భగవన్ భూతభవ్యేశ సర్వకారణకారణ । భవత్ప్రసాదేనేదం మే ధార్ష్ట్యమ్ అభ్యాగతం స్ఫుటమ్
భగవంతుడా, భూతభవిష్యత్తు అధిపతిగా, అన్ని కారణాలకు మూలంగా ఉన్నవాడా, నీ కృప వల్ల నాకు ఈ ధైర్యం స్పష్టంగా కలిగింది.
పృచ్ఛామి త్వా మహాదేవ యద్ అహం తత్ త్వమ్ ఆశు మే । బ్రూహి ప్రసన్నయా బుద్ధ్యా త్యక్తోద్వేగమ్ అనామయ
మహాదేవా, నేను తెలుసుకోవాలనుకున్నది నిన్ను అడుగుతున్నాను. దయచేసి, నిర్మలమైన మనస్సుతో, ఎలాంటి కలత లేకుండా, నాకు త్వరగా చెప్పు.
సర్వపాపక్షయకరం సర్వకల్యాణవర్ధనమ్ । దేవార్చనవిధానం మే సత్యం బ్రూహి మహేశ్వర
మహేశ్వరా, అన్ని పాపాలను తొలగించే, అన్ని మంగళాలను పెంచే దేవతార్చన విధానాన్ని నాకు నిజంగా చెప్పు.
శృణు బ్రహ్మన్ వరమ్ ఇదం దేవార్చనమ్ అనుత్తమమ్ । వదామి ముచ్యసే యేన కృతేన సకృద్ ఏవ హి
బ్రహ్మన్, ఈ ఉత్తమమైన దేవతార్చనను విను. నేను చెప్పేది ఒక్కసారి చేసినా, దాని వల్ల నీవు విముక్తి పొందుతావు.
కచ్చిత్ వేత్సి మహాదేవో దేవః కస్ స్యాద్ ఇతి ద్విజ । న దేవః పుణ్డరీకాక్షో న చ దేవస్ త్రిలోచనః
ఓ ద్విజోతమా, మహాదేవుడు ఎవరో నీకు తెలుసా? కమలనేత్రుడు దేవుడు కాడు, మూడుకళ్ళవాడు కూడా దేవుడు కాడు.
న దేవః కమలోద్భూతో న దేవస్ త్రిదశేశ్వరః । న దేవః పవనో నార్కో నానలో న నిశాకరః
కమలంలో పుట్టినవాడు దేవుడు కాడు, ముప్పది దేవతలకు అధిపతి కూడా దేవుడు కాడు. గాలి, సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు — వీళ్ళలో ఎవ్వరూ దేవుడు కారు.
న బ్రాహ్మణో నావనిపో నాహం న త్వం ద్విజోత్తమ । న దేవో దేహరూపో ఽస్తి న దేవశ్ చిత్రరూపధృత్
బ్రాహ్మణుడు కాదు, రాజు కాదు, నేను కాదు, నీవు కూడా కాదు — ఎవ్వరూ దేవుడు కారు. దేవుడికి శరీరరూపం లేదు, అద్భుతమైన రూపం కూడా లేదు.
న దేవః కలనారూపీ నాపి దేవో భవేన్ మతిః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం వేదనం దేవ ఉచ్యతే
దేవుడు లెక్కలతో ఏర్పడిన రూపం కాదు, ఆలోచన కూడా కాదు. ఆ కృత్రిమతలేని, ఆది అంతములేని, సాక్షాత్కారమైన చైతన్యమే దేవుడు అని అంటారు.
ఆకారాదిపరిచ్ఛిన్నమ్ ఇతి వస్తుని తత్ కుతః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం వేదనం చిచ్ఛివం విదుః
రూపం మొదలైన వాటితో పరిమితమైన దానిలో అలాంటి స్వరూపం ఎలా ఉంటుంది? మునులు కల్మషరహితమైన, ఆది అంతములేని, సహజమైన, నిత్యమైన ఆ జ్ఞానాన్ని — అదే పరమాత్మ, అదే శివత్వమని తెలుసుకుంటారు.
తద్ ఏవ దేవశబ్దేన కథ్యతే తత్ ప్రపూజయేత్ । తద్ ఏవాస్తి యతస్ సర్వం సత్తాసత్తాత్మరూపధృత్
అదే 'దేవుడు' అనే పదంతో చెప్పబడుతుంది; అదే ఆరాధించవలసినది. ఎందుకంటే, ఉన్నదీ, లేనదీ అన్నీ దాని సారంతోనే నిలుస్తున్నాయి, కాబట్టి నిజంగా ఉన్నది కూడా అదే.
అజ్ఞాతశివతత్త్వానామ్ ఆకారాద్యర్చనం కృతమ్ । యోజనాధ్వన్య్ అశక్తస్య క్రోశాధ్వా పరికల్ప్యతే
శివతత్వాన్ని తెలియని వారికి రూపాలు మొదలైన వాటితో పూజ జరుగుతుంది. ఏకత్వ మార్గాన్ని అనుసరించలేని వారికి చిన్నదారి ఊహించబడుతుంది.
ఇయత్తాదిపరిచ్ఛిన్నం రుద్రాదేః ప్రాప్యతే ఫలమ్ । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం ఫలమ్ ఆనన్ద ఆత్మనః
రుద్రుడు మొదలైన దేవతల ద్వారా పరిమితమైన ఫలితమే లభిస్తుంది. కానీ సహజమైన, ఆది అంతములేని ఫలం — ఆత్మానందమే.
అకృత్రిమఫలం త్యక్త్వా యః కృత్రిమఫలం వ్రజేత్ । స త్యక్తమన్దారవనః కారఞ్జం యాతి కాననమ్
స్వయంగా కలిగే ఫలాన్ని వదిలిపెట్టి, కల్పితమైన ఫలాన్ని కోరుకునే వాడు, మందారవనాన్ని వదిలి, కaranja అడవికి వెళ్ళినవాడిలా ఉంటాడు.
బోధస్ సామ్యం శమ ఇతి పుష్పాణ్య్ అగ్ర్యాణి తత్ర వై । శివం చిన్మాత్రమ్ అకలమ్ ఆత్మానమ్ అమలం విదుః
అక్కడ జ్ఞానం సమతా, మనశ్శాంతి ఇవే అతి ఉత్తమమైన పువ్వులు. వారు శివుడిని కేవలం చైతన్య స్వరూపుడిగా, అవిభాజ్యమైన, నిర్మలమైన ఆత్మగా తెలుసుకుంటారు.
శమబోధాదిభిః పుష్పైర్ దేవ ఆత్మా యద్ అర్చ్యతే । తత్ తద్దేవార్చనం విద్ధి నాకారార్చనమ్ అర్చనమ్
శాంతి, జ్ఞానం వంటి పుష్పాలతో ఆత్మరూపమైన దైవాన్ని పూజించినప్పుడు, అదే నిజమైన దేవతార్చన అని తెలుసుకో. రూపాన్ని పూజించడం పూజ కాదు.
ఆత్మసంవిత్తిరూపం తు త్యక్త్వా దేవార్చనం జనాః । కృత్రిమార్చాసు యే సక్తాశ్ చిరం క్లేశం భజన్తి తే
ఆత్మసాక్షాత్కారమే దేవతార్చన అని వదిలిపెట్టి, కృత్రిమ ఆరాధనలలో మునిగిపోయినవారు, చాలా కాలం బాధను అనుభవిస్తారు.
జ్ఞాతజ్ఞేయా హి యే సన్తో బాలక్రీడోపమం న తే । ఆత్మధ్యానాద్ ఋతే బ్రహ్మన్ కుర్వతే దేవపూజనమ్
బ్రహ్మన్, యథార్థంగా జ్ఞానం పొందినవారు, తెలిసినదీ, తెలుసుకునేవాడీ ఎవరో తెలుసుకున్నవారు, పిల్లల ఆటలా దేవతల పూజను చేయరు. వారు స్వయాన్ని ధ్యానం చేయడాన్ని తప్ప మరే విధంగా దేవతా పూజ చేయరు.
ఆత్మైవ దేవో భగవాఞ్ శివః పరమకారణమ్ । జ్ఞానార్చనేనావిరతం పూజనీయస్ స సర్వదా
ఆత్మే దేవుడు, భగవంతుడు, శివుడు, పరమ కారణం. జ్ఞానార్చన ద్వారా ఎప్పుడూ ఆత్మను నిరంతరం పూజించాలి.
త్వమ్ ఏతచ్ చేతనాకాశమ్ ఆత్మానం జీవమ్ అవ్యయమ్ । స్వభావం విద్ధి న త్వ్ అన్యత్ పూజ్యపూజాత్మపూజనమ్
ఈ చైతన్యాకాశాన్ని, ఆత్మను, అవినాశి జీవుని నీ స్వభావంగా తెలుసుకో. వేరే ఏదీ పూజకు లేదా అపూజకు యోగ్యం కాదు; ఆత్మపూజ కూడా లేదు.
చేతనాకాశమాత్రాత్మ యథా జగద్ ఇదం ప్రభో । యథా చ చేతనస్యైవ జీవాదిత్వం తద్ ఉచ్యతామ్
ప్రభూ, ఈ జగత్తు యథా చైతన్యాకాశ స్వరూపమైన ఆత్మ నుండి ఉద్భవించిందో, అలాగే ఆ చైతన్యమే జీవాది రూపంగా ఎలా అవుతుందో వివరించు.
చిద్వ్యోమైవ కిలాస్తీహ పారావారవివర్జితమ్ । సర్వత్రాసమ్భవచ్చేత్యం యత్ కల్పాన్తేషు శిష్యతే
ఇక్కడ పరిమితులు లేని, విభాగాలు లేని, చైతన్యాకాశమే ఉన్నది. యుగాంతంలో అన్నీ అంతమయిన తర్వాత, ఎక్కడా వస్తువుగా అవగాహనకు రాని అదే మిగిలి ఉంటుంది.
తద్ యత్ స్వయం ప్రకచతి తస్య స్వకచనస్య తు । స్వయం సంవిదితం నామ తేనేదం జగద్ ఇత్య్ అలమ్
తానుగా వెలిగే దానికే, ఆ వెలుగు తనను తాను తెలిసికొనడాన్ని 'ఈ జగత్తు' అని అంటారు. అంతే చాలును.
ఇత్య్ ఏవం స్వప్నపురవజ్ జగద్ భాతి చిదాత్మకమ్ । ఏవం చిద్వ్యోమమాత్రాత్మ జగద్ అచ్ఛం న భిత్తిమత్
ఇలా, కలలోని ఊరు లాగా, ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యమే అనిపిస్తుంది. చైతన్యాకాశమే అసలు స్వరూపంగా ఉన్న ఈ జగత్తు నిర్మలంగా, వాస్తవికత లేకుండా కనిపిస్తుంది.
అత్యన్తాసమ్భవచ్చేత్యదృష్టి చిద్వ్యోమమాత్రకమ్ । చిత్త్వాత్ కచతి సర్గాదౌ యత్ తజ్ జగద్ ఇతి స్మృతమ్
ఏ వస్తువూ అవగాహనకు అందని చైతన్యాకాశమే నిజంగా ఉంది. అది మనస్సు స్వరూపమైనదిగా, సృష్టి ఆరంభంలో వెలిగేది 'జగత్తు' అని పిలవబడుతుంది.
తస్మాత్ స్వప్నపురాకారం యద్ ఇదం భాసతే జగత్ । తత్ర చిద్వ్యోమమాత్రాత్మన్య్ అన్యతా నామ కా కుతః
కాబట్టి, ఈ లోకం కలల నగరంలా కనిపించినా, అది అంతా చైతన్యమే విస్తరించి వెలుగుతుంది. అక్కడ వేరొకదనం అనే భావన ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?
చిన్మాత్రమ్ ఏవ గిరయశ్ చిన్మాత్రం జగదమ్బరమ్ । చిన్మాత్రమ్ ఆత్మా జీవశ్ చ చిన్మాత్రం భూతసన్తతిః
పర్వతాలు చైతన్యమే, జగత్తు ఆకాశం చైతన్యమే, ఆత్మ కూడా చైతన్యమే, జీవుడు కూడా చైతన్యమే, భూతాల పరంపర కూడా చైతన్యమే.
చిద్వ్యోమమాత్రాద్ ఇతరత్ సర్గాదౌ సర్గవేదనే । భిన్నం స్వప్నపురే చాఙ్గ కిం సమ్భవతి కథ్యతామ్
చైతన్యమే తప్ప, సృష్టి మొదట్లోనైనా, సృష్టి అనుభవంలోనైనా, కలల నగరంలో వేరుగా ఏది పుట్టొచ్చు? చెప్పు ప్రియమా.
ఆకాశం పరమాకాశం బ్రహ్మాకాశం జగచ్ చితిః । ఇతి పర్యాయనామాని తరుపాదపవృక్షవత్
ఆకాశం, పరమాకాశం, బ్రహ్మాకాశం, జగత్తు, చైతన్యం — ఇవన్నీ ఒకే అర్థంలో ఉన్న పేర్లు, వృక్షం, చెట్టు, మొక్కలాగా.
ఏతచ్ చ స్వప్నసఙ్కల్పమాయాదిష్వ్ అనుభూయతే । తదా కిల చిదాకాశమ్ ఏవ భాతి జగత్తయా
ఇది కలలో, ఊహలో, మాయలో ఇలా అనుభవించబడుతుంది. అప్పుడు, నిజంగా, ఆ చైతన్యాకాశమే జగత్తుగా కనిపిస్తుంది.
యథైతత్ సంవిదాకాశం స్వప్నే భాతి జగద్వపుః । తథేదం జాగ్రదాఖ్యే ఽపి స్వప్నే భాతి తద్ ఏవ నః
ఎలా కలలో ఆ చైతన్యాకాశంలో జగత్తు రూపం కనిపిస్తుందో, అలాగే మేలుకొన్న స్థితిలో కూడా అదే జగత్తు మనకు కలలో లాగానే కనిపిస్తుంది.