అహఙ్కారోపహతయా బుద్ధ్యా యా క్రియతే క్రియా । విషవల్ల్యా ఇవ ఫలం తస్యాస్ స్యాన్ మరణాత్మకమ్
అహంకారంతో ముదిరిపోయిన బుద్ధితో చేసే ఏ పని అయినా, విషవల్లిలో పండే పండు లాగానే, ప్రాణహానికే దారి తీస్తుంది.
వివేకధైర్యహీనేన స్వాహఙ్కారమహాశవమ్ । మూర్ఖేణాలమ్బితం యేన నష్టమ్ ఏవాశు విద్ధి తమ్
వివేకం, ధైర్యం లేని మూర్ఖుడు తన అహంకారాన్ని పెద్ద మృతదేహంలా పట్టుకుని ఏదైనా ఆశ్రయిస్తే, అది వెంటనే నశించిపోతుందని తెలుసుకో.
అహఙ్కారపిశాచేన వరాకా యే వశీకృతాః । త ఏతే నరకాగ్నీనాం రాఘవేన్ధనతాం గతాః
అహంకార రూపి పిశాచానికి లోనైపోయిన దురదృష్టులు, రాఘవా, నరకాగ్నికి ఇంధనంలా మారిపోతారు.
అహఙ్కారోరగో యస్య పరిస్ఫురతి కోటరే । స దేహపాదపో ధీరైర్ అచిరేణ నిపాత్యతే
ఎవరిలో అహంకార సర్పం లోపల కదలాడుతుందో, ఆ దేహమనే వృక్షాన్ని ధీరులు త్వరలోనే కూలదీస్తారు.
అహఙ్కారపిశాచో ఽస్మిన్ దేహే తిష్ఠతు యాతు వా । త్వమ్ ఏనమ్ ఆలోకయ మా మనసా మహతాం వర
ఈ శరీరంలో అహంకార రూపి పిశాచం ఉండినా, పోయినా, నీవు దాన్ని కేవలం గమనించు, మనసుతో పట్టించుకోకూడదు, మహానుభావుడా.
అవధూతో హ్య్ అవజ్ఞాతశ్ చేతసైవ తిరస్కృతః । అహఙ్కారపిశాచస్ తే నేహ కిఞ్చిత్ కరిష్యతి
మనసు పట్టించుకోకుండా, తక్కువగా చూసి, నిర్లక్ష్యం చేస్తే, అహంకార పిశాచం నీకు ఏమీ చేయలేడు.
దేహాలయే స్ఫురత్య్ అస్మిన్ రామ చిత్తపిశాచకే । అస్యానన్తవిలాసస్య కిమ్ ఇవాగతమ్ ఆత్మనః
ఈ శరీర మందిరంలో, రామా, మనస్సు అనే పిశాచం కలకలం చేస్తుంది. కానీ అనంత రూపాలు కలిగిన ఆత్మకు ఏమి జరగగలదు?
చిత్తయక్షాభిభూతానాం యాః పుంసాం వితతాపదః । శక్యన్తే పరిసఙ్ఖ్యాతుం న తా వర్షశతైర్ అపి
మనస్సు అనే పిశాచాల చేతిలో పడినవారికి కలిగే బాధలు ఎంతగానో విస్తరించాయి. వాటిని వందేళ్లపాటు లెక్కించలేరు.
హతో మృతో ఽస్మి దగ్ధో ఽస్మీత్య్ ఏతా దుర్భగవృత్తయః । అహఙ్కారపిశాచస్య శక్తయో ఽన్యస్య నానఘ
నన్ను చంపారు, నేను చనిపోయాను, నేను కాలిపోయాను అనే బాధాకరమైన భావాలు అన్నీ అహంకార రూపంలో ఉన్న దయ్యం వల్లే కలుగుతాయి, పరమ పవిత్రుడా, ఇవి మరెవరినీ సంబంధించినవికావు.
సర్వగో ఽపి యథాకాశస్ సమ్బద్ధో నేహ కేనచిత్ । సర్వగో ఽపి తథైవాత్మా నాహఙ్కారేణ సఙ్గతః
ఎలా ఆకాశం అన్నిచోట్ల ఉన్నా ఏదైనా దానిని బంధించలేదో, అలాగే ఆత్మ కూడా అన్నిచోట్ల ఉన్నా అహంకారంతో కలిసిపోదు.
యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే దేహయన్త్రమ్ ఇదం చలమ్ । వాతరజ్జుయుతం రామ తద్ అహఙ్కారచేష్టితమ్
రామా, ఈ స్థిరంగా లేని శరీర యంత్రం ఏ పని చేసినా, ఏదైనా స్వీకరించినా, అది గాలివల్ల కదిలించబడే తీగలతో లాగబడుతున్నట్లు, అహంకారమే ఆ చర్యలకు కారణం.
వృక్షోన్నతౌ యథా హేతుర్ అకర్త్ర్ అపి కిలామ్బరమ్ । ఆత్మసంస్థస్ తథేహాత్మా చిత్తచేష్టాసు కారణమ్
ఎలా ఆకాశం ఏ పనీ చేయకపోయినా, చెట్టు పైకెత్తడానికి కారణమవుతుందో, అలాగే మనస్సు చేసే కార్యాలలో, తనలో స్థిరంగా ఉన్న ఆత్మే అసలు కారణం.
ఆత్మసన్నిధిమాత్రేణ కుడ్యరూపమ్ ఇవామలమ్ । దీపసన్నిధిమాత్రేణ స్ఫురత్య్ ఆత్తవపుర్ మనః
ఆత్మ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు మనస్సు గోడలా నిర్మలంగా ఉంటుంది. దీపం వెలిగినప్పుడు గోడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆత్మ ప్రభావంతో మనస్సు ప్రకాశిస్తుంది.
అతివిశ్లిష్టయో రామ నిత్యమ్ ఏవాత్మచిత్తయోః । ద్యావాపృథివ్యోర్ ఇవ కస్ సమ్బన్ధః ప్రకటాన్ధయోః
ఓ రామా, ఆత్మ మరియు మనస్సు ఎప్పుడూ విడదీయరాని విధంగా కలిసిపోతుంటాయి. ఆకాశం, భూమి ఎంత దూరంగా ఉన్నాయో, అర్థం చేసుకోలేని వారికి ఆత్మ, మనస్సు మధ్య సంబంధం కూడా అంతే.
చలనస్పన్దనేహాభిర్ ఆత్మశక్తిభిర్ ఆవృతమ్ । చిత్తమ్ ఆత్మేతి మౌర్ఖ్యేణ దృశ్యతే రఘునన్దన
ఓ రఘునందన, ఆత్మ శక్తుల వల్ల కలిగే కదలికలు, అలజడులు, ఆశయాలతో మనస్సు కప్పబడిపోతుంది. అజ్ఞానంతో మనస్సునే ఆత్మగా భావిస్తారు.
ఆత్మా ప్రకాశరూపో హి నిత్యస్ సర్వగతో విభుః । చిత్తం శఠమ్ అహఙ్కారం విద్ధి హార్దం బృహత్తమః
ఆత్మ స్వరూపం వెలుగు, అది శాశ్వతం, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉంటుంది, అపారమైనది. మనస్సు మాత్రం మోసపూరితమైనది, అహంకారంతో నిండినది, హృదయంలో అంధకారం కలిగించేది అని తెలుసుకో.
ఆత్మాసి రఘుసర్వస్వ జడా నాసి మనోదృషత్ । దూరీకురు మనోమోహం కిమ్ ఏతేనాసి సఙ్గతః
రఘునందన, నీవు ఆత్మ, అన్ని విషయాల సారము. నీవు జడ పదార్థం కాను, మనస్సు చూపు కూడా కాను. ఈ మనస్సు మోహాన్ని దూరం చేయు; దీనితో ఎందుకు అంటిపెట్టుకున్నావు?
పిశాచో హి మనోనామా శూన్యే దేహగృహే స్థితః । భాయయత్య్ ఏష దుష్టాత్మా మైనమ్ ఉత్తమ సంస్పృశ
మనస్సు అనే పిశాచం, ఖాళీ శరీర గృహంలో నివసిస్తూ, ఈ దుష్టాత్మ భ్రమలను కలిగిస్తుంది. ఓ ఉత్తముడా, దాన్ని దగ్గర చేయకు.
భయప్రదమ్ అకల్యాణం ధైర్యసర్వస్వహారిణమ్ । మనఃపిశాచమ్ ఉత్సార్య యో ఽసి స త్వం స్థిరో భవ
భయం, అనర్థం కలిగించే, ధైర్యాన్ని పోగొట్టే మనస్సు పిశాచాన్ని త్రోసివేయి. నీవెవరో, స్థిరంగా ఉండు.
చిత్తయక్షదృఢాక్రాన్తం న శాస్త్రాణి న బన్ధవః । శక్నువన్తి పరిత్రాతుం గురవో న చ మానవమ్
మనస్సు అనే యక్షుడు బలంగా పట్టుకున్నప్పుడు, శాస్త్రాలు, బంధువులు, గురువులు ఎవ్వరూ మనిషిని రక్షించలేరు.
సంశాన్తచిత్తవేతాలం గురుశాస్త్రార్థబన్ధవః । శక్నువన్తి సముద్ధర్తుం స్వల్పపఙ్కాన్ మృగం యథా
యెవరికి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉందో, గురువు చెప్పిన ధర్మార్థాలను స్నేహితుల్లా అనుసరిస్తారో, వారు చిన్న చిన్న కష్టాల్లో ఉన్నవారిని మృగాన్ని మట్టిలోంచి లాగినట్టు సులభంగా బయటకు తీసుకురాగలరు.
అస్మిఞ్ జగచ్ఛూన్యపురే సర్వమ్ ఏవ ప్రదూషితమ్ । దేహగేహం ప్రమత్తేన చిత్తయక్షేణ వల్గతా
ఈ శూన్యమైన నగరంలో, అంటే ఈ లోకంలో, అన్నీ కలుషితమైపోయాయి. మనసు అనే పిశాచం నిర్లక్ష్యంగా ఎగిరిపడుతూ, ఈ శరీరమనే ఇంటిని పూర్తిగా ఆక్రమించింది.
చిత్తవేతాలవలితసమస్తగృహషణ్డకా । ఇయం జగదరణ్యానీ శూన్యా కస్య న భీతయే
మనసు పిశాచం వల్ల ఇక్కడ ప్రతి ఇల్లు తడబడిపోతుంటే, ఈ లోకమనే ఎడారిలో ఎవరికైనా భయం కలగకమానదు.
జగన్నగర్యామ్ అస్యాం తు శాన్తచిత్తపిశాచకమ్ । దేహగేహం కతిపయైస్ సేవ్యతే సద్భిర్ ఏవ చ
అయితే ఈ జగత్తు నగరంలో, కొంతమంది మంచి మనసున్నవారు మాత్రమే, పిశాచాల్లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో, శరీరమనే ఇంటిలో నిజంగా నివసిస్తున్నారు.
ఇహ సంశ్రీయతే యా యా దిక్ సైవ రఘునన్దన । ప్రమత్తమోహవేతాలైః పూర్ణా దేహశ్మశానకైః
రఘునందన, ఈ చోటు ఏ దిశ చూసినా, అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన పిశాచులు, శవాల మైదానాలు నిండిపోయి ఉంటాయి.
అస్యాం జగదరణ్యాన్యాం ముహూర్తం ముగ్ధబాలవత్ । స్వయమ్ ఆలమ్బ్య ధైర్యాంశమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ ఉద్ధర
ఈ ప్రపంచం అనే ఎడారి అడవిలో, కనీసం ఒక క్షణమైనా, అమాయకమైన పిల్లవాడిలా ఉండకూడదు. కొంత ధైర్యాన్ని నమ్ముకుని, నువ్వే నిన్ను నీవు పైకి లేపుకో.
జగజ్జరదరణ్యే ఽస్మింశ్ చరద్భూతమృగవ్రజే । ధృతిం తృణరసై రామ మా గచ్ఛ మృగపోతవత్
ఈ ప్రపంచ అడవిలో, పాతకాలపు అడవి జంతువుల గుంపులు తిరుగుతున్నప్పుడు, రామా, చిన్న జింకలా కొంత గడ్డి కోసం నీ ధైర్యాన్ని కోల్పోకు.
అస్మిన్ మహీతలారణ్యే చరన్నృమృగపోతకే । త్వమ్ అజ్ఞానగజం భఙ్క్త్వా సైంహీం వృత్తిమ్ ఉపాశ్రయ
ఈ భూమి అడవిలో మనిషి పిల్ల జింకలా సంచరిస్తూ, అజ్ఞానం అనే ఏనుగును జయించి, సింహంలా ధైర్యంగా ప్రవర్తించు.
అన్యే నరమృగా ముగ్ధా జమ్బుద్వీపే స్వజఙ్గలే । విహరన్తి యథా రామ తథా మా విహరానఘ
రామా, జంబూద్వీపంలో మానవులు, జంతువులు అమాయకంగా అడవుల్లో స్వేచ్ఛగా తిరిగే విధంగా, నీవు కూడా పాపరహితుడవై యథేచ్ఛగా తిరగకూడదు.
అత్యల్పకాలం శిశిరే కర్దమాలేపదాయిని । న మఙ్క్తవ్యం వధూరూపే మహిషేణేవ పల్వలే
చలికాలంలో, మట్టితో మురికిగా ఉన్న ప్రదేశంలో, అది ఎంత అందంగా కనిపించినా, ఎద్దు చెరువులో నిలబడకుండా పోయినట్లు, మనిషి కూడా అక్కడ క్షణమంతైనా ఉండకూడదు.