దీర్ఘసఙ్కల్పదేహో ఽయమ్ అస్మిన్ క్వాస్థా మహామతే । స్వల్పసఙ్కల్పజాద్ దేహాద్ అపి తుచ్ఛతరో హ్య్ అయమ్
బహుళంగా కలిగిన సంకల్పంతో ఏర్పడిన ఈ శరీరంలో, మహామతివంతుడా, ఏమాత్రం ఆధారం ఉండదు. చిన్న సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరంతో పోల్చితే ఇది ఇంకా తక్కువగా ఉంది.
స్వల్పసఙ్కల్పజో దీర్ఘైస్ సుఖదుఃఖైర్ న గృహ్యతే । దీర్ఘసఙ్కల్పజశ్ చాయం దీర్ఘదుఃఖేన దుఃఖితః
చిన్న సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరానికి దీర్ఘకాలమైన సుఖమూ, దుఃఖమూ ప్రభావం చూపవు. కాని దీర్ఘకాల సంకల్పంతో ఏర్పడిన ఈ శరీరం మాత్రం దీర్ఘకాల దుఃఖంతో బాధపడుతుంది.
దేహో హి సఙ్కల్పమయో నాయమ్ అస్తి న నాస్తి చ । కిం వ్యర్థమ్ ఏతదర్థం హి మూఢో ఽయం క్లేశభాగ్ జనః
ఈ శరీరం మన ఊహలతోనే ఏర్పడింది. ఇది నిజంగా ఉందని చెప్పలేం, లేదని కూడా చెప్పలేం. అయినా, ఈ మాయ శరీరం కోసం ఈ మూర్ఖుడు ఎందుకు వృథాగా బాధపడుతున్నాడు?
యథా చిత్రమయే పుంసి క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా సఙ్కల్పపురుషే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
ఒక చిత్రంలో ఉన్న మనిషికి గాయం అయినా, అది మనకు ఏ హానీ చేయదు. అలాగే, ఊహలో ఉన్న మనిషికి గాయం అయినా, మనకు ఏ బాధ ఉండదు.
యథా మనోరాజ్యమయే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా ద్వితీయే శశిని క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
మన ఊహలో నిర్మించిన రాజ్యంలో ఏదైనా నష్టం జరిగినా మనకు ఏమీ జరగదు. అలాగే, రెండవ చంద్రునిలో గాయం జరిగినా మనకు హాని ఉండదు.
యథా స్వప్నసమారమ్భే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా ఘనాతపజలే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
కలలో మొదట్లో ఏదైనా నష్టం జరిగినా మనకు హాని ఉండదు. అలాగే, మబ్బు, ఎండ కలిసిన నీటిలో నష్టం జరిగినా మనకు ఏమీ జరగదు.
సఙ్కల్పమాత్రకలితే ప్రకృత్యైవ వినాశిని । తథా శరీరయన్త్రే ఽస్మిన్ క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
ఈ శరీర యంత్రం సహజంగా నశించేది, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడింది. ఇది గాయపడినా, నశించినా, మీకు నిజంగా ఎలాంటి హాని జరగదు.
దీర్ఘస్వప్నమయే హ్య్ అస్మింశ్ చిరసఙ్కల్పకల్పితే । భూషితే దూషితే దేహే న హి కిఞ్చిచ్ చితః క్షతమ్
ఈ శరీరం దీర్ఘమైన కలలాంటిది, దీర్ఘకాలంగా కల్పనతో నిర్మించబడింది. ఇది అలంకరించబడినా, మలినమయ్యినా, చైతన్యానికి ఏమాత్రం హాని కలగదు.
న చిద్ అస్తమ్ ఉపాయాతి నాత్మా చలతి రాఘవ । న బ్రహ్మ వికృతిం యాతి కిం వో దేహక్షయే క్షతమ్
చైతన్యం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఆత్మ కదలదు రాఘవా. బ్రహ్మ ఎప్పుడూ మారదు. కాబట్టి శరీరం నశించినా మీకు ఏమి హాని కలుగదు?
భ్రమచ్చక్రోపరిస్థో హి త్యక్తచక్రో ఽపి చక్రవత్ । యథా పశ్యతి దిక్చక్రం భ్రమద్ అత్యన్తమోహితః
ఒకడు తిరుగుతున్న చక్రంపై కూర్చున్నప్పుడు, ఆ చక్రాన్ని వదిలిన తర్వాత కూడా అతను తీవ్రమైన మోహంతో దిశలన్నీ తిరుగుతున్నట్లే చూస్తాడు.
అకస్మాద్ ఏవ రూఢేన మిథ్యాజ్ఞానేన వల్గతా । అభ్యస్తేన తథైవేదం దృశ్యతే దేహచక్రకమ్
ఈ శరీర చక్రం అనర్థమైన అజ్ఞానం ఒక్కసారిగా బలంగా పెరిగి, పదే పదే అలవాటు వల్ల లోపల బలపడినప్పుడు మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
భ్రమితం చ భ్రమద్రూపం పతద్రూపం చ పాతితమ్ । హతం చ హన్యమానం చ వపుర్ దుర్వాసనావశాత్
తప్పు అలవాట్ల ప్రభావంతో, ఈ శరీరం తిరుగుతున్నట్లు, కదులుతున్నట్లు, పడిపోతున్నట్లు, కొట్టబడి పడిపోయినట్లు, చంపబడుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానజం భ్రమం త్యక్త్వా సత్యాం దృష్టిమ్ అవేక్ష్య చ । ధీరతామ్ అలమ్ ఆలమ్బ్య ఘనం భ్రమమ్ ఇదం త్యజేత్
అజ్ఞానంతో వచ్చిన మాయను వదిలి, నిజమైన దృష్టితో చూడటం ద్వారా, ధైర్యంగా నిలబడితే ఈ గాఢమైన భ్రమను పూర్తిగా విడిచిపెట్టవచ్చు.
సఙ్కల్పేన కృతో దేహో మిథ్యాజ్ఞానేన సన్ న సన్ । అసత్యేన కృతం యత్ స్యాన్ న తత్ సత్యం కదాచన
మన ఊహతో ఏర్పడిన శరీరం, అబద్ధమైన జ్ఞానంతో ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు. అసత్యంతో ఏది ఏర్పడితే అది ఎప్పుడూ నిజమైనది కాదు.
అసదభ్యుత్థితో దేహో రజ్జ్వామ్ ఇవ భుజఙ్గమః । అసత్యామ్ ఏవ చేమాం చ కరోతి చ జగత్క్రియామ్
అసత్యం నుంచి పుట్టిన ఈ శరీరం, కట్టులో పాము కనిపించినట్లు, వాస్తవంలో లేని దానిలోనే అన్ని లోక కార్యాలు చేస్తుంది.
జడేన రామ క్రియతే యత్ తన్ న కృతమ్ ఉచ్యతే । కుర్వన్న్ అపి తతో దేహో న కర్తా క్వచిద్ ఏవ హి
రామా, జడమైనదానితో జరిగిందని చెప్పినా, అది నిజంగా జరిగినది కాదు. శరీరం ఏదైనా చేసిందన్నా, అది ఎప్పుడూ నిజమైన కర్త కాదు.
నిరీహో హి జడో దేహో నాత్మనో ఽస్త్య్ అభివాఞ్ఛితమ్ । కర్తా న కశ్చిద్ ఏవాతో ద్రష్టా కేవలమ్ అస్య్ అజః
జడమైన శరీరానికి స్వంతంగా ఏ ఆశయమూ ఉండదు, ఏదీ చేయాలన్న తపన ఉండదు. అందుకే నిజంగా ఎవ్వరూ కర్తలు కారు; జన్మించని సాక్షి మాత్రమే ఉంది.
యథా దీపో నివాతస్థస్ స్వాత్మన్య్ ఏవ హి తిష్ఠతి । సాక్షివత్ సర్వభావేషు తథా తిష్ఠ జగత్స్థితౌ
ఎలా వాయువు లేని చోట దీపం తన స్వభావంలోనే నిలిచివుంటుందో, అలాగే నీవు కూడా సాక్షిగా ఈ జగత్తులో స్థిరంగా ఉండాలి.
యథా దివసకార్యాణి భాస్కరస్ స్వస్థ ఏవ సన్ । కరోత్య్ ఏవమ్ ఇమాం రామ కురు పార్థివసంస్థితిమ్
ఎలా సూర్యుడు తన స్వభావంలోనే ఉండి, పగటి పనులను నిర్వర్తిస్తాడో, అలాగే రామా, నీవు కూడా ఈ లోకంలో రాజధర్మాన్ని నిబద్ధంగా నిర్వహించు.
అస్మిన్ హ్య్ అసన్మయే దేహగేహే శూన్యే సముత్థితే । సత్తామ్ ఉపగతే మిథ్యా బాలకల్పితయక్షవత్
ఈ శరీరమనే ఖాళీ ఇంట్లో, అసలు లేనిది లాగా ఉన్నదానిలో, ఏదో ఒకటి ఉందని కనిపించడమూ, అది పిల్లవాడు ఊహించుకున్న దెయ్యంలా మాయగా ఉంటుంది.
కుతో ఽప్య్ ఆగత్య నిస్సారస్ సర్వసజ్జనవర్జితః । అహఙ్కారకువేతాలః ప్రవిష్టశ్ చిత్తనామభృత్
ఎక్కడి నుంచో వచ్చి, విలువలేని, మంచి వాళ్లందరూ దూరంగా పెట్టిన అహంకారమనే దెయ్యం, మనసు అనే పేరుతో లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది.
భృత్యతాం మాస్య గచ్ఛ త్వమ్ అహఙ్కారస్య దుర్మతేః । అస్య భృత్యతయా రామ నిరయః ప్రాప్యతే ఫలమ్
రామా, ఈ చెడ్డ అహంకారానికి బానిసవద్దు. దానికి బానిసగా ఉంటే చివరికి నరకంలో పడిపోవడం తప్పదు.
స్వసఙ్కల్పవిలాసేన దేహగేహే నిరాకృతిః । ఉన్మత్తచిత్తవేతాలః పరివల్గతి లీలయా
తన ఊహల ఆటతో, రూపరహితమైన ఆ మనస్సు అనే పిచ్చి దయ్యం, ఈ శరీరమనే ఇంట్లో అలసట లేకుండా, ఆటగా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
శూన్యదేహగృహం ప్రాప్య చిత్తయక్షేణ తత్ కృతమ్ । భీతా యేన మహాన్తో ఽపి సమాధినిరతాస్ స్థితాః
ఈ మనస్సు అనే దయ్యం, ఖాళీగా ఉన్న శరీరమనే ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, ధ్యానంలో లీనమైన గొప్పవారు కూడా భయపడేలా చేస్తుంది.
చిత్తవేతాలమ్ ఉద్వాస్య స్వశరీరైకమన్దిరాత్ । సంసారశూన్యనగరే న బిభేషి కదాచన
నీ స్వంత శరీరమనే గుడిలో నుండి ఆ మనస్సు అనే దయ్యాన్ని బయటకు పంపితే, ఈ సంసారమనే ఖాళీ పట్టణంలో నీవు ఎప్పుడూ భయపడవు.
చిత్తభూతాభిభూతే ఽస్మిన్ యే శరీరగృహే రతాః । చిత్రమ్ అద్యాపి తే కస్మాద్ ఘట్టితా నాశ్మవత్ స్థితాః
ఈ మనస్సు అనే దయ్యం చేత ఆక్రమించబడి, శరీరమనే ఇంట్లో ఆనందంగా ఉండేవారు నిజంగా విచిత్రం. ఎందుకు వారు ఇప్పటికీ రాళ్లలా కదలకుండా ఉండిపోతున్నారు?
గ్రస్తే చిత్తపిశాచేన దేహవేశ్మని యా ధృతిః । పిశాచస్యైవ సా బుద్ధిర్ నాపిశాచస్య రాఘవ
మనస్సు అనే పిశాచం శరీరమనే ఇంటిని పట్టేసినప్పుడు, అక్కడ మిగిలే ధైర్యం ఆ పిశాచానిదే, నీది కాదు రాఘవ.
అహఙ్కారబృహద్యక్షే గృహే దగ్ధశరీరకే । విహరానాస్థయా సాధో న తవైతత్ కిల స్థిరమ్
అహంకారమనే గొప్ప యక్షుడు ఇంట్లో శరీరాన్ని బూడిద చేసేసినప్పుడు, అక్కడ కలిగే ఆనందం నీకెప్పుడూ నిలవదు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా.
అహఙ్కారానుచరతాం త్యక్త్వా వితతయా ధియా । అహఙ్కారమృతిం ప్రాప్య స్వాత్మైవాశ్వ్ అవలమ్బ్యతామ్
అహంకారాన్ని వెంటాడే అలవాటును విడిచిపెట్టి, విశాలమైన బుద్ధితో అహంకార మరణాన్ని పొందినవాడు, తన నిజమైన ఆత్మను మాత్రమే ఆధారంగా పెట్టుకోవాలి.
అహఙ్కారపిశాచేన గ్రస్తా యే నిరయైషిణః । తేషాం మోహామయాన్ధానాం న మిత్రాణి న బన్ధవః
అహంకార పిశాచం పట్టుకున్నవారు, నరకాన్ని కోరుతూ మాయలో అంధులై ఉంటారు. వారికి స్నేహితులు లేరు, బంధువులు లేరు.