యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే దేహయన్త్రమ్ ఇదం చలమ్ । వాతరజ్జుయుతం రామ తద్ అహఙ్కారచేష్టితమ్
రామా, ఈ స్థిరంగా లేని శరీర యంత్రం ఏ పని చేసినా, ఏదైనా స్వీకరించినా, అది గాలివల్ల కదిలించబడే తీగలతో లాగబడుతున్నట్లు, అహంకారమే ఆ చర్యలకు కారణం.
వృక్షోన్నతౌ యథా హేతుర్ అకర్త్ర్ అపి కిలామ్బరమ్ । ఆత్మసంస్థస్ తథేహాత్మా చిత్తచేష్టాసు కారణమ్
ఎలా ఆకాశం ఏ పనీ చేయకపోయినా, చెట్టు పైకెత్తడానికి కారణమవుతుందో, అలాగే మనస్సు చేసే కార్యాలలో, తనలో స్థిరంగా ఉన్న ఆత్మే అసలు కారణం.
ఆత్మసన్నిధిమాత్రేణ కుడ్యరూపమ్ ఇవామలమ్ । దీపసన్నిధిమాత్రేణ స్ఫురత్య్ ఆత్తవపుర్ మనః
ఆత్మ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు మనస్సు గోడలా నిర్మలంగా ఉంటుంది. దీపం వెలిగినప్పుడు గోడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆత్మ ప్రభావంతో మనస్సు ప్రకాశిస్తుంది.
అతివిశ్లిష్టయో రామ నిత్యమ్ ఏవాత్మచిత్తయోః । ద్యావాపృథివ్యోర్ ఇవ కస్ సమ్బన్ధః ప్రకటాన్ధయోః
ఓ రామా, ఆత్మ మరియు మనస్సు ఎప్పుడూ విడదీయరాని విధంగా కలిసిపోతుంటాయి. ఆకాశం, భూమి ఎంత దూరంగా ఉన్నాయో, అర్థం చేసుకోలేని వారికి ఆత్మ, మనస్సు మధ్య సంబంధం కూడా అంతే.
చలనస్పన్దనేహాభిర్ ఆత్మశక్తిభిర్ ఆవృతమ్ । చిత్తమ్ ఆత్మేతి మౌర్ఖ్యేణ దృశ్యతే రఘునన్దన
ఓ రఘునందన, ఆత్మ శక్తుల వల్ల కలిగే కదలికలు, అలజడులు, ఆశయాలతో మనస్సు కప్పబడిపోతుంది. అజ్ఞానంతో మనస్సునే ఆత్మగా భావిస్తారు.
ఆత్మా ప్రకాశరూపో హి నిత్యస్ సర్వగతో విభుః । చిత్తం శఠమ్ అహఙ్కారం విద్ధి హార్దం బృహత్తమః
ఆత్మ స్వరూపం వెలుగు, అది శాశ్వతం, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉంటుంది, అపారమైనది. మనస్సు మాత్రం మోసపూరితమైనది, అహంకారంతో నిండినది, హృదయంలో అంధకారం కలిగించేది అని తెలుసుకో.
ఆత్మాసి రఘుసర్వస్వ జడా నాసి మనోదృషత్ । దూరీకురు మనోమోహం కిమ్ ఏతేనాసి సఙ్గతః
రఘునందన, నీవు ఆత్మ, అన్ని విషయాల సారము. నీవు జడ పదార్థం కాను, మనస్సు చూపు కూడా కాను. ఈ మనస్సు మోహాన్ని దూరం చేయు; దీనితో ఎందుకు అంటిపెట్టుకున్నావు?
పిశాచో హి మనోనామా శూన్యే దేహగృహే స్థితః । భాయయత్య్ ఏష దుష్టాత్మా మైనమ్ ఉత్తమ సంస్పృశ
మనస్సు అనే పిశాచం, ఖాళీ శరీర గృహంలో నివసిస్తూ, ఈ దుష్టాత్మ భ్రమలను కలిగిస్తుంది. ఓ ఉత్తముడా, దాన్ని దగ్గర చేయకు.
భయప్రదమ్ అకల్యాణం ధైర్యసర్వస్వహారిణమ్ । మనఃపిశాచమ్ ఉత్సార్య యో ఽసి స త్వం స్థిరో భవ
భయం, అనర్థం కలిగించే, ధైర్యాన్ని పోగొట్టే మనస్సు పిశాచాన్ని త్రోసివేయి. నీవెవరో, స్థిరంగా ఉండు.
చిత్తయక్షదృఢాక్రాన్తం న శాస్త్రాణి న బన్ధవః । శక్నువన్తి పరిత్రాతుం గురవో న చ మానవమ్
మనస్సు అనే యక్షుడు బలంగా పట్టుకున్నప్పుడు, శాస్త్రాలు, బంధువులు, గురువులు ఎవ్వరూ మనిషిని రక్షించలేరు.
సంశాన్తచిత్తవేతాలం గురుశాస్త్రార్థబన్ధవః । శక్నువన్తి సముద్ధర్తుం స్వల్పపఙ్కాన్ మృగం యథా
యెవరికి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉందో, గురువు చెప్పిన ధర్మార్థాలను స్నేహితుల్లా అనుసరిస్తారో, వారు చిన్న చిన్న కష్టాల్లో ఉన్నవారిని మృగాన్ని మట్టిలోంచి లాగినట్టు సులభంగా బయటకు తీసుకురాగలరు.
అస్మిఞ్ జగచ్ఛూన్యపురే సర్వమ్ ఏవ ప్రదూషితమ్ । దేహగేహం ప్రమత్తేన చిత్తయక్షేణ వల్గతా
ఈ శూన్యమైన నగరంలో, అంటే ఈ లోకంలో, అన్నీ కలుషితమైపోయాయి. మనసు అనే పిశాచం నిర్లక్ష్యంగా ఎగిరిపడుతూ, ఈ శరీరమనే ఇంటిని పూర్తిగా ఆక్రమించింది.
చిత్తవేతాలవలితసమస్తగృహషణ్డకా । ఇయం జగదరణ్యానీ శూన్యా కస్య న భీతయే
మనసు పిశాచం వల్ల ఇక్కడ ప్రతి ఇల్లు తడబడిపోతుంటే, ఈ లోకమనే ఎడారిలో ఎవరికైనా భయం కలగకమానదు.
జగన్నగర్యామ్ అస్యాం తు శాన్తచిత్తపిశాచకమ్ । దేహగేహం కతిపయైస్ సేవ్యతే సద్భిర్ ఏవ చ
అయితే ఈ జగత్తు నగరంలో, కొంతమంది మంచి మనసున్నవారు మాత్రమే, పిశాచాల్లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో, శరీరమనే ఇంటిలో నిజంగా నివసిస్తున్నారు.
ఇహ సంశ్రీయతే యా యా దిక్ సైవ రఘునన్దన । ప్రమత్తమోహవేతాలైః పూర్ణా దేహశ్మశానకైః
రఘునందన, ఈ చోటు ఏ దిశ చూసినా, అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన పిశాచులు, శవాల మైదానాలు నిండిపోయి ఉంటాయి.
అస్యాం జగదరణ్యాన్యాం ముహూర్తం ముగ్ధబాలవత్ । స్వయమ్ ఆలమ్బ్య ధైర్యాంశమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ ఉద్ధర
ఈ ప్రపంచం అనే ఎడారి అడవిలో, కనీసం ఒక క్షణమైనా, అమాయకమైన పిల్లవాడిలా ఉండకూడదు. కొంత ధైర్యాన్ని నమ్ముకుని, నువ్వే నిన్ను నీవు పైకి లేపుకో.
జగజ్జరదరణ్యే ఽస్మింశ్ చరద్భూతమృగవ్రజే । ధృతిం తృణరసై రామ మా గచ్ఛ మృగపోతవత్
ఈ ప్రపంచ అడవిలో, పాతకాలపు అడవి జంతువుల గుంపులు తిరుగుతున్నప్పుడు, రామా, చిన్న జింకలా కొంత గడ్డి కోసం నీ ధైర్యాన్ని కోల్పోకు.
అస్మిన్ మహీతలారణ్యే చరన్నృమృగపోతకే । త్వమ్ అజ్ఞానగజం భఙ్క్త్వా సైంహీం వృత్తిమ్ ఉపాశ్రయ
ఈ భూమి అడవిలో మనిషి పిల్ల జింకలా సంచరిస్తూ, అజ్ఞానం అనే ఏనుగును జయించి, సింహంలా ధైర్యంగా ప్రవర్తించు.
అన్యే నరమృగా ముగ్ధా జమ్బుద్వీపే స్వజఙ్గలే । విహరన్తి యథా రామ తథా మా విహరానఘ
రామా, జంబూద్వీపంలో మానవులు, జంతువులు అమాయకంగా అడవుల్లో స్వేచ్ఛగా తిరిగే విధంగా, నీవు కూడా పాపరహితుడవై యథేచ్ఛగా తిరగకూడదు.
అత్యల్పకాలం శిశిరే కర్దమాలేపదాయిని । న మఙ్క్తవ్యం వధూరూపే మహిషేణేవ పల్వలే
చలికాలంలో, మట్టితో మురికిగా ఉన్న ప్రదేశంలో, అది ఎంత అందంగా కనిపించినా, ఎద్దు చెరువులో నిలబడకుండా పోయినట్లు, మనిషి కూడా అక్కడ క్షణమంతైనా ఉండకూడదు.
భోగాభోగా బహిష్కార్యా ఆర్యస్యానుసరేత్ పదమ్ । ప్రవిచార్య మహార్యైస్ స్వమ్ ఏకమ్ ఆత్మానమ్ ఆశ్రయేత్
ఆనందాలు, బాధలు రెండింటినీ వదిలేయాలి; మంచి మనిషి, మేధావుల మార్గాన్ని అనుసరించాలి. మహానుభావులు పరిశీలించినట్టు, ప్రతి ఒక్కరూ తానే తనకు ఆధారంగా ఉండాలి.
అపవిత్రస్య తుచ్ఛస్య దుర్భగస్య దురాకృతేః । దేహస్యార్థే న మఙ్క్తవ్యం చిన్తాచుణ్టీషు చారుణా
ఈ అపవిత్రమైన, తక్కువ విలువైన, దురదృష్టమైన, బాగా ఆకారం లేని శరీరం కోసం ఆకర్షణీయమైన ఆలోచనల్లో మునిగిపోవడం తగదు.
అన్యేన రచితో దేహో యక్షేణాన్యేన సంశ్రితః । దుఃఖమ్ అన్యస్య భోక్తాన్యశ్ చిత్రేయం మౌర్ఖ్యచక్రికా
ఒకడు ఈ శరీరాన్ని నిర్మించాడు, ఇంకొకడు దానిలో నివసిస్తున్నాడు, మరొకడు దాని బాధను అనుభవిస్తున్నాడు. ఈ విచిత్రమైన మూర్ఖతా చక్రం ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉందో చూడు.
యథైకరూపా ఘనతా దృషదో ఽప్య్ ఆత్మనస్ తథా । సత్తామాత్రైకసామాన్యాద్ ఇతరస్యాత్యసమ్భవాత్
ఎలా ఒక రాయి ఘనత్వం ఒక్కటే ఉంటుందో, అలాగే ఆత్మ కూడా ఒకటే. ఉన్నదనేది ఒక్కటే సామాన్యంగా ఉండటంవల్ల, వేరే ఏదైనా ఉద్భవించడం అసాధ్యమే.
యథోపలస్య ఘనతా మనస్తా హి తథాత్మనః । సత్తామాత్రాద్ అభిన్నా స్వాద్ అభావాద్ అన్యసంవిదః
రాయికి ఘనత్వం దాని స్వంతదైనట్లే, మనస్సు స్వభావం కూడా ఆత్మదే. అది ఉన్నదనితో విడిపోకుండా, దాని స్వంతమైనదే, వేరే ఏదీ దానికి తెలియదు.
యథోపలస్య ఘనతా తథాస్య పరమాత్మనః । రూపైకరూపా సంవిత్తిస్ సత్తాసామాన్యరూపతః
రాయికి ఘనత్వం ఉన్నట్టే, పరమాత్మకి కూడా అదే విధంగా ఉంది. చైతన్యం ఒక్కటే రూపంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఉన్నదనికి ఒకే స్వరూపం.
పృథక్ సమ్భవతీహాఙ్గ న జాడ్యం న చ చేతనమ్ । మిథ్యాసఙ్కల్పరచితే ఏతే హి శిశుయక్షవత్
ఇక్కడ, ప్రియమైనవాడా, వేర్వేరు గా కనిపించే వాటికి మాంద్యం గానీ, చైతన్యం గానీ ఉండవు. ఇవన్నీ మన ఊహలో పుట్టిన కల్పనలు మాత్రమే, పిల్లలకు కనిపించే పిశాచాలు లాంటివే.
యథేక్షురసమాత్రస్య త్వ్ ఏకస్యైవ పృథఙ్మయీ । అయం గుడ ఇదం ఖణ్డమ్ ఇతి మాయా ముధోదితా
ఒకే చెరకు రసంలో నుంచే, 'ఇది బెల్లం', 'ఇది సక్కర' అని వేరుగా భావించడం మాయ వల్లే కలుగుతుంది. ఇదీ అంతే మాయ.
పరమాత్మన ఏకస్య సత్తాసామాన్యరూపతః । ముధైవాభ్యుదితైవేయం జాడ్యాజాడ్యమతిస్ తథా
ఒకే పరమాత్మ యొక్క సత్తా స్వరూపం నుంచే, మాంద్యం గానీ, మాంద్యం లేనివి గానీ మన ఊహలో తప్ప మరెక్కడా పుట్టవు.
క్షీయతే ప్రేక్షితైవైషా ప్రేక్షామాత్రైకనాశినీ । శుక్తిరుప్యమతిప్రఖ్యా న సతీ నాసతీ తతః
ఇది చూస్తే మాత్రమే కనిపిస్తుంది, చూడగానే అంతరించిపోతుంది. ముత్యపు పొరలో వెండి కనిపించడంలా, ఇది నిజమైనది కాదు, అబద్ధమైనది కూడా కాదు.