కుతో ఽప్య్ ఆగత్య నిస్సారస్ సర్వసజ్జనవర్జితః । అహఙ్కారకువేతాలః ప్రవిష్టశ్ చిత్తనామభృత్
ఎక్కడి నుంచో వచ్చి, విలువలేని, మంచి వాళ్లందరూ దూరంగా పెట్టిన అహంకారమనే దెయ్యం, మనసు అనే పేరుతో లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది.
భృత్యతాం మాస్య గచ్ఛ త్వమ్ అహఙ్కారస్య దుర్మతేః । అస్య భృత్యతయా రామ నిరయః ప్రాప్యతే ఫలమ్
రామా, ఈ చెడ్డ అహంకారానికి బానిసవద్దు. దానికి బానిసగా ఉంటే చివరికి నరకంలో పడిపోవడం తప్పదు.
స్వసఙ్కల్పవిలాసేన దేహగేహే నిరాకృతిః । ఉన్మత్తచిత్తవేతాలః పరివల్గతి లీలయా
తన ఊహల ఆటతో, రూపరహితమైన ఆ మనస్సు అనే పిచ్చి దయ్యం, ఈ శరీరమనే ఇంట్లో అలసట లేకుండా, ఆటగా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
శూన్యదేహగృహం ప్రాప్య చిత్తయక్షేణ తత్ కృతమ్ । భీతా యేన మహాన్తో ఽపి సమాధినిరతాస్ స్థితాః
ఈ మనస్సు అనే దయ్యం, ఖాళీగా ఉన్న శరీరమనే ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, ధ్యానంలో లీనమైన గొప్పవారు కూడా భయపడేలా చేస్తుంది.
చిత్తవేతాలమ్ ఉద్వాస్య స్వశరీరైకమన్దిరాత్ । సంసారశూన్యనగరే న బిభేషి కదాచన
నీ స్వంత శరీరమనే గుడిలో నుండి ఆ మనస్సు అనే దయ్యాన్ని బయటకు పంపితే, ఈ సంసారమనే ఖాళీ పట్టణంలో నీవు ఎప్పుడూ భయపడవు.
చిత్తభూతాభిభూతే ఽస్మిన్ యే శరీరగృహే రతాః । చిత్రమ్ అద్యాపి తే కస్మాద్ ఘట్టితా నాశ్మవత్ స్థితాః
ఈ మనస్సు అనే దయ్యం చేత ఆక్రమించబడి, శరీరమనే ఇంట్లో ఆనందంగా ఉండేవారు నిజంగా విచిత్రం. ఎందుకు వారు ఇప్పటికీ రాళ్లలా కదలకుండా ఉండిపోతున్నారు?
గ్రస్తే చిత్తపిశాచేన దేహవేశ్మని యా ధృతిః । పిశాచస్యైవ సా బుద్ధిర్ నాపిశాచస్య రాఘవ
మనస్సు అనే పిశాచం శరీరమనే ఇంటిని పట్టేసినప్పుడు, అక్కడ మిగిలే ధైర్యం ఆ పిశాచానిదే, నీది కాదు రాఘవ.
అహఙ్కారబృహద్యక్షే గృహే దగ్ధశరీరకే । విహరానాస్థయా సాధో న తవైతత్ కిల స్థిరమ్
అహంకారమనే గొప్ప యక్షుడు ఇంట్లో శరీరాన్ని బూడిద చేసేసినప్పుడు, అక్కడ కలిగే ఆనందం నీకెప్పుడూ నిలవదు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా.
అహఙ్కారానుచరతాం త్యక్త్వా వితతయా ధియా । అహఙ్కారమృతిం ప్రాప్య స్వాత్మైవాశ్వ్ అవలమ్బ్యతామ్
అహంకారాన్ని వెంటాడే అలవాటును విడిచిపెట్టి, విశాలమైన బుద్ధితో అహంకార మరణాన్ని పొందినవాడు, తన నిజమైన ఆత్మను మాత్రమే ఆధారంగా పెట్టుకోవాలి.
అహఙ్కారపిశాచేన గ్రస్తా యే నిరయైషిణః । తేషాం మోహామయాన్ధానాం న మిత్రాణి న బన్ధవః
అహంకార పిశాచం పట్టుకున్నవారు, నరకాన్ని కోరుతూ మాయలో అంధులై ఉంటారు. వారికి స్నేహితులు లేరు, బంధువులు లేరు.
అహఙ్కారోపహతయా బుద్ధ్యా యా క్రియతే క్రియా । విషవల్ల్యా ఇవ ఫలం తస్యాస్ స్యాన్ మరణాత్మకమ్
అహంకారంతో ముదిరిపోయిన బుద్ధితో చేసే ఏ పని అయినా, విషవల్లిలో పండే పండు లాగానే, ప్రాణహానికే దారి తీస్తుంది.
వివేకధైర్యహీనేన స్వాహఙ్కారమహాశవమ్ । మూర్ఖేణాలమ్బితం యేన నష్టమ్ ఏవాశు విద్ధి తమ్
వివేకం, ధైర్యం లేని మూర్ఖుడు తన అహంకారాన్ని పెద్ద మృతదేహంలా పట్టుకుని ఏదైనా ఆశ్రయిస్తే, అది వెంటనే నశించిపోతుందని తెలుసుకో.
అహఙ్కారపిశాచేన వరాకా యే వశీకృతాః । త ఏతే నరకాగ్నీనాం రాఘవేన్ధనతాం గతాః
అహంకార రూపి పిశాచానికి లోనైపోయిన దురదృష్టులు, రాఘవా, నరకాగ్నికి ఇంధనంలా మారిపోతారు.
అహఙ్కారోరగో యస్య పరిస్ఫురతి కోటరే । స దేహపాదపో ధీరైర్ అచిరేణ నిపాత్యతే
ఎవరిలో అహంకార సర్పం లోపల కదలాడుతుందో, ఆ దేహమనే వృక్షాన్ని ధీరులు త్వరలోనే కూలదీస్తారు.
అహఙ్కారపిశాచో ఽస్మిన్ దేహే తిష్ఠతు యాతు వా । త్వమ్ ఏనమ్ ఆలోకయ మా మనసా మహతాం వర
ఈ శరీరంలో అహంకార రూపి పిశాచం ఉండినా, పోయినా, నీవు దాన్ని కేవలం గమనించు, మనసుతో పట్టించుకోకూడదు, మహానుభావుడా.
అవధూతో హ్య్ అవజ్ఞాతశ్ చేతసైవ తిరస్కృతః । అహఙ్కారపిశాచస్ తే నేహ కిఞ్చిత్ కరిష్యతి
మనసు పట్టించుకోకుండా, తక్కువగా చూసి, నిర్లక్ష్యం చేస్తే, అహంకార పిశాచం నీకు ఏమీ చేయలేడు.
దేహాలయే స్ఫురత్య్ అస్మిన్ రామ చిత్తపిశాచకే । అస్యానన్తవిలాసస్య కిమ్ ఇవాగతమ్ ఆత్మనః
ఈ శరీర మందిరంలో, రామా, మనస్సు అనే పిశాచం కలకలం చేస్తుంది. కానీ అనంత రూపాలు కలిగిన ఆత్మకు ఏమి జరగగలదు?
చిత్తయక్షాభిభూతానాం యాః పుంసాం వితతాపదః । శక్యన్తే పరిసఙ్ఖ్యాతుం న తా వర్షశతైర్ అపి
మనస్సు అనే పిశాచాల చేతిలో పడినవారికి కలిగే బాధలు ఎంతగానో విస్తరించాయి. వాటిని వందేళ్లపాటు లెక్కించలేరు.
హతో మృతో ఽస్మి దగ్ధో ఽస్మీత్య్ ఏతా దుర్భగవృత్తయః । అహఙ్కారపిశాచస్య శక్తయో ఽన్యస్య నానఘ
నన్ను చంపారు, నేను చనిపోయాను, నేను కాలిపోయాను అనే బాధాకరమైన భావాలు అన్నీ అహంకార రూపంలో ఉన్న దయ్యం వల్లే కలుగుతాయి, పరమ పవిత్రుడా, ఇవి మరెవరినీ సంబంధించినవికావు.
సర్వగో ఽపి యథాకాశస్ సమ్బద్ధో నేహ కేనచిత్ । సర్వగో ఽపి తథైవాత్మా నాహఙ్కారేణ సఙ్గతః
ఎలా ఆకాశం అన్నిచోట్ల ఉన్నా ఏదైనా దానిని బంధించలేదో, అలాగే ఆత్మ కూడా అన్నిచోట్ల ఉన్నా అహంకారంతో కలిసిపోదు.
యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే దేహయన్త్రమ్ ఇదం చలమ్ । వాతరజ్జుయుతం రామ తద్ అహఙ్కారచేష్టితమ్
రామా, ఈ స్థిరంగా లేని శరీర యంత్రం ఏ పని చేసినా, ఏదైనా స్వీకరించినా, అది గాలివల్ల కదిలించబడే తీగలతో లాగబడుతున్నట్లు, అహంకారమే ఆ చర్యలకు కారణం.
వృక్షోన్నతౌ యథా హేతుర్ అకర్త్ర్ అపి కిలామ్బరమ్ । ఆత్మసంస్థస్ తథేహాత్మా చిత్తచేష్టాసు కారణమ్
ఎలా ఆకాశం ఏ పనీ చేయకపోయినా, చెట్టు పైకెత్తడానికి కారణమవుతుందో, అలాగే మనస్సు చేసే కార్యాలలో, తనలో స్థిరంగా ఉన్న ఆత్మే అసలు కారణం.
ఆత్మసన్నిధిమాత్రేణ కుడ్యరూపమ్ ఇవామలమ్ । దీపసన్నిధిమాత్రేణ స్ఫురత్య్ ఆత్తవపుర్ మనః
ఆత్మ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు మనస్సు గోడలా నిర్మలంగా ఉంటుంది. దీపం వెలిగినప్పుడు గోడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆత్మ ప్రభావంతో మనస్సు ప్రకాశిస్తుంది.
అతివిశ్లిష్టయో రామ నిత్యమ్ ఏవాత్మచిత్తయోః । ద్యావాపృథివ్యోర్ ఇవ కస్ సమ్బన్ధః ప్రకటాన్ధయోః
ఓ రామా, ఆత్మ మరియు మనస్సు ఎప్పుడూ విడదీయరాని విధంగా కలిసిపోతుంటాయి. ఆకాశం, భూమి ఎంత దూరంగా ఉన్నాయో, అర్థం చేసుకోలేని వారికి ఆత్మ, మనస్సు మధ్య సంబంధం కూడా అంతే.
చలనస్పన్దనేహాభిర్ ఆత్మశక్తిభిర్ ఆవృతమ్ । చిత్తమ్ ఆత్మేతి మౌర్ఖ్యేణ దృశ్యతే రఘునన్దన
ఓ రఘునందన, ఆత్మ శక్తుల వల్ల కలిగే కదలికలు, అలజడులు, ఆశయాలతో మనస్సు కప్పబడిపోతుంది. అజ్ఞానంతో మనస్సునే ఆత్మగా భావిస్తారు.
ఆత్మా ప్రకాశరూపో హి నిత్యస్ సర్వగతో విభుః । చిత్తం శఠమ్ అహఙ్కారం విద్ధి హార్దం బృహత్తమః
ఆత్మ స్వరూపం వెలుగు, అది శాశ్వతం, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉంటుంది, అపారమైనది. మనస్సు మాత్రం మోసపూరితమైనది, అహంకారంతో నిండినది, హృదయంలో అంధకారం కలిగించేది అని తెలుసుకో.
ఆత్మాసి రఘుసర్వస్వ జడా నాసి మనోదృషత్ । దూరీకురు మనోమోహం కిమ్ ఏతేనాసి సఙ్గతః
రఘునందన, నీవు ఆత్మ, అన్ని విషయాల సారము. నీవు జడ పదార్థం కాను, మనస్సు చూపు కూడా కాను. ఈ మనస్సు మోహాన్ని దూరం చేయు; దీనితో ఎందుకు అంటిపెట్టుకున్నావు?
పిశాచో హి మనోనామా శూన్యే దేహగృహే స్థితః । భాయయత్య్ ఏష దుష్టాత్మా మైనమ్ ఉత్తమ సంస్పృశ
మనస్సు అనే పిశాచం, ఖాళీ శరీర గృహంలో నివసిస్తూ, ఈ దుష్టాత్మ భ్రమలను కలిగిస్తుంది. ఓ ఉత్తముడా, దాన్ని దగ్గర చేయకు.
భయప్రదమ్ అకల్యాణం ధైర్యసర్వస్వహారిణమ్ । మనఃపిశాచమ్ ఉత్సార్య యో ఽసి స త్వం స్థిరో భవ
భయం, అనర్థం కలిగించే, ధైర్యాన్ని పోగొట్టే మనస్సు పిశాచాన్ని త్రోసివేయి. నీవెవరో, స్థిరంగా ఉండు.
చిత్తయక్షదృఢాక్రాన్తం న శాస్త్రాణి న బన్ధవః । శక్నువన్తి పరిత్రాతుం గురవో న చ మానవమ్
మనస్సు అనే యక్షుడు బలంగా పట్టుకున్నప్పుడు, శాస్త్రాలు, బంధువులు, గురువులు ఎవ్వరూ మనిషిని రక్షించలేరు.