దైవైకపరతాం త్యక్త్వా బాలబోధోపకల్పితామ్ । నిజం ప్రయత్నమ్ ఆశ్రిత్య చిత్తమ్ ఆదౌ నిరోధయేత్
దుర్బలమైన పిల్లల మానసికతలా, దైవం మీద మాత్రమే ఆధారపడే అలవాటు వదిలిపెట్టి, మన స్వంత ప్రయత్నాన్ని నమ్ముకొని, మనసును మొదట నియంత్రించాలి.
ఆ విరిఞ్చాత్ ప్రవృత్తేన భ్రమేణాజ్ఞానరూపిణా । అసద్ ఏవ సదాభాసమ్ ఇదమ్ ఆలక్ష్యతే ఽనఘ
ఓ పాపరహితుడా, బ్రహ్మదేవుడు నుంచీ కొనసాగుతున్న అజ్ఞానమనే మాయ వల్ల, ఈ అసత్యమైనదీ నిజమైనదిలా కనిపిస్తోంది.
అజ్ఞానభ్రమవిస్తారమిథ్యైకాకృతయో ఽనఘ । ఇమే దేహా భ్రమన్తీహ సర్వ ఏవాసదుత్థితాః
ఓ పాపరహితుడా, ఈ శరీరాలన్నీ అజ్ఞానమూ మాయ వల్ల కలిగిన ఊహలే. ఇవన్నీ అసత్యం నుంచే పుట్టి, ఇక్కడ తిరుగుతూ ఉంటాయి.
సఙ్కల్పపురుషస్యేవ దేహస్యార్థే కదాచన । సుఖదుఃఖవికారిత్వం న కార్యం రామ ధీమతా
ఓ జ్ఞానవంతుడైన రామా, ఊహలో సృష్టించుకున్న మనిషిలా శరీరానికి సంబంధించిన సుఖదుఃఖాలపై మనసు పెట్టడం అవసరం లేదు.
దుఃఖమ్లానముఖక్లేదీ ప్రసన్నాత్ క్లేదవర్జితాత్ । అపి చిత్రనరాద్ దేహనరస్ తుచ్ఛతరస్ స్మృతః
బాధతో ముదుసలిపోయిన ముఖం తడిగా ఉంటుంది. ప్రశాంతంగా ఉన్న ముఖం మాత్రం అలాంటి తడిపాటు లేకుండా ఉంటుంది. అలాగే, అనేకరకాల మనుషుల్లో మాంసంతో కూడిన ఈ శరీరం అత్యంత తక్కువగా, విలువ లేనిదిగా భావించబడుతుంది.
ఆధివ్యాధిపరిమ్లానే స్వయం క్లేదిని నాశిని । న తథా స్థిరతా దేహే చిత్రపుంసి యథా కిల
బాధ, వ్యాధి, వృద్ధాప్యంతో శరీరం తడిపోతూ, నశించిపోతుంది. ఇది ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకున్నా, అద్భుతమైన వ్యక్తిలా స్థిరంగా ఉండదు.
వినాశితో హి చిత్రస్థో దేహో నశ్యతి నాన్యథా । అవశ్యనాశో నాశాత్మా స్వయం దేహో వినశ్యతి
భ్రమలో ఉన్న శరీరం తప్పనిసరిగా నశించిపోతుంది, వేరే విధంగా కాదు. నాశన స్వభావమున్న ఈ శరీరం తప్పక చివరకు అంతమవుతుంది.
పాలితస్ సుస్థిరాం శోభామ్ ఆదత్తే చిత్రమానవః । దేహస్ తు పాలితో ఽప్య్ ఉచ్చైర్ నశ్యత్య్ ఏవ న వర్ధతే
భ్రమలో ఉన్న మనిషి జాగ్రత్తగా చూసుకుంటే, అతనికి నిలకడైన అందం లభిస్తుంది. కానీ శరీరాన్ని ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకున్నా, అది చివరికి నశించిపోతుంది, పెరగదు.
తేన శ్రేష్ఠశ్ చిత్రదేహో నాయం సఙ్కల్పదేహకః । యే గుణాశ్ చిత్రదేహే హి న తే సఙ్కల్పదేహకే
కావున ఊహతో ఏర్పడిన శరీరమే మిగతా వాటికన్నా మెరుగైనది, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరం కాదు. ఊహతో ఏర్పడిన శరీరంలో ఉన్న లక్షణాలు, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరంలో ఉండవు.
చిత్రదేహాద్ అపి జడాద్ యో ఽయం తుచ్ఛతరః కిల । తస్మిన్ మాంసమయే దేహే కేవాస్థా భవతో ఽనఘ
ఊహతో ఏర్పడిన శరీరం కూడా జడమైనదే అయినా, ఈ మాంసంతో కూడిన శరీరం మరింత తక్కువగా ఉంది. అందుకే, పాపరహితుడా, ఈ మాంసపు శరీరంపై నీవు ఏమి నమ్మకం పెట్టుకోగలవు?
దీర్ఘసఙ్కల్పదేహో ఽయమ్ అస్మిన్ క్వాస్థా మహామతే । స్వల్పసఙ్కల్పజాద్ దేహాద్ అపి తుచ్ఛతరో హ్య్ అయమ్
బహుళంగా కలిగిన సంకల్పంతో ఏర్పడిన ఈ శరీరంలో, మహామతివంతుడా, ఏమాత్రం ఆధారం ఉండదు. చిన్న సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరంతో పోల్చితే ఇది ఇంకా తక్కువగా ఉంది.
స్వల్పసఙ్కల్పజో దీర్ఘైస్ సుఖదుఃఖైర్ న గృహ్యతే । దీర్ఘసఙ్కల్పజశ్ చాయం దీర్ఘదుఃఖేన దుఃఖితః
చిన్న సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరానికి దీర్ఘకాలమైన సుఖమూ, దుఃఖమూ ప్రభావం చూపవు. కాని దీర్ఘకాల సంకల్పంతో ఏర్పడిన ఈ శరీరం మాత్రం దీర్ఘకాల దుఃఖంతో బాధపడుతుంది.
దేహో హి సఙ్కల్పమయో నాయమ్ అస్తి న నాస్తి చ । కిం వ్యర్థమ్ ఏతదర్థం హి మూఢో ఽయం క్లేశభాగ్ జనః
ఈ శరీరం మన ఊహలతోనే ఏర్పడింది. ఇది నిజంగా ఉందని చెప్పలేం, లేదని కూడా చెప్పలేం. అయినా, ఈ మాయ శరీరం కోసం ఈ మూర్ఖుడు ఎందుకు వృథాగా బాధపడుతున్నాడు?
యథా చిత్రమయే పుంసి క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా సఙ్కల్పపురుషే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
ఒక చిత్రంలో ఉన్న మనిషికి గాయం అయినా, అది మనకు ఏ హానీ చేయదు. అలాగే, ఊహలో ఉన్న మనిషికి గాయం అయినా, మనకు ఏ బాధ ఉండదు.
యథా మనోరాజ్యమయే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా ద్వితీయే శశిని క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
మన ఊహలో నిర్మించిన రాజ్యంలో ఏదైనా నష్టం జరిగినా మనకు ఏమీ జరగదు. అలాగే, రెండవ చంద్రునిలో గాయం జరిగినా మనకు హాని ఉండదు.
యథా స్వప్నసమారమ్భే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః । యథా ఘనాతపజలే క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
కలలో మొదట్లో ఏదైనా నష్టం జరిగినా మనకు హాని ఉండదు. అలాగే, మబ్బు, ఎండ కలిసిన నీటిలో నష్టం జరిగినా మనకు ఏమీ జరగదు.
సఙ్కల్పమాత్రకలితే ప్రకృత్యైవ వినాశిని । తథా శరీరయన్త్రే ఽస్మిన్ క్షతే క్షీణే న వః క్షతిః
ఈ శరీర యంత్రం సహజంగా నశించేది, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడింది. ఇది గాయపడినా, నశించినా, మీకు నిజంగా ఎలాంటి హాని జరగదు.
దీర్ఘస్వప్నమయే హ్య్ అస్మింశ్ చిరసఙ్కల్పకల్పితే । భూషితే దూషితే దేహే న హి కిఞ్చిచ్ చితః క్షతమ్
ఈ శరీరం దీర్ఘమైన కలలాంటిది, దీర్ఘకాలంగా కల్పనతో నిర్మించబడింది. ఇది అలంకరించబడినా, మలినమయ్యినా, చైతన్యానికి ఏమాత్రం హాని కలగదు.
న చిద్ అస్తమ్ ఉపాయాతి నాత్మా చలతి రాఘవ । న బ్రహ్మ వికృతిం యాతి కిం వో దేహక్షయే క్షతమ్
చైతన్యం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఆత్మ కదలదు రాఘవా. బ్రహ్మ ఎప్పుడూ మారదు. కాబట్టి శరీరం నశించినా మీకు ఏమి హాని కలుగదు?
భ్రమచ్చక్రోపరిస్థో హి త్యక్తచక్రో ఽపి చక్రవత్ । యథా పశ్యతి దిక్చక్రం భ్రమద్ అత్యన్తమోహితః
ఒకడు తిరుగుతున్న చక్రంపై కూర్చున్నప్పుడు, ఆ చక్రాన్ని వదిలిన తర్వాత కూడా అతను తీవ్రమైన మోహంతో దిశలన్నీ తిరుగుతున్నట్లే చూస్తాడు.
అకస్మాద్ ఏవ రూఢేన మిథ్యాజ్ఞానేన వల్గతా । అభ్యస్తేన తథైవేదం దృశ్యతే దేహచక్రకమ్
ఈ శరీర చక్రం అనర్థమైన అజ్ఞానం ఒక్కసారిగా బలంగా పెరిగి, పదే పదే అలవాటు వల్ల లోపల బలపడినప్పుడు మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
భ్రమితం చ భ్రమద్రూపం పతద్రూపం చ పాతితమ్ । హతం చ హన్యమానం చ వపుర్ దుర్వాసనావశాత్
తప్పు అలవాట్ల ప్రభావంతో, ఈ శరీరం తిరుగుతున్నట్లు, కదులుతున్నట్లు, పడిపోతున్నట్లు, కొట్టబడి పడిపోయినట్లు, చంపబడుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానజం భ్రమం త్యక్త్వా సత్యాం దృష్టిమ్ అవేక్ష్య చ । ధీరతామ్ అలమ్ ఆలమ్బ్య ఘనం భ్రమమ్ ఇదం త్యజేత్
అజ్ఞానంతో వచ్చిన మాయను వదిలి, నిజమైన దృష్టితో చూడటం ద్వారా, ధైర్యంగా నిలబడితే ఈ గాఢమైన భ్రమను పూర్తిగా విడిచిపెట్టవచ్చు.
సఙ్కల్పేన కృతో దేహో మిథ్యాజ్ఞానేన సన్ న సన్ । అసత్యేన కృతం యత్ స్యాన్ న తత్ సత్యం కదాచన
మన ఊహతో ఏర్పడిన శరీరం, అబద్ధమైన జ్ఞానంతో ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు. అసత్యంతో ఏది ఏర్పడితే అది ఎప్పుడూ నిజమైనది కాదు.
అసదభ్యుత్థితో దేహో రజ్జ్వామ్ ఇవ భుజఙ్గమః । అసత్యామ్ ఏవ చేమాం చ కరోతి చ జగత్క్రియామ్
అసత్యం నుంచి పుట్టిన ఈ శరీరం, కట్టులో పాము కనిపించినట్లు, వాస్తవంలో లేని దానిలోనే అన్ని లోక కార్యాలు చేస్తుంది.
జడేన రామ క్రియతే యత్ తన్ న కృతమ్ ఉచ్యతే । కుర్వన్న్ అపి తతో దేహో న కర్తా క్వచిద్ ఏవ హి
రామా, జడమైనదానితో జరిగిందని చెప్పినా, అది నిజంగా జరిగినది కాదు. శరీరం ఏదైనా చేసిందన్నా, అది ఎప్పుడూ నిజమైన కర్త కాదు.
నిరీహో హి జడో దేహో నాత్మనో ఽస్త్య్ అభివాఞ్ఛితమ్ । కర్తా న కశ్చిద్ ఏవాతో ద్రష్టా కేవలమ్ అస్య్ అజః
జడమైన శరీరానికి స్వంతంగా ఏ ఆశయమూ ఉండదు, ఏదీ చేయాలన్న తపన ఉండదు. అందుకే నిజంగా ఎవ్వరూ కర్తలు కారు; జన్మించని సాక్షి మాత్రమే ఉంది.
యథా దీపో నివాతస్థస్ స్వాత్మన్య్ ఏవ హి తిష్ఠతి । సాక్షివత్ సర్వభావేషు తథా తిష్ఠ జగత్స్థితౌ
ఎలా వాయువు లేని చోట దీపం తన స్వభావంలోనే నిలిచివుంటుందో, అలాగే నీవు కూడా సాక్షిగా ఈ జగత్తులో స్థిరంగా ఉండాలి.
యథా దివసకార్యాణి భాస్కరస్ స్వస్థ ఏవ సన్ । కరోత్య్ ఏవమ్ ఇమాం రామ కురు పార్థివసంస్థితిమ్
ఎలా సూర్యుడు తన స్వభావంలోనే ఉండి, పగటి పనులను నిర్వర్తిస్తాడో, అలాగే రామా, నీవు కూడా ఈ లోకంలో రాజధర్మాన్ని నిబద్ధంగా నిర్వహించు.
అస్మిన్ హ్య్ అసన్మయే దేహగేహే శూన్యే సముత్థితే । సత్తామ్ ఉపగతే మిథ్యా బాలకల్పితయక్షవత్
ఈ శరీరమనే ఖాళీ ఇంట్లో, అసలు లేనిది లాగా ఉన్నదానిలో, ఏదో ఒకటి ఉందని కనిపించడమూ, అది పిల్లవాడు ఊహించుకున్న దెయ్యంలా మాయగా ఉంటుంది.