పరస్పరవినాశోత్కే శ్రేయస్యౌ న కదాచన । సుఖదుఃఖదశే రామ తడిత్ప్రసరభఙ్గురే
ఓ రామా, ఒకరినొకరు నాశనం చేయాలని ఆశించే వారికి నిజమైన మేలు ఎప్పుడూ కలగదు; వారి సుఖదుఃఖాలు మెరుపు పడి మాయమయ్యే వెలుగు లాంటివే.
యే విరక్తా మహాత్మానస్ సువివిక్తా భవాదృశః । పురుషాన్ విద్ధి తాన్ వన్ద్యాన్ భోగమోక్షైకభాగినః
ఈ జన్మబంధాల నుంచి విరక్తులై, ఒంటరిగా ఉండే మహాత్ములు, నీలాంటి వారు, రామా, నిజంగా పూజనీయం; వారు సుఖమూ మోక్షమూ రెండింటినీ పొందుతారు.
వివేకం పరమ్ ఆశ్రిత్య వైరాగ్యాభ్యాసయోగతః । సంసారసరితం ఘోరామ్ ఇమామ్ ఆపదమ్ ఉత్తరేత్
ఉత్తమమైన వివేకాన్ని ఆశ్రయించి, విరక్తి సాధనతో ఈ భయంకరమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవాలి.
న స్వప్తవ్యం తు సంసారమాయాస్వ్ ఇహ విజానతా । విషమూర్ఛనసమ్మోహదాయినీషు వివేకినా
ఈ సంసారమాయలో విషం లాంటి మత్తు, మాయాజాలం కలిగించే అజ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, అప్రమత్తంగా ఉండాలి; నిర్లక్ష్యంగా ఉండకూడదు.
సంసారమ్ ఇమమ్ ఆసాద్య యస్ తిష్ఠత్య్ అవహేలయా । జ్వలితస్య గృహస్యోచ్చైశ్ శేతే తార్ణస్య సో ఽన్తరే
ఈ సంసారాన్ని ఎదుర్కొని కూడా ఎవడు నిర్లక్ష్యంగా ఉంటాడో, అతడు మండుతున్న ఇంట్లో నిద్రపోయినవాడిలా, వేగంగా పారుతున్న వరదలో పడుకున్నవాడిలా ఉంటాడు.
యత్ ప్రాప్య న నివర్తన్తే యద్ ఆసాద్య న శోచ్యతే । తత్ పదం శేముషీలభ్యమ్ అస్త్య్ ఏవాత్ర న సంశయః
ఒకసారి చేరిన తర్వాత తిరిగి రాని, చేరినవాడికి దుఃఖం లేని ఆ స్థితి జ్ఞానులకు అందుబాటులో ఉంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాస్తి చేత్ తద్ విచారేణ దోషః కో భవతాం భవేత్ । అస్తి చేత్ తత్ సముత్తీర్ణా భవిష్యథ భవార్ణవాత్
విచారించినప్పుడు అది లేకపోతే మీకు ఏ తప్పు ఉంటుంది? అది ఉంటే, మీరు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి పోతారు.
ప్రవృత్తిః పురుషస్యేహ మోక్షోపాయవిచారణే । యదా భవత్య్ ఆశు తదా మోక్షభాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో ఎవరు విముక్తి మార్గాన్ని త్వరగా విచారించడాన్ని ఆరంభిస్తారో, వారిని నిజమైన విముక్తిని పొందినవారిగా అంటారు.
అనపాయి నిరాశఙ్కం స్వాస్థ్యం విగతవిభ్రమమ్ । న వినా కేవలీభావం విద్యతే భువనత్రయే
మూడూ లోకాలలో, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, స్థిరమైన మనశ్శాంతి ఒంటరిగా ఉండడాన్ని తప్ప మరే విధంగా లభించదు.
తత్ప్రాప్తావ్ ఉత్తమప్రాప్తౌ న క్లేశ ఉపయుజ్యతే । న మిత్రాణ్య్ ఉపకుర్వన్తి న ధనాని న బన్ధవః
ఆ పరమమైన స్థితిని పొందడంలో కష్టాలు పనికిరావు; స్నేహితులు, ధనం, బంధువులు ఎవ్వరూ సహాయపడలేరు.
న హస్తపాదచలనం న దేశాన్తరసఙ్గమః । క్లేశాతిశయసాధ్యో వా న తీర్థాయతనాశ్రయః
చేతులు, కాళ్లు కదిలించడమో, వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్లడమో, తీవ్రమైన కష్టసాధనలో, లేదా పవిత్ర స్థలాలకు వెళ్లడమో అవసరం లేదు.
పురుషార్థైకసాధ్యేన వాసనైకార్థకర్మణా । కేవలం తన్ మనోమాత్రజయేనాసాద్యతే పదమ్
మనసును జయించడం ద్వారానే, మనుష్యుని నిజమైన లక్ష్యాన్ని మాత్రమే దృష్టిలో ఉంచుకుని చేసే ప్రయత్నంతో, ఆ స్థితి సాధ్యమవుతుంది.
వివేకమాత్రసాధ్యం తద్విచారైకాన్తనిశ్చయమ్ । త్యజతా దుఃఖజాలాని నరేణ తద్ అవాప్యతే
ఆ స్థితి వివేకంతో, లోతైన విచారణతో నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే సాధ్యం. బాధల బందనాలను వదిలిపెట్టినవాడే దాన్ని పొందగలడు.
సుఖసేవ్యాసనస్థేన తద్ విచారయతా స్వయమ్ । న శోచ్యతే పదం ప్రాప్య న చ భూయో ఽభిజాయతే
ఆనందంగా కూర్చొని, మనసులో ఆలోచిస్తూ ఆ స్థితిని పొందినవాడు ఇక దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు; మళ్లీ పుట్టడమూ ఉండదు.
తత్ సమస్తసుఖాసారసీమాన్తం సాధవో విదుః । తద్ అనుత్తమనిష్ష్యన్దం పరమ్ ఆహూ రసాయనమ్
ధర్మాత్ములు అన్ని ఆనందాల సారాన్ని చివరి సరిహద్దుగా తెలుసుకుంటారు. ఆ అపూర్వమైన, తులనలేని ప్రవాహాన్ని వారు పరమమైన అమృతంగా పిలుస్తారు.
క్షయిత్వాత్ సర్వభావానాం స్వర్గమానుష్యయోర్ ద్వయోః । సుఖం నాస్త్య్ ఏవ సలిలం మృగతృష్ణాస్వ్ ఇవైతయోః
స్వర్గంలోనూ, మానవ లోకంలోనూ ఉన్న అన్ని స్థితులు నశ్వరమైనవే కావున, వాటిలో నిజమైన ఆనందం లేదు. మృగతృష్ణలో నీరు లేనట్టు, వీటిలో సుఖం ఉండదు.
అతో మనోజయశ్ చిన్త్యశ్ శమస్ సన్తోషసాధనః । అనన్తశమసమ్భోగస్ తస్మాద్ ఆనన్ద ఆప్యతే
కాబట్టి మనస్సును జయించడమే మనం ఆలోచించాలి. అది శాంతి, సంతృప్తి ద్వారా సాధ్యమవుతుంది. అంతులేని శాంతిని అనుభవించడంవల్ల నిజమైన ఆనందం లభిస్తుంది.
జీవతా గచ్ఛతా చైవ భ్రమతా పతతా తథా । రక్షసా దానవేనాపి దేవేన పురుషేణ వా
బ్రతుకుతూ, నడుస్తూ, తిరుగుతూ, పడిపోతూ, రాక్షసుడైనా, దానవుడైనా, దేవుడైనా, మానవుడైనా —
మనఃప్రశమనోద్భూతం తత్ ప్రాప్య పరమం సుఖమ్ । వికాసిశమపుష్పస్య వివేకోచ్చతరోః ఫలమ్
మనస్సు పూర్తిగా శాంతి పొందినప్పుడు కలిగే పరమానందాన్ని పొందినవాడు, ఆ ప్రశాంతత పుష్పం పూర్తిగా వికసినట్టు, వివేకమనే గొప్ప చెట్టు ఫలాన్ని పొందుతాడు.
వ్యవహారపరేణాపి కార్యవృన్దమ్ అచిన్వతా । భానునేవామ్బరస్థేన నోజ్ఝ్యతే న చ వాఞ్ఛ్యతే
లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నమైనవాడు, పనులన్నింటినీ వెతకకుండా ఉన్నా, ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యునిలా ఎవరికీ వదిలిపెట్టబడడు, ఎవరికీ కావలసినవాడవడు.
మనః ప్రశాన్తమ్ అత్యచ్ఛం విశ్రాన్తం గతవిభ్రమమ్ । అనీహం విగతాభీష్టం నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి
మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా, విశ్రాంతిగా, సందేహాలు లేకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉన్నప్పుడు, ఏదీ కోరదు, ఏదీ త్రోసిపెట్టదు.
మోక్షద్వారే ద్వారపాలాన్ ఇమాఞ్ శృణు యథాక్రమమ్ । యేషామ్ ఏకతమాసక్త్యా మోక్షద్వారే ప్రవిశ్యతే
మోక్ష ద్వారం వద్ద ఉన్న ద్వారపాలకులను వరుసగా విను. వీరిలో ఎవరి మీద అయినా ఆకర్షణ కలిగితే, ఆ మోక్ష ద్వారం లోపలికి ప్రవేశించవచ్చు.
దుఃఖదోషదశా దీర్ఘా సంసారమరుమణ్డలీ । జన్తోశ్ శీతలతామ్ ఏతి శీతలేన శమామ్బునా
ఈ సాంసారిక జీవితం బాధలు, లోపాలతో నిండిన పొడవైన ఎడారి వలె ఉంటుంది. కానీ శాంతి అనే చల్లని నీరు దానిని జీవికి చల్లదనం కలిగిస్తుంది.
శమేనాసాద్యతే శ్రేయశ్ శమో హి పరమం పదమ్ । శమశ్ శివం శమశ్ శాన్తిశ్ శమో భ్రాన్తినివారణమ్
శాంతి ద్వారా పరమశ్రేయస్సు లభిస్తుంది. శాంతి అంటేనే పరమ స్థానం, శాంతి శుభం, శాంతి శాంతమే, శాంతి మాయను తొలగిస్తుంది.
పుంసః ప్రశమతృప్తస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః । శమతోషితచిత్తస్య శత్రుర్ అప్య్ ఏతి మిత్రతామ్
శాంతిలో తృప్తి చెందినవాడు, చల్లని స్వభావం కలవాడు, మనసు శాంతిలో ఆనందించే వాడు — అలాంటి వాడికి శత్రువు కూడా స్నేహితుడవుతాడు.
శమచన్ద్రమసా యేషామ్ ఆశయస్ సమలఙ్కృతః । క్షీరాబ్ధీనామ్ ఇవోదేతి తేషాం పరమశుద్ధతా
యావరకు శాంతి చంద్రుడు వారి హృదయాన్ని అలంకరిస్తాడో, వారిలో పరమ పవిత్రత పాలు సముద్రంలా ఉద్భవిస్తుంది.
హృత్కుశేశయకోశేషు యేషాం శమకుశేశయమ్ । సతాం వికసితం తే హి ద్విహృత్పద్మాస్ సమా హరేః
యావరికి హృదయం కమలంలా ఉండి, అందులో శాంతి వికసిస్తుందో, అటువంటి సద్జనుల హృదయాలు హరిదేవునికి రెండు వికసిన కమలాల్లా ఉంటాయి.
శమశ్రీశ్ శోభతే యేషాం ముఖేన్దావ్ అకలఙ్కితే । తే ఽమీ కులేన్దవో వన్ద్యాస్ సౌన్దర్యవిజితేన్దవః
యావరి ముఖాలు మచ్చలేకుండా, శాంతి కాంతితో మెరిసిపోతాయో, వారు తమ వంశంలో గొప్పవారు, అందంలో చంద్రునికంటే మిన్నగా, పూజకు అర్హులు.
త్రైలోక్యోదరవర్తిన్యో నానన్దాయ తథా శ్రియః । సామ్రాజ్యసమ్పత్ప్రతిమా యథా శమవిభూతయః
మూడు లోకాల మధ్యలో ఉండే శాంతి మహిమలు, సంపదల వలె ఆనందానికి కాదు; అవి సామ్రాజ్య సంపదలా విలువైనవిగా ఉంటాయి.
యాని దుఃఖాని యాస్ తృష్ణా దుస్సహా యే దురాధయః । తత్ సర్వం శాన్తచేతస్సు తమో ఽర్కేష్వ్ ఇవ నశ్యతి
ఎన్ని బాధలు, ఎన్ని కోరికలు, ఎంతటి భరించలేని కష్టాలైనా, శాంతమైన మనసున్నవారిలో అవన్నీ సూర్యుడి ముందు చీకటి పోయినట్లుగా అంతరించిపోతాయి.