సకలదుఃఖభయాపహర ప్రభో క్షణమ్ అపీహ మయాసి న చేతసా । వరద వీర మహేశ్వర విస్మృతస్ సుఖమ్ అతో నివసామి భవాన్ ఇవ
ప్రభూ, అన్ని బాధలు, భయాలను తొలగించేవాడవు. ఓ వరదా, ఓ మహాశక్తివంతుడా, ఒక క్షణమైనా నా మనస్సు నిన్ను స్మరించకపోతే, నేను నిన్ను మరిచిపోయి, నీవల్లే సుఖంగా జీవిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆ ముని ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగింది. సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. ఆమె స్నానానికి వెళ్లి, సభలో నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలు మసకబారగా, అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది.
ఇత్య్ ఉక్తవన్తమ్ అత్రాసౌ గౌరీ భగవతీ గిరమ్ । మామ్ ఉవాచ జగన్మాతా మాతేవ తనయం ప్రియమ్
ఆయన ఇలా చెప్పిన తరువాత, జగత్తుకు తల్లి అయిన గౌరీ దేవి, తల్లి తన ప్రియమైన బిడ్డతో మాట్లాడినట్టు, నన్ను ప్రేమతో పలికింది.
భగవన్ భవతా బ్రూహి భూరిసౌభాగ్యభాగినీ । పతివ్రతానాం ప్రథమా క్వ కృతారున్ధతీ ప్రియా
భగవంతుడా, దయచేసి చెప్పండి. గొప్ప అదృష్టాన్ని పొందిన, పతివ్రతల్లో అగ్రగణ్యురాలైన, నాకు ఎంతో ప్రియమైన అరుంధతీ ఎక్కడ ఉంది?
ఉత్తిష్ఠానయ తామ్ అస్మాద్ ఆశ్రమాన్ మచ్ఛ్రమాపహాత్ । తయా సహ కథాశ్ చిత్రాః కరోమ్య్ ఏకవయస్యయా
ఈ ఆశ్రమం నుండి ఆమెను లేపి తీసుకురా, అప్పుడు నా అలసట పోతుంది. ఆమెతో, నా స్నేహితురాలితో, నేను ఆనందంగా కథలు చెప్పుకుంటాను.
ఇత్య్ ఉక్తే తత్ర పార్వత్యా మయా సా గృహిణీ స్వయమ్ । గత్వోద్దేశం తమ్ ఏవాశు సమానీతా సమాశయా
పార్వతీ ఇలా అడిగిన తరువాత, నేను వెంటనే ఆ చోటుకు వెళ్లి, ఆ గృహిణిని హృదయపూర్వకంగా తీసుకుని వచ్చాను.
అరున్ధత్యా సమం కృత్వా లలనాచారమ్ అక్షతమ్ । స్వకార్యైకపరా గౌరీ బభూవ పరినిర్వృతా
అరుంధతితో కలిసి, స్త్రీకి తగిన విధంగా ప్రవర్తిస్తూ, గౌరీ తన పనుల్లోనే నిమగ్నమై, పూర్తిగా సంతృప్తిని పొందింది.
అహమ్ అస్మిన్ క్షణే బుద్ధ్యా రామ చిన్తితవాన్ ఇదమ్ । అవ్యగ్రో మత్ప్రసన్నశ్ చ లబ్ధో ఽయం భగవాన్ మయా
ఈ క్షణంలో, రామా, నేను స్పష్టమైన మనసుతో ఇలా ఆలోచించాను: నా అనుగ్రహంతో, శాంతంగా, దయతో ఉన్న ఈ మహాత్ముడిని నేను పొందాను.
కమ్ ఏనం పరమేశానం సర్వజ్ఞానమహార్ణవమ్ । పరిపృచ్ఛామి సన్దేహమ్ ఇన్దుభూషితశేఖరమ్
నా సందేహాన్ని ఎవరివద్ద అడగాలి? చంద్రుడు అలంకరించిన శిరస్సుతో, పరమేశ్వరుడు, అన్నీ తెలిసిన జ్ఞానసాగరుడు ఆయనను అడగాలా?
ఇతి సఞ్చిన్త్య స గురుర్ ఇదం పృష్టో మయానఘ । శృణు వక్ష్యామి తే సర్వం యద్ ఉక్తం చన్ద్రమౌలినా
ఇలా ఆలోచించి, ఆ గురువుని నేను అడిగాను, పాపరహితుడా. ఇప్పుడు విను, చంద్రమౌళి చెప్పినదంతా నీకు చెబుతాను.
భగవన్ భూతభవ్యేశ సర్వకారణకారణ । భవత్ప్రసాదేనేదం మే ధార్ష్ట్యమ్ అభ్యాగతం స్ఫుటమ్
భగవంతుడా, భూతభవిష్యత్తు అధిపతిగా, అన్ని కారణాలకు మూలంగా ఉన్నవాడా, నీ కృప వల్ల నాకు ఈ ధైర్యం స్పష్టంగా కలిగింది.
పృచ్ఛామి త్వా మహాదేవ యద్ అహం తత్ త్వమ్ ఆశు మే । బ్రూహి ప్రసన్నయా బుద్ధ్యా త్యక్తోద్వేగమ్ అనామయ
మహాదేవా, నేను తెలుసుకోవాలనుకున్నది నిన్ను అడుగుతున్నాను. దయచేసి, నిర్మలమైన మనస్సుతో, ఎలాంటి కలత లేకుండా, నాకు త్వరగా చెప్పు.
సర్వపాపక్షయకరం సర్వకల్యాణవర్ధనమ్ । దేవార్చనవిధానం మే సత్యం బ్రూహి మహేశ్వర
మహేశ్వరా, అన్ని పాపాలను తొలగించే, అన్ని మంగళాలను పెంచే దేవతార్చన విధానాన్ని నాకు నిజంగా చెప్పు.
శృణు బ్రహ్మన్ వరమ్ ఇదం దేవార్చనమ్ అనుత్తమమ్ । వదామి ముచ్యసే యేన కృతేన సకృద్ ఏవ హి
బ్రహ్మన్, ఈ ఉత్తమమైన దేవతార్చనను విను. నేను చెప్పేది ఒక్కసారి చేసినా, దాని వల్ల నీవు విముక్తి పొందుతావు.
కచ్చిత్ వేత్సి మహాదేవో దేవః కస్ స్యాద్ ఇతి ద్విజ । న దేవః పుణ్డరీకాక్షో న చ దేవస్ త్రిలోచనః
ఓ ద్విజోతమా, మహాదేవుడు ఎవరో నీకు తెలుసా? కమలనేత్రుడు దేవుడు కాడు, మూడుకళ్ళవాడు కూడా దేవుడు కాడు.
న దేవః కమలోద్భూతో న దేవస్ త్రిదశేశ్వరః । న దేవః పవనో నార్కో నానలో న నిశాకరః
కమలంలో పుట్టినవాడు దేవుడు కాడు, ముప్పది దేవతలకు అధిపతి కూడా దేవుడు కాడు. గాలి, సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు — వీళ్ళలో ఎవ్వరూ దేవుడు కారు.
న బ్రాహ్మణో నావనిపో నాహం న త్వం ద్విజోత్తమ । న దేవో దేహరూపో ఽస్తి న దేవశ్ చిత్రరూపధృత్
బ్రాహ్మణుడు కాదు, రాజు కాదు, నేను కాదు, నీవు కూడా కాదు — ఎవ్వరూ దేవుడు కారు. దేవుడికి శరీరరూపం లేదు, అద్భుతమైన రూపం కూడా లేదు.
న దేవః కలనారూపీ నాపి దేవో భవేన్ మతిః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం వేదనం దేవ ఉచ్యతే
దేవుడు లెక్కలతో ఏర్పడిన రూపం కాదు, ఆలోచన కూడా కాదు. ఆ కృత్రిమతలేని, ఆది అంతములేని, సాక్షాత్కారమైన చైతన్యమే దేవుడు అని అంటారు.
ఆకారాదిపరిచ్ఛిన్నమ్ ఇతి వస్తుని తత్ కుతః । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం వేదనం చిచ్ఛివం విదుః
రూపం మొదలైన వాటితో పరిమితమైన దానిలో అలాంటి స్వరూపం ఎలా ఉంటుంది? మునులు కల్మషరహితమైన, ఆది అంతములేని, సహజమైన, నిత్యమైన ఆ జ్ఞానాన్ని — అదే పరమాత్మ, అదే శివత్వమని తెలుసుకుంటారు.
తద్ ఏవ దేవశబ్దేన కథ్యతే తత్ ప్రపూజయేత్ । తద్ ఏవాస్తి యతస్ సర్వం సత్తాసత్తాత్మరూపధృత్
అదే 'దేవుడు' అనే పదంతో చెప్పబడుతుంది; అదే ఆరాధించవలసినది. ఎందుకంటే, ఉన్నదీ, లేనదీ అన్నీ దాని సారంతోనే నిలుస్తున్నాయి, కాబట్టి నిజంగా ఉన్నది కూడా అదే.
అజ్ఞాతశివతత్త్వానామ్ ఆకారాద్యర్చనం కృతమ్ । యోజనాధ్వన్య్ అశక్తస్య క్రోశాధ్వా పరికల్ప్యతే
శివతత్వాన్ని తెలియని వారికి రూపాలు మొదలైన వాటితో పూజ జరుగుతుంది. ఏకత్వ మార్గాన్ని అనుసరించలేని వారికి చిన్నదారి ఊహించబడుతుంది.
ఇయత్తాదిపరిచ్ఛిన్నం రుద్రాదేః ప్రాప్యతే ఫలమ్ । అకృత్రిమమ్ అనాద్యన్తం ఫలమ్ ఆనన్ద ఆత్మనః
రుద్రుడు మొదలైన దేవతల ద్వారా పరిమితమైన ఫలితమే లభిస్తుంది. కానీ సహజమైన, ఆది అంతములేని ఫలం — ఆత్మానందమే.
అకృత్రిమఫలం త్యక్త్వా యః కృత్రిమఫలం వ్రజేత్ । స త్యక్తమన్దారవనః కారఞ్జం యాతి కాననమ్
స్వయంగా కలిగే ఫలాన్ని వదిలిపెట్టి, కల్పితమైన ఫలాన్ని కోరుకునే వాడు, మందారవనాన్ని వదిలి, కaranja అడవికి వెళ్ళినవాడిలా ఉంటాడు.
బోధస్ సామ్యం శమ ఇతి పుష్పాణ్య్ అగ్ర్యాణి తత్ర వై । శివం చిన్మాత్రమ్ అకలమ్ ఆత్మానమ్ అమలం విదుః
అక్కడ జ్ఞానం సమతా, మనశ్శాంతి ఇవే అతి ఉత్తమమైన పువ్వులు. వారు శివుడిని కేవలం చైతన్య స్వరూపుడిగా, అవిభాజ్యమైన, నిర్మలమైన ఆత్మగా తెలుసుకుంటారు.
శమబోధాదిభిః పుష్పైర్ దేవ ఆత్మా యద్ అర్చ్యతే । తత్ తద్దేవార్చనం విద్ధి నాకారార్చనమ్ అర్చనమ్
శాంతి, జ్ఞానం వంటి పుష్పాలతో ఆత్మరూపమైన దైవాన్ని పూజించినప్పుడు, అదే నిజమైన దేవతార్చన అని తెలుసుకో. రూపాన్ని పూజించడం పూజ కాదు.
ఆత్మసంవిత్తిరూపం తు త్యక్త్వా దేవార్చనం జనాః । కృత్రిమార్చాసు యే సక్తాశ్ చిరం క్లేశం భజన్తి తే
ఆత్మసాక్షాత్కారమే దేవతార్చన అని వదిలిపెట్టి, కృత్రిమ ఆరాధనలలో మునిగిపోయినవారు, చాలా కాలం బాధను అనుభవిస్తారు.
జ్ఞాతజ్ఞేయా హి యే సన్తో బాలక్రీడోపమం న తే । ఆత్మధ్యానాద్ ఋతే బ్రహ్మన్ కుర్వతే దేవపూజనమ్
బ్రహ్మన్, యథార్థంగా జ్ఞానం పొందినవారు, తెలిసినదీ, తెలుసుకునేవాడీ ఎవరో తెలుసుకున్నవారు, పిల్లల ఆటలా దేవతల పూజను చేయరు. వారు స్వయాన్ని ధ్యానం చేయడాన్ని తప్ప మరే విధంగా దేవతా పూజ చేయరు.
ఆత్మైవ దేవో భగవాఞ్ శివః పరమకారణమ్ । జ్ఞానార్చనేనావిరతం పూజనీయస్ స సర్వదా
ఆత్మే దేవుడు, భగవంతుడు, శివుడు, పరమ కారణం. జ్ఞానార్చన ద్వారా ఎప్పుడూ ఆత్మను నిరంతరం పూజించాలి.
త్వమ్ ఏతచ్ చేతనాకాశమ్ ఆత్మానం జీవమ్ అవ్యయమ్ । స్వభావం విద్ధి న త్వ్ అన్యత్ పూజ్యపూజాత్మపూజనమ్
ఈ చైతన్యాకాశాన్ని, ఆత్మను, అవినాశి జీవుని నీ స్వభావంగా తెలుసుకో. వేరే ఏదీ పూజకు లేదా అపూజకు యోగ్యం కాదు; ఆత్మపూజ కూడా లేదు.
చేతనాకాశమాత్రాత్మ యథా జగద్ ఇదం ప్రభో । యథా చ చేతనస్యైవ జీవాదిత్వం తద్ ఉచ్యతామ్
ప్రభూ, ఈ జగత్తు యథా చైతన్యాకాశ స్వరూపమైన ఆత్మ నుండి ఉద్భవించిందో, అలాగే ఆ చైతన్యమే జీవాది రూపంగా ఎలా అవుతుందో వివరించు.