సంశాన్తచిత్తవేతాలం గురుశాస్త్రార్థబన్ధవః । శక్నువన్తి సముద్ధర్తుం స్వల్పపఙ్కాన్ మృగం యథా
యెవరికి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉందో, గురువు చెప్పిన ధర్మార్థాలను స్నేహితుల్లా అనుసరిస్తారో, వారు చిన్న చిన్న కష్టాల్లో ఉన్నవారిని మృగాన్ని మట్టిలోంచి లాగినట్టు సులభంగా బయటకు తీసుకురాగలరు.
అస్మిఞ్ జగచ్ఛూన్యపురే సర్వమ్ ఏవ ప్రదూషితమ్ । దేహగేహం ప్రమత్తేన చిత్తయక్షేణ వల్గతా
ఈ శూన్యమైన నగరంలో, అంటే ఈ లోకంలో, అన్నీ కలుషితమైపోయాయి. మనసు అనే పిశాచం నిర్లక్ష్యంగా ఎగిరిపడుతూ, ఈ శరీరమనే ఇంటిని పూర్తిగా ఆక్రమించింది.
చిత్తవేతాలవలితసమస్తగృహషణ్డకా । ఇయం జగదరణ్యానీ శూన్యా కస్య న భీతయే
మనసు పిశాచం వల్ల ఇక్కడ ప్రతి ఇల్లు తడబడిపోతుంటే, ఈ లోకమనే ఎడారిలో ఎవరికైనా భయం కలగకమానదు.
జగన్నగర్యామ్ అస్యాం తు శాన్తచిత్తపిశాచకమ్ । దేహగేహం కతిపయైస్ సేవ్యతే సద్భిర్ ఏవ చ
అయితే ఈ జగత్తు నగరంలో, కొంతమంది మంచి మనసున్నవారు మాత్రమే, పిశాచాల్లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో, శరీరమనే ఇంటిలో నిజంగా నివసిస్తున్నారు.
ఇహ సంశ్రీయతే యా యా దిక్ సైవ రఘునన్దన । ప్రమత్తమోహవేతాలైః పూర్ణా దేహశ్మశానకైః
రఘునందన, ఈ చోటు ఏ దిశ చూసినా, అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన పిశాచులు, శవాల మైదానాలు నిండిపోయి ఉంటాయి.
అస్యాం జగదరణ్యాన్యాం ముహూర్తం ముగ్ధబాలవత్ । స్వయమ్ ఆలమ్బ్య ధైర్యాంశమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ ఉద్ధర
ఈ ప్రపంచం అనే ఎడారి అడవిలో, కనీసం ఒక క్షణమైనా, అమాయకమైన పిల్లవాడిలా ఉండకూడదు. కొంత ధైర్యాన్ని నమ్ముకుని, నువ్వే నిన్ను నీవు పైకి లేపుకో.
జగజ్జరదరణ్యే ఽస్మింశ్ చరద్భూతమృగవ్రజే । ధృతిం తృణరసై రామ మా గచ్ఛ మృగపోతవత్
ఈ ప్రపంచ అడవిలో, పాతకాలపు అడవి జంతువుల గుంపులు తిరుగుతున్నప్పుడు, రామా, చిన్న జింకలా కొంత గడ్డి కోసం నీ ధైర్యాన్ని కోల్పోకు.
అస్మిన్ మహీతలారణ్యే చరన్నృమృగపోతకే । త్వమ్ అజ్ఞానగజం భఙ్క్త్వా సైంహీం వృత్తిమ్ ఉపాశ్రయ
ఈ భూమి అడవిలో మనిషి పిల్ల జింకలా సంచరిస్తూ, అజ్ఞానం అనే ఏనుగును జయించి, సింహంలా ధైర్యంగా ప్రవర్తించు.
అన్యే నరమృగా ముగ్ధా జమ్బుద్వీపే స్వజఙ్గలే । విహరన్తి యథా రామ తథా మా విహరానఘ
రామా, జంబూద్వీపంలో మానవులు, జంతువులు అమాయకంగా అడవుల్లో స్వేచ్ఛగా తిరిగే విధంగా, నీవు కూడా పాపరహితుడవై యథేచ్ఛగా తిరగకూడదు.
అత్యల్పకాలం శిశిరే కర్దమాలేపదాయిని । న మఙ్క్తవ్యం వధూరూపే మహిషేణేవ పల్వలే
చలికాలంలో, మట్టితో మురికిగా ఉన్న ప్రదేశంలో, అది ఎంత అందంగా కనిపించినా, ఎద్దు చెరువులో నిలబడకుండా పోయినట్లు, మనిషి కూడా అక్కడ క్షణమంతైనా ఉండకూడదు.
భోగాభోగా బహిష్కార్యా ఆర్యస్యానుసరేత్ పదమ్ । ప్రవిచార్య మహార్యైస్ స్వమ్ ఏకమ్ ఆత్మానమ్ ఆశ్రయేత్
ఆనందాలు, బాధలు రెండింటినీ వదిలేయాలి; మంచి మనిషి, మేధావుల మార్గాన్ని అనుసరించాలి. మహానుభావులు పరిశీలించినట్టు, ప్రతి ఒక్కరూ తానే తనకు ఆధారంగా ఉండాలి.
అపవిత్రస్య తుచ్ఛస్య దుర్భగస్య దురాకృతేః । దేహస్యార్థే న మఙ్క్తవ్యం చిన్తాచుణ్టీషు చారుణా
ఈ అపవిత్రమైన, తక్కువ విలువైన, దురదృష్టమైన, బాగా ఆకారం లేని శరీరం కోసం ఆకర్షణీయమైన ఆలోచనల్లో మునిగిపోవడం తగదు.
అన్యేన రచితో దేహో యక్షేణాన్యేన సంశ్రితః । దుఃఖమ్ అన్యస్య భోక్తాన్యశ్ చిత్రేయం మౌర్ఖ్యచక్రికా
ఒకడు ఈ శరీరాన్ని నిర్మించాడు, ఇంకొకడు దానిలో నివసిస్తున్నాడు, మరొకడు దాని బాధను అనుభవిస్తున్నాడు. ఈ విచిత్రమైన మూర్ఖతా చక్రం ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉందో చూడు.
యథైకరూపా ఘనతా దృషదో ఽప్య్ ఆత్మనస్ తథా । సత్తామాత్రైకసామాన్యాద్ ఇతరస్యాత్యసమ్భవాత్
ఎలా ఒక రాయి ఘనత్వం ఒక్కటే ఉంటుందో, అలాగే ఆత్మ కూడా ఒకటే. ఉన్నదనేది ఒక్కటే సామాన్యంగా ఉండటంవల్ల, వేరే ఏదైనా ఉద్భవించడం అసాధ్యమే.
యథోపలస్య ఘనతా మనస్తా హి తథాత్మనః । సత్తామాత్రాద్ అభిన్నా స్వాద్ అభావాద్ అన్యసంవిదః
రాయికి ఘనత్వం దాని స్వంతదైనట్లే, మనస్సు స్వభావం కూడా ఆత్మదే. అది ఉన్నదనితో విడిపోకుండా, దాని స్వంతమైనదే, వేరే ఏదీ దానికి తెలియదు.
యథోపలస్య ఘనతా తథాస్య పరమాత్మనః । రూపైకరూపా సంవిత్తిస్ సత్తాసామాన్యరూపతః
రాయికి ఘనత్వం ఉన్నట్టే, పరమాత్మకి కూడా అదే విధంగా ఉంది. చైతన్యం ఒక్కటే రూపంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఉన్నదనికి ఒకే స్వరూపం.
పృథక్ సమ్భవతీహాఙ్గ న జాడ్యం న చ చేతనమ్ । మిథ్యాసఙ్కల్పరచితే ఏతే హి శిశుయక్షవత్
ఇక్కడ, ప్రియమైనవాడా, వేర్వేరు గా కనిపించే వాటికి మాంద్యం గానీ, చైతన్యం గానీ ఉండవు. ఇవన్నీ మన ఊహలో పుట్టిన కల్పనలు మాత్రమే, పిల్లలకు కనిపించే పిశాచాలు లాంటివే.
యథేక్షురసమాత్రస్య త్వ్ ఏకస్యైవ పృథఙ్మయీ । అయం గుడ ఇదం ఖణ్డమ్ ఇతి మాయా ముధోదితా
ఒకే చెరకు రసంలో నుంచే, 'ఇది బెల్లం', 'ఇది సక్కర' అని వేరుగా భావించడం మాయ వల్లే కలుగుతుంది. ఇదీ అంతే మాయ.
పరమాత్మన ఏకస్య సత్తాసామాన్యరూపతః । ముధైవాభ్యుదితైవేయం జాడ్యాజాడ్యమతిస్ తథా
ఒకే పరమాత్మ యొక్క సత్తా స్వరూపం నుంచే, మాంద్యం గానీ, మాంద్యం లేనివి గానీ మన ఊహలో తప్ప మరెక్కడా పుట్టవు.
క్షీయతే ప్రేక్షితైవైషా ప్రేక్షామాత్రైకనాశినీ । శుక్తిరుప్యమతిప్రఖ్యా న సతీ నాసతీ తతః
ఇది చూస్తే మాత్రమే కనిపిస్తుంది, చూడగానే అంతరించిపోతుంది. ముత్యపు పొరలో వెండి కనిపించడంలా, ఇది నిజమైనది కాదు, అబద్ధమైనది కూడా కాదు.
నాసతో విద్యతే భావో యో నాస్త్య్ ఏవేహ సన్ న సః
ఇక్కడ లేనిది నిజంగా ఉండదని తెలుసుకోవాలి; లేకపోయినది వాస్తవంగా ఉండదు.
స్వరూపమాత్రనిష్ఠత్వాద్ ద్వైతైక్యాభావయోగతః । అభావాద్ అన్యసంవిత్తేస్ సమత్వమ్ ఉపలాత్మనోః
తన స్వరూపంలోనే నిలిచి, ద్వంద్వమూ ఏకత్వమూ లేకపోవడం వల్ల, వేరొకటి అన్న భావన లేకపోవడం వల్ల, గ్రహించే ఆత్మకూ గ్రహింపబడే ఆత్మకూ తేడా ఉండదు.
అనన్యో ఽనన్త ఏకాత్మా స్వసత్తానుభవీ యథా । తథోపలస్ స్వతానిష్ఠో న జడో న చ చేతనః
ఎలా అనంతమైన ఒకే ఆత్మ వేరుగా లేని, తన స్వభావాన్ని అనుభవించేలా ఉంటుందో, అలాగే గ్రహింపబడే ఆత్మ కూడా తన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, అది జడమూ కాదు, చైతన్యమూ కాదు.
అన్యాసమ్భవతో నిత్యద్వైతైక్యాభావయోగతః । చేత్యస్యాసమ్భవాద్ ఆత్మా న జడో న చ చేతనః
ఇక్కడ వేరొకటి ఉత్పత్తి కాకపోవడం వల్ల, ఎప్పటికీ ద్వంద్వమూ ఏకత్వమూ లేకపోవడం వల్ల, గ్రహించదగినది లేకపోవడం వల్ల, ఆత్మ జడమూ కాదు, చైతన్యమూ కాదు.
జడాజడదృశౌ వన్ధ్యాపుత్రవద్ వ్యోమవృక్షవత్ । సమాయాతే న చాయాతే ప్రేక్షితే న చ వీక్షితే
జడమైనదీ, చైతన్యమైనదీ వంద్యా స్త్రీకి పుట్టిన కొడుకు లాంటివి, ఆకాశంలో పెరిగే చెట్టు లాంటివి. ఇవి వస్తున్నట్టు అనిపించినా, నిజంగా రావు; చూసినట్టు అనిపించినా, నిజంగా కనిపించవు.
జడచేతనశబ్దార్థావ్ అసన్తౌ రజ్జుసర్పవత్ । భవతస్ తౌ కథం సత్యమ్ అప్రేక్షామాత్రకాద్ ఋతే
జడ, చైతన్య అనే పదాలు వాస్తవంగా లేవు; అవి కేవలం తాడులో పాము కనిపించినట్టు ఊహలో మాత్రమే ఉంటాయి. ఊహను తప్ప మరొకదానితో ఇవి నిజమైనవిగా ఎలా భావించగలం?
యచ్ చ చేతనమ్ ఆత్మేతి జడశ్ చోపల ఇత్య్ అపి । ఉక్తం తద్ ఈదృగ్వాగ్యోగ్యబోధ్యబోధనహేతుకమ్
చైతన్యం అంటే ఆత్మ, జడం అంటే రాయి అని చెప్పడం, మాట్లాడే మాటలకు, అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యానికి తగినట్టు, విషయాన్ని అర్థమయ్యేలా చెప్పడానికే ఉపయోగించబడింది.
బోధ్యః పరతరే బోధే యయా యుక్త్యా ప్రబోధ్యతే । సోపదేశ్యా న గృహ్ణాతి మూఢస్ తత్ సహసా పదమ్
ఏ యుక్తితో పరమార్ధాన్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం కలుగుతుందో, ఆ ఉపదేశాన్ని నేరుగా చెప్పినా, మూర్ఖుడు ఆ స్థితిని తక్షణమే గ్రహించడు.
చిత్తం పృథక్ పృథగ్ ఇమాని హతేన్ద్రియాణి కర్తా న దృశ్యత ఇదం చ గృహం ముధైవ । కో ఽప్య్ అన్య ఏవ పరివల్గతి నిస్స్వభావ ఏషో ఽహమ్ ఇత్య్ అలమ్ అహో మహద్ ఇన్ద్రజాలమ్
మనస్సు ఒకటిగా ఉంది, ఈ ఇంద్రియాలు వేరుగా ఉన్నాయి, ఇవి శక్తిలేని వైనవి. చేసేవాడు ఎవరూ కనబడడంలేదు, ఈ శరీరం నిజంగా ఖాళీగా ఉంది. అయినా, 'నేనేను' అని అనిపించే ఇంకొకటి, స్వభావం లేనిది, తిరుగుతూ కనిపిస్తుంది. ఓహో! ఎంత గొప్ప మాయ ఇది!
లోలాసు సంసృతిషు భూతపరమ్పరాణాం క్రీడాసు చాన్యపురుషస్య చిదేకవృత్తేః । తత్త్వం విచార్య రమతే హి మహానుభావో మన్త్రీ యథోల్బణవిషాసు భుజఙ్గమీషు
సంసారంలో ఉన్న అంతులేని జన్మల ఆటల్లో, జీవుల పరంపరలో, నిజాన్ని తెలుసుకున్న గొప్పవాడు ఆనందిస్తాడు. విషంతో నిండిన పాములను కూడా తెలివైన మంత్రి ఎలా ఆనందంగా చూస్తాడో, అలానే అతడు ఈ ప్రపంచాన్ని ఆస్వాదిస్తాడు.