చిద్వ్యోమైవ కిలాస్తీహ పారావారవివర్జితమ్ । సర్వత్రాసమ్భవచ్చేత్యం యత్ కల్పాన్తేషు శిష్యతే
ఇక్కడ పరిమితులు లేని, విభాగాలు లేని, చైతన్యాకాశమే ఉన్నది. యుగాంతంలో అన్నీ అంతమయిన తర్వాత, ఎక్కడా వస్తువుగా అవగాహనకు రాని అదే మిగిలి ఉంటుంది.
తద్ యత్ స్వయం ప్రకచతి తస్య స్వకచనస్య తు । స్వయం సంవిదితం నామ తేనేదం జగద్ ఇత్య్ అలమ్
తానుగా వెలిగే దానికే, ఆ వెలుగు తనను తాను తెలిసికొనడాన్ని 'ఈ జగత్తు' అని అంటారు. అంతే చాలును.
ఇత్య్ ఏవం స్వప్నపురవజ్ జగద్ భాతి చిదాత్మకమ్ । ఏవం చిద్వ్యోమమాత్రాత్మ జగద్ అచ్ఛం న భిత్తిమత్
ఇలా, కలలోని ఊరు లాగా, ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యమే అనిపిస్తుంది. చైతన్యాకాశమే అసలు స్వరూపంగా ఉన్న ఈ జగత్తు నిర్మలంగా, వాస్తవికత లేకుండా కనిపిస్తుంది.
అత్యన్తాసమ్భవచ్చేత్యదృష్టి చిద్వ్యోమమాత్రకమ్ । చిత్త్వాత్ కచతి సర్గాదౌ యత్ తజ్ జగద్ ఇతి స్మృతమ్
ఏ వస్తువూ అవగాహనకు అందని చైతన్యాకాశమే నిజంగా ఉంది. అది మనస్సు స్వరూపమైనదిగా, సృష్టి ఆరంభంలో వెలిగేది 'జగత్తు' అని పిలవబడుతుంది.
తస్మాత్ స్వప్నపురాకారం యద్ ఇదం భాసతే జగత్ । తత్ర చిద్వ్యోమమాత్రాత్మన్య్ అన్యతా నామ కా కుతః
కాబట్టి, ఈ లోకం కలల నగరంలా కనిపించినా, అది అంతా చైతన్యమే విస్తరించి వెలుగుతుంది. అక్కడ వేరొకదనం అనే భావన ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?
చిన్మాత్రమ్ ఏవ గిరయశ్ చిన్మాత్రం జగదమ్బరమ్ । చిన్మాత్రమ్ ఆత్మా జీవశ్ చ చిన్మాత్రం భూతసన్తతిః
పర్వతాలు చైతన్యమే, జగత్తు ఆకాశం చైతన్యమే, ఆత్మ కూడా చైతన్యమే, జీవుడు కూడా చైతన్యమే, భూతాల పరంపర కూడా చైతన్యమే.
చిద్వ్యోమమాత్రాద్ ఇతరత్ సర్గాదౌ సర్గవేదనే । భిన్నం స్వప్నపురే చాఙ్గ కిం సమ్భవతి కథ్యతామ్
చైతన్యమే తప్ప, సృష్టి మొదట్లోనైనా, సృష్టి అనుభవంలోనైనా, కలల నగరంలో వేరుగా ఏది పుట్టొచ్చు? చెప్పు ప్రియమా.
ఆకాశం పరమాకాశం బ్రహ్మాకాశం జగచ్ చితిః । ఇతి పర్యాయనామాని తరుపాదపవృక్షవత్
ఆకాశం, పరమాకాశం, బ్రహ్మాకాశం, జగత్తు, చైతన్యం — ఇవన్నీ ఒకే అర్థంలో ఉన్న పేర్లు, వృక్షం, చెట్టు, మొక్కలాగా.
ఏతచ్ చ స్వప్నసఙ్కల్పమాయాదిష్వ్ అనుభూయతే । తదా కిల చిదాకాశమ్ ఏవ భాతి జగత్తయా
ఇది కలలో, ఊహలో, మాయలో ఇలా అనుభవించబడుతుంది. అప్పుడు, నిజంగా, ఆ చైతన్యాకాశమే జగత్తుగా కనిపిస్తుంది.
యథైతత్ సంవిదాకాశం స్వప్నే భాతి జగద్వపుః । తథేదం జాగ్రదాఖ్యే ఽపి స్వప్నే భాతి తద్ ఏవ నః
ఎలా కలలో ఆ చైతన్యాకాశంలో జగత్తు రూపం కనిపిస్తుందో, అలాగే మేలుకొన్న స్థితిలో కూడా అదే జగత్తు మనకు కలలో లాగానే కనిపిస్తుంది.
యథా స్వప్నపురే చిత్ఖం వర్జయిత్వేతరత్ క్వచిత్ । న కిఞ్చిత్ సమ్భవత్య్ అఙ్గ జగత్య్ ఏవమ్ ఇహాదితః
ఎలా కలలోని ఊహా నగరంలో చైతన్యాన్ని తప్ప మరొకటి ఎక్కడా ఉండదో, అలాగే ఈ లోకంలో కూడా మొదటి నుంచీ ఇంకేదీ లేదు ప్రియమా.
యతో న సమ్భవత్య్ అన్యచ్ చేదం కిఞ్చిత్ తతో ఽఖిలమ్ । చిత్త్వం సచేత్యమ్ అప్య్ ఏతద్ అచేత్యం సజ్ జగత్ స్థితమ్
ఇంకేదీ లేనందున, ఇది అంతా చైతన్యమే. మనకు తెలిసినదైనా, తెలియనిదైనా, ఈ జగత్తు అంతా అదే చైతన్యంగా నిలిచింది.
యథా చిద్వ్యోమమాత్రాత్మ స్వప్నే ఘటపటాదికమ్ । సర్గాదావ్ ఏవ సర్గో ఽయం తథా చిద్వ్యోమమాత్రకమ్
ఎలా ఒక కలలో మట్టి కుండలు, బట్టలు మొదలైనవి శుద్ధమైన చైతన్యమే అనిపిస్తాయో, అలాగే సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ సృష్టి కూడా కేవలం చైతన్యమే.
శుద్ధసంవిత్తిమాత్రత్వాద్ ఋతే ఽన్యత్ స్వప్నపత్తనే । యథా న విద్యతే కిఞ్చిత్ తథాస్మిన్ భువనత్రయే
శుద్ధమైన చైతన్యమే తప్ప, కలలోని పట్టణంలో వేరే ఏదీ ఉండదు. అలాగే, ఈ మూడు లోకాల్లో కూడా వేరే ఏదీ లేదు.
యాః కాశ్చన దృశో యే యే భావాభావాః కిలాగమాః । సదేశకాలచిత్తాస్ తత్ సర్వం చిద్వ్యోమమాత్రకమ్
ఏవైనా మనకు కనిపించేవి, ఉండేవి లేదా ఉండనివి, ఏవైనా స్థలం, కాలం, మనస్సుతో కలిసినవి—అవి అన్నీ కూడా కేవలం చైతన్యమే.
స ఏష దేవః కథితో యః పరః పరమార్థతః । యస్ త్వం యో ఽహమ్ అశేషం వా జగద్ ఏవ చ యో ఽఖిలమ్
ఈయననే పరమార్థంగా చెప్పబడే పరమాత్ముడు. నీవు, నేను, ఈ మొత్తం జగత్తు—అన్నీ ఆయనే.
సర్వస్య భూతజాతస్య జగతో ఽన్యస్య తే మమ । దేహో హి చేతనాకాశం పరమాత్మైవ నేతరత్
ఈ లోకానికి, వేరే లోకాలకు, నీకు, నాకు, అన్నీ జీవులకు శరీరం అనేది నిజంగా చైతన్యమయమైన ఆకాశమే, అదే పరమాత్మ. దీనికన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
సఙ్కల్పనే స్వప్నపురే శరీరం చిద్వ్యోమతో ఽన్యన్ న యథాస్తి కిఞ్చిత్ । తథేహ సర్గే ప్రథమైకసర్గాన్ మునే ప్రభృత్య్ అస్తి న రూపమ్ అన్యత్
కలలో ఊహించుకునే నగరంలో, చైతన్యమయమైన ఆకాశం తప్ప శరీరం వేరేలా ఉండదు. అలాగే, మునివరా! మొదటి సృష్టి నుంచీ ఇక్కడ వేరే రూపం ఏదీ లేదు.
ఏవం సర్వమ్ ఇదం విశ్వం పరమాత్మైవ కేవలమ్ । బ్రహ్మైవ పరమాకాశ ఏష దేవః పరస్ స్మృతః
ఈ విధంగా, ఈ సర్వ జగత్తు పరమాత్మ ఒక్కడే. బ్రహ్మనే పరమమైన ఆకాశం, ఈ దేవుడే అత్యున్నతమైనవాడిగా గుర్తించబడతాడు.
తద్ ఏతత్పూజనం శ్రేయస్ తస్మాత్ సర్వమ్ అవాప్యతే । స దేవస్ సర్వగస్ సర్వస్ సర్వం తస్మిన్ ప్రతిష్ఠితమ్
కాబట్టి, ఈ పూజే శ్రేయస్సు; దీని వల్ల అన్నీ లభిస్తాయి. ఆ దేవుడు అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, అన్నీ ఆయనలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తమ్ అద్వితీయమ్ అఖణ్డితమ్ । అబహిస్సాధనాసాధ్యం సుఖం తస్మాద్ అవాప్యతే
కావున, ఎవరికైనా సహజంగా, ఆది అంతం లేని, ద్వంద్వం లేని, విభజించలేని, బయట సాధనాలతో లభించని ఆనందం కలుగుతుంది.
ప్రబుద్ధస్ త్వం మునిశ్రేష్ఠ తేనేదం తవ వర్ణ్యతే । నాసి దేవార్చనే యోగ్యః పుష్పధూపమయే మహాన్
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నీవు బోధించబడినవాడవు కనుక ఇదంతా నీకోసమే చెప్పబడింది. పుష్పాలు, ధూపం వంటి వస్తువులతో దేవతలను పూజించడానికి నీవు యోగ్యుడు కవు.
అవ్యుత్పన్నధియో యే హి బాలాః పేలవచేతసః । కృత్రిమార్చామయం తేషాం దేవార్చనమ్ ఉదాహృతమ్
బుద్ధి పెరగని, బాల్యంగా, బలహీనమైన మనసున్నవారు మాత్రమే కృత్రిమ పూజా విధానాలతో దేవతలను పూజిస్తారని చెప్పబడింది.
గన్ధాక్షతైశ్ చ దీపైశ్ చ పుష్పాద్యైః పూజయన్తి హి । మిథ్యైవ కల్పితైర్ దేవమ్ ఆకారే కల్పితాత్మకమ్
వాసనలు, అక్షతలు, దీపాలు, పుష్పాలు మొదలైన వాటితో వారు దేవుని పూజిస్తారు. కానీ ఆ దేవుడు కూడా ఊహలోనే కల్పించబడినవాడు, ఆ పూజా వస్తువులు కూడా కల్పితమైనవే.
స్వసఙ్కల్పకృతైః కృత్వా క్రమైర్ అర్చనమ్ ఆదృతాః । బాలాస్ సన్తాపమ్ ఆయాన్తి పుష్పధూపలవార్చనైః
తమ ఊహతో తయారుచేసుకున్న వస్తువులతో, ఒక్కొక్క దశలో భక్తితో పూజలు చేసిన ఈ పిల్లలవంటి వారు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపాలతో ఆచరణ చేస్తూ చివరికి బాధకు లోనవుతారు.
స్వసఙ్కల్పకృతైర్ అర్థైః కృత్వా దేవార్చనం ముధా । యతః కుతశ్చిన్ మిథ్యాత్మ ఫలమ్ అత్రార్పయన్తి తే
తమ ఊహతో తయారైన వస్తువులతో వ్యర్థంగా దేవుని పూజ చేసిన వారు, మాయలో పడి ఎక్కడినుంచో ఏదో ఫలితం పొందుతారు.
పుష్పధూపార్చనం బ్రహ్మన్ కల్పితం బాలబుద్ధిషు । యత్ స్యాద్ భవాదృశే ఽయోగ్యమ్ అర్చనం తద్ వదామ్య్ అహమ్
బ్రహ్మన్, పుష్పాలు, ధూపాలతో చేసే పూజ పిల్లల మతి కలవారికే ఊహించబడింది; నీలాంటి వారికి అర్హత లేని ఆ పూజను నేను వివరించబోతున్నాను.
అస్మదాదిస్ తు నో కశ్చిద్ దేవో మతిమతాం వర । దేవస్ త్రిభువనాధారః పరమాత్మైవ నేతరః
మా మధ్య, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, ఎవ్వరూ దేవుడు కారు; మూడు లోకాలకూ ఆధారమైన దేవుడు పరమాత్మ ఒక్కరే, వేరెవ్వరూ కాదు.
శివస్ సర్వపదాతీతస్ సర్వసఙ్కల్పనాతిగః । సర్వసఙ్కల్పవలితో న సర్వీ న చ సార్వికః
శివుడు అన్ని బాధలకు అతీతుడు, అన్ని సంకల్పాలను దాటి ఉన్నవాడు. అయినప్పటికీ, అన్ని సంకల్పాలతో కూడి ఉన్నవాడు, ఆయనను పూర్తిగా విశ్వమని కూడా, ప్రత్యేకమని కూడా చెప్పలేం.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నస్ సర్వారమ్భప్రకారకృత్ । చిన్మాత్రమూర్తిర్ అమలో దేవ ఇత్య్ ఉచ్యతే మునే
దిక్కులు, కాలం వంటి ఏ పరిమితులు లేని వాడు, అన్ని కార్యాల రూపాలను కలిగించేవాడు, స్వరూపంగా శుద్ధమైన చైతన్యమే అయిన వాడిని 'దేవుడు' అని పిలుస్తారు, ఓ మునీంద్రా.