వభావానికి అనుసరించి, ఆయనే ఈ శరీరరూప నగరానికి అధిపతి.