ఇమమ్ ఆలోకమ్ ఆసాద్య మోక్షోపాయమయం జనః । అన్ధతామ్ ఏతి న పునః కశ్చిన్ మోహతమస్య్ అపి
ఈ ప్రకాశాన్ని, మోక్షానికి దారి చూపే జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు, ఇక మళ్ళీ అంధకారంలోనో, మాయలోనో పడిపోవడం జరగదు.
తావన్ నయతి సఙ్కోచం తృష్ణాశ్యామా నరామ్బుజమ్ । యావద్ వివేకసూర్యస్య నోదితా విమలా ప్రభా
వైఖరి సూర్యుని నిర్మల కాంతి ఉదయించేవరకు, తృష్ణ అనే చీకటి కారణంగా మానవ జన్మ అనే కమలం ముడుచుకొని ఉంటుంది.
సంసారదుఃఖమోక్షార్థం మాదృశైస్ సహ బన్ధుభిః । స్వరూపమ్ ఆత్మనో జ్ఞాత్వా గురుశాస్త్రప్రమాణతః
సంసార బాధల నుండి విముక్తి కోసం, నా వంటి స్నేహితులతో కలిసి, గురువు మరియు శాస్త్రాల ఆధారంగా ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలి.
జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ యథా హరిహరాదయః । యథా బ్రహ్మర్షయశ్ చాన్యే తథా విహర రాఘవ
జీవన్ముక్తులు ఇక్కడ హరిహరాదులు, ఇతర మహర్షులు ఎలా సంచరిస్తారో, రాఘవా! నువ్వు కూడా అలాగే జీవించాలి.
అనన్తానీహ దుఃఖాని సుఖం క్షణలవోపమమ్ । నాతస్ సుఖేషు బధ్నీయాద్ దృష్టిం దుఃఖానుబన్ధిషు
ఈ లోకంలో బాధలు అంతులేని వన్నీ, ఆనందం మాత్రం క్షణకాలంలో పోయే దాంటివి. అందువల్ల బాధలకు కారణమయ్యే సుఖాలపై మనసు పెట్టకూడదు.
యద్ అనన్తమ్ అనాయాసం తత్ పదం సారసిద్ధయే । సాధనీయం ప్రయత్నేన పురుషేణ విజానతా
ఎటువంటి కష్టం లేకుండా ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే స్థితిని సంపూర్ణత కోసం సాధించాలి. దాన్ని తెలుసుకున్నవాడు శ్రద్ధతో ప్రయత్నించాలి.
త ఏవ పురుషార్థస్య భాజనం పురుషోత్తమాః । అనుత్తమపదాలమ్బి మనో యేషాం గతజ్వరమ్
మనుషుల్లో శ్రేష్ఠులు ఎవరో అంటే, వారి మనస్సు బాధల నుంచి విముక్తమై, అత్యుత్తమ స్థితిలో నిలిచినవారు. వారే నిజమైన పురుషార్థానికి పాత్రులు.
సమ్భోగాశనమాత్రేషు రాజ్యాదిషు సుఖేషు యే । సన్తుష్టా దుష్టమనసో విద్ధి తాన్ అన్ధడుణ్డుభాన్
తినడం, భోగాలు, రాజ్యాధికారం లాంటి సుఖాల్లోనే తృప్తిపడే, చెడ్డ మనస్సు కలిగినవారు అంధులు, ఖాళీ మృదంగాల్లా ఉన్నారని తెలుసుకో.
యే శఠేషు దురన్తేషు దుష్కృతారమ్భశాలిషు । ద్విషత్సు మిత్రరూపేషు భక్తా వై భోగభోగిషు
అన్యాయపు పనుల్లో నిమగ్నమై, లోపల ద్వేషం దాచుకొని, బయట మిత్రుల్లా నటిస్తూ, మాయాచాతుర్యంతో, సుఖాల ఆస్వాదనకే బద్ధులై ఉండే వారు—
తే యాన్తి దుర్గమాద్ దుర్గం దుఃఖాద్ దుఃఖం భయాద్ భయమ్ । నరకాన్ నరకం మూఢా మోహమన్థరబుద్ధయః
అటువంటి మూర్ఖులు, మాయలో మునిగి, ఒక్కటి తీరక మరొకటి బాధను, ఒకటి తీరక మరొకటి భయాన్ని, ఒక నరకం నుంచి మరో నరకాన్ని అనుభవిస్తూ, ఎప్పుడూ కష్టాల్లోనే ఉంటారు.
పరస్పరవినాశోత్కే శ్రేయస్యౌ న కదాచన । సుఖదుఃఖదశే రామ తడిత్ప్రసరభఙ్గురే
ఓ రామా, ఒకరినొకరు నాశనం చేయాలని ఆశించే వారికి నిజమైన మేలు ఎప్పుడూ కలగదు; వారి సుఖదుఃఖాలు మెరుపు పడి మాయమయ్యే వెలుగు లాంటివే.
యే విరక్తా మహాత్మానస్ సువివిక్తా భవాదృశః । పురుషాన్ విద్ధి తాన్ వన్ద్యాన్ భోగమోక్షైకభాగినః
ఈ జన్మబంధాల నుంచి విరక్తులై, ఒంటరిగా ఉండే మహాత్ములు, నీలాంటి వారు, రామా, నిజంగా పూజనీయం; వారు సుఖమూ మోక్షమూ రెండింటినీ పొందుతారు.
వివేకం పరమ్ ఆశ్రిత్య వైరాగ్యాభ్యాసయోగతః । సంసారసరితం ఘోరామ్ ఇమామ్ ఆపదమ్ ఉత్తరేత్
ఉత్తమమైన వివేకాన్ని ఆశ్రయించి, విరక్తి సాధనతో ఈ భయంకరమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవాలి.
న స్వప్తవ్యం తు సంసారమాయాస్వ్ ఇహ విజానతా । విషమూర్ఛనసమ్మోహదాయినీషు వివేకినా
ఈ సంసారమాయలో విషం లాంటి మత్తు, మాయాజాలం కలిగించే అజ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, అప్రమత్తంగా ఉండాలి; నిర్లక్ష్యంగా ఉండకూడదు.
సంసారమ్ ఇమమ్ ఆసాద్య యస్ తిష్ఠత్య్ అవహేలయా । జ్వలితస్య గృహస్యోచ్చైశ్ శేతే తార్ణస్య సో ఽన్తరే
ఈ సంసారాన్ని ఎదుర్కొని కూడా ఎవడు నిర్లక్ష్యంగా ఉంటాడో, అతడు మండుతున్న ఇంట్లో నిద్రపోయినవాడిలా, వేగంగా పారుతున్న వరదలో పడుకున్నవాడిలా ఉంటాడు.
యత్ ప్రాప్య న నివర్తన్తే యద్ ఆసాద్య న శోచ్యతే । తత్ పదం శేముషీలభ్యమ్ అస్త్య్ ఏవాత్ర న సంశయః
ఒకసారి చేరిన తర్వాత తిరిగి రాని, చేరినవాడికి దుఃఖం లేని ఆ స్థితి జ్ఞానులకు అందుబాటులో ఉంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాస్తి చేత్ తద్ విచారేణ దోషః కో భవతాం భవేత్ । అస్తి చేత్ తత్ సముత్తీర్ణా భవిష్యథ భవార్ణవాత్
విచారించినప్పుడు అది లేకపోతే మీకు ఏ తప్పు ఉంటుంది? అది ఉంటే, మీరు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి పోతారు.
ప్రవృత్తిః పురుషస్యేహ మోక్షోపాయవిచారణే । యదా భవత్య్ ఆశు తదా మోక్షభాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో ఎవరు విముక్తి మార్గాన్ని త్వరగా విచారించడాన్ని ఆరంభిస్తారో, వారిని నిజమైన విముక్తిని పొందినవారిగా అంటారు.
అనపాయి నిరాశఙ్కం స్వాస్థ్యం విగతవిభ్రమమ్ । న వినా కేవలీభావం విద్యతే భువనత్రయే
మూడూ లోకాలలో, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, స్థిరమైన మనశ్శాంతి ఒంటరిగా ఉండడాన్ని తప్ప మరే విధంగా లభించదు.
తత్ప్రాప్తావ్ ఉత్తమప్రాప్తౌ న క్లేశ ఉపయుజ్యతే । న మిత్రాణ్య్ ఉపకుర్వన్తి న ధనాని న బన్ధవః
ఆ పరమమైన స్థితిని పొందడంలో కష్టాలు పనికిరావు; స్నేహితులు, ధనం, బంధువులు ఎవ్వరూ సహాయపడలేరు.
న హస్తపాదచలనం న దేశాన్తరసఙ్గమః । క్లేశాతిశయసాధ్యో వా న తీర్థాయతనాశ్రయః
చేతులు, కాళ్లు కదిలించడమో, వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్లడమో, తీవ్రమైన కష్టసాధనలో, లేదా పవిత్ర స్థలాలకు వెళ్లడమో అవసరం లేదు.
పురుషార్థైకసాధ్యేన వాసనైకార్థకర్మణా । కేవలం తన్ మనోమాత్రజయేనాసాద్యతే పదమ్
మనసును జయించడం ద్వారానే, మనుష్యుని నిజమైన లక్ష్యాన్ని మాత్రమే దృష్టిలో ఉంచుకుని చేసే ప్రయత్నంతో, ఆ స్థితి సాధ్యమవుతుంది.
వివేకమాత్రసాధ్యం తద్విచారైకాన్తనిశ్చయమ్ । త్యజతా దుఃఖజాలాని నరేణ తద్ అవాప్యతే
ఆ స్థితి వివేకంతో, లోతైన విచారణతో నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే సాధ్యం. బాధల బందనాలను వదిలిపెట్టినవాడే దాన్ని పొందగలడు.
సుఖసేవ్యాసనస్థేన తద్ విచారయతా స్వయమ్ । న శోచ్యతే పదం ప్రాప్య న చ భూయో ఽభిజాయతే
ఆనందంగా కూర్చొని, మనసులో ఆలోచిస్తూ ఆ స్థితిని పొందినవాడు ఇక దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు; మళ్లీ పుట్టడమూ ఉండదు.
తత్ సమస్తసుఖాసారసీమాన్తం సాధవో విదుః । తద్ అనుత్తమనిష్ష్యన్దం పరమ్ ఆహూ రసాయనమ్
ధర్మాత్ములు అన్ని ఆనందాల సారాన్ని చివరి సరిహద్దుగా తెలుసుకుంటారు. ఆ అపూర్వమైన, తులనలేని ప్రవాహాన్ని వారు పరమమైన అమృతంగా పిలుస్తారు.
క్షయిత్వాత్ సర్వభావానాం స్వర్గమానుష్యయోర్ ద్వయోః । సుఖం నాస్త్య్ ఏవ సలిలం మృగతృష్ణాస్వ్ ఇవైతయోః
స్వర్గంలోనూ, మానవ లోకంలోనూ ఉన్న అన్ని స్థితులు నశ్వరమైనవే కావున, వాటిలో నిజమైన ఆనందం లేదు. మృగతృష్ణలో నీరు లేనట్టు, వీటిలో సుఖం ఉండదు.
అతో మనోజయశ్ చిన్త్యశ్ శమస్ సన్తోషసాధనః । అనన్తశమసమ్భోగస్ తస్మాద్ ఆనన్ద ఆప్యతే
కాబట్టి మనస్సును జయించడమే మనం ఆలోచించాలి. అది శాంతి, సంతృప్తి ద్వారా సాధ్యమవుతుంది. అంతులేని శాంతిని అనుభవించడంవల్ల నిజమైన ఆనందం లభిస్తుంది.
జీవతా గచ్ఛతా చైవ భ్రమతా పతతా తథా । రక్షసా దానవేనాపి దేవేన పురుషేణ వా
బ్రతుకుతూ, నడుస్తూ, తిరుగుతూ, పడిపోతూ, రాక్షసుడైనా, దానవుడైనా, దేవుడైనా, మానవుడైనా —
మనఃప్రశమనోద్భూతం తత్ ప్రాప్య పరమం సుఖమ్ । వికాసిశమపుష్పస్య వివేకోచ్చతరోః ఫలమ్
మనస్సు పూర్తిగా శాంతి పొందినప్పుడు కలిగే పరమానందాన్ని పొందినవాడు, ఆ ప్రశాంతత పుష్పం పూర్తిగా వికసినట్టు, వివేకమనే గొప్ప చెట్టు ఫలాన్ని పొందుతాడు.
వ్యవహారపరేణాపి కార్యవృన్దమ్ అచిన్వతా । భానునేవామ్బరస్థేన నోజ్ఝ్యతే న చ వాఞ్ఛ్యతే
లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నమైనవాడు, పనులన్నింటినీ వెతకకుండా ఉన్నా, ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యునిలా ఎవరికీ వదిలిపెట్టబడడు, ఎవరికీ కావలసినవాడవడు.