పరిత్యక్తసమస్తేహం మనో మధురవృత్తిమత్ । సర్వతస్ సుఖమ్ అభ్యేతి చన్ద్రబిమ్బ ఇవ స్థితమ్
అన్ని కోరికలు వదిలేసినప్పుడు, మనసు మధురంగా నడుచుకుంటూ, ఎక్కడైనా ఆనందాన్ని పొందుతుంది; అది చంద్రబింబంలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అపి నిర్మననారమ్భమ్ అప్య్ అస్తాఖిలకౌతుకమ్ । ఆత్మన్య్ ఏవ న మాత్య్ అన్తర్ ఇన్దావ్ ఇవ రసాయనమ్
ఏదీ సృష్టించకపోయినా, ఏ కొత్త విషయాల్లో ఆసక్తి లేకపోయినా, మనలో మనం మత్తు చెందం; అది చంద్రునికి అమృతం మత్తు కలిగించనట్లే.
న కరోతీన్ద్రజాలాని నానుధావతి వాసనామ్ । బాలచాపలమ్ ఉత్సృజ్య పూర్ణమ్ ఏవ విరాజతే
ఇంద్రజాలాలు చేయడు, కోరికల వెంట పరుగెత్తడు; పిల్లల వేషాలు వదిలేసి, సంపూర్ణంగా ప్రకాశిస్తాడు.
స్వానుభూతేస్ సుశాస్త్రస్య గురోశ్ చైవైకవాక్యతా । యత్రాభ్యాసేన తేనాత్మా సన్తతేనావలోక్యతే
తన అనుభవం, మంచి గ్రంథం, గురువు మాటలు — ఇవన్నీ ఒకటే అని నిరంతరం సాధనతో తెలుసుకున్న చోటే, అక్కడ ఆత్మను ఎప్పుడూ చూడగలుగుతారు.
అవహేలితశాస్త్రార్థైర్ అవజ్ఞాతమహాజనైః । కష్టామ్ అప్య్ ఆపదం ప్రాప్తో న మూఢైస్ సమతామ్ ఇయాత్
శాస్త్రార్థాన్ని తక్కువ చేసి, జ్ఞానులచే నిరాకరించబడినవాడు, ఎంతటి కష్టంలో పడినా, మూర్ఖులతో సమానంగా ఉండకూడదు.
న వ్యాధిర్ న విషం నాపత్ తథా నామాస్తి భూతలే । ఖేదాయ స్వశరీరస్థం మౌర్ఖ్యమ్ ఏవ యథా నృణామ్
ఈ భూమిపై మనుషులకు తమ శరీరంలో ఉన్న మూర్ఖత్వం లాగ బాధను కలిగించే వ్యాధి, విషం, లేదా అపాయం ఏదీ లేదు.
కిఞ్చిత్సంస్కృతబుద్ధీనాం శ్రవ్యం శాస్త్రమ్ ఇదం యథా । మౌర్ఖ్యాపహం తథా శాస్త్రమ్ అన్యద్ అస్తి న కిఞ్చన
కొంతమంది శాంతమైన మనస్సు కలవారికి ఈ శాస్త్రం వినదగినది. మూర్ఖత్వాన్ని ఇంతగా తొలగించే మరే ఇతర శాస్త్రం లేదు.
ఇదం శ్రవ్యం సుఖకరం కథాదృష్టాన్తసున్దరమ్ । అవిరుద్ధమ్ అశేషేణ శాస్త్రవాక్యార్థబన్ధునా
ఈ ఉపదేశం వినడానికి మధురంగా ఉంటుంది, కథలు, ఉదాహరణలతో అలంకరించబడింది, అన్ని శాస్త్ర వాక్యాల అర్థాలకు పూర్తిగా అనుగుణంగా ఉంటుంది.
ఆపదో యా దురుత్తారా యాశ్ చ తుచ్ఛాః కుయోనయః । తాస్ తా మౌర్ఖ్యాత్ ప్రసూయన్తే ఖదిరాత్ కణ్టకా ఇవ
తీరలేని కష్టాలు, చిన్నచిన్న తప్పులు అన్నీ మూర్ఖత్వం వల్లే పుట్టుకొస్తాయి. ఇవి ఖదిర వృక్షంలో ముల్లు పుట్టినట్టే.
వరం శరావహస్తస్య చణ్డాలాగారవీథిషు । భిక్షార్థమ్ అటనం రామ న మౌర్ఖ్యహతజీవితమ్
రామా! మూర్ఖత్వం వల్ల జీవితం నాశనం కావడం కన్నా, చండాలుల వీధుల్లో బిక్షాటన చేస్తూ తిరగడం ఎంతో మేలైనది.
ఇమమ్ ఆలోకమ్ ఆసాద్య మోక్షోపాయమయం జనః । అన్ధతామ్ ఏతి న పునః కశ్చిన్ మోహతమస్య్ అపి
ఈ ప్రకాశాన్ని, మోక్షానికి దారి చూపే జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు, ఇక మళ్ళీ అంధకారంలోనో, మాయలోనో పడిపోవడం జరగదు.
తావన్ నయతి సఙ్కోచం తృష్ణాశ్యామా నరామ్బుజమ్ । యావద్ వివేకసూర్యస్య నోదితా విమలా ప్రభా
వైఖరి సూర్యుని నిర్మల కాంతి ఉదయించేవరకు, తృష్ణ అనే చీకటి కారణంగా మానవ జన్మ అనే కమలం ముడుచుకొని ఉంటుంది.
సంసారదుఃఖమోక్షార్థం మాదృశైస్ సహ బన్ధుభిః । స్వరూపమ్ ఆత్మనో జ్ఞాత్వా గురుశాస్త్రప్రమాణతః
సంసార బాధల నుండి విముక్తి కోసం, నా వంటి స్నేహితులతో కలిసి, గురువు మరియు శాస్త్రాల ఆధారంగా ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలి.
జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ యథా హరిహరాదయః । యథా బ్రహ్మర్షయశ్ చాన్యే తథా విహర రాఘవ
జీవన్ముక్తులు ఇక్కడ హరిహరాదులు, ఇతర మహర్షులు ఎలా సంచరిస్తారో, రాఘవా! నువ్వు కూడా అలాగే జీవించాలి.
అనన్తానీహ దుఃఖాని సుఖం క్షణలవోపమమ్ । నాతస్ సుఖేషు బధ్నీయాద్ దృష్టిం దుఃఖానుబన్ధిషు
ఈ లోకంలో బాధలు అంతులేని వన్నీ, ఆనందం మాత్రం క్షణకాలంలో పోయే దాంటివి. అందువల్ల బాధలకు కారణమయ్యే సుఖాలపై మనసు పెట్టకూడదు.
యద్ అనన్తమ్ అనాయాసం తత్ పదం సారసిద్ధయే । సాధనీయం ప్రయత్నేన పురుషేణ విజానతా
ఎటువంటి కష్టం లేకుండా ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే స్థితిని సంపూర్ణత కోసం సాధించాలి. దాన్ని తెలుసుకున్నవాడు శ్రద్ధతో ప్రయత్నించాలి.
త ఏవ పురుషార్థస్య భాజనం పురుషోత్తమాః । అనుత్తమపదాలమ్బి మనో యేషాం గతజ్వరమ్
మనుషుల్లో శ్రేష్ఠులు ఎవరో అంటే, వారి మనస్సు బాధల నుంచి విముక్తమై, అత్యుత్తమ స్థితిలో నిలిచినవారు. వారే నిజమైన పురుషార్థానికి పాత్రులు.
సమ్భోగాశనమాత్రేషు రాజ్యాదిషు సుఖేషు యే । సన్తుష్టా దుష్టమనసో విద్ధి తాన్ అన్ధడుణ్డుభాన్
తినడం, భోగాలు, రాజ్యాధికారం లాంటి సుఖాల్లోనే తృప్తిపడే, చెడ్డ మనస్సు కలిగినవారు అంధులు, ఖాళీ మృదంగాల్లా ఉన్నారని తెలుసుకో.
యే శఠేషు దురన్తేషు దుష్కృతారమ్భశాలిషు । ద్విషత్సు మిత్రరూపేషు భక్తా వై భోగభోగిషు
అన్యాయపు పనుల్లో నిమగ్నమై, లోపల ద్వేషం దాచుకొని, బయట మిత్రుల్లా నటిస్తూ, మాయాచాతుర్యంతో, సుఖాల ఆస్వాదనకే బద్ధులై ఉండే వారు—
తే యాన్తి దుర్గమాద్ దుర్గం దుఃఖాద్ దుఃఖం భయాద్ భయమ్ । నరకాన్ నరకం మూఢా మోహమన్థరబుద్ధయః
అటువంటి మూర్ఖులు, మాయలో మునిగి, ఒక్కటి తీరక మరొకటి బాధను, ఒకటి తీరక మరొకటి భయాన్ని, ఒక నరకం నుంచి మరో నరకాన్ని అనుభవిస్తూ, ఎప్పుడూ కష్టాల్లోనే ఉంటారు.
పరస్పరవినాశోత్కే శ్రేయస్యౌ న కదాచన । సుఖదుఃఖదశే రామ తడిత్ప్రసరభఙ్గురే
ఓ రామా, ఒకరినొకరు నాశనం చేయాలని ఆశించే వారికి నిజమైన మేలు ఎప్పుడూ కలగదు; వారి సుఖదుఃఖాలు మెరుపు పడి మాయమయ్యే వెలుగు లాంటివే.
యే విరక్తా మహాత్మానస్ సువివిక్తా భవాదృశః । పురుషాన్ విద్ధి తాన్ వన్ద్యాన్ భోగమోక్షైకభాగినః
ఈ జన్మబంధాల నుంచి విరక్తులై, ఒంటరిగా ఉండే మహాత్ములు, నీలాంటి వారు, రామా, నిజంగా పూజనీయం; వారు సుఖమూ మోక్షమూ రెండింటినీ పొందుతారు.
వివేకం పరమ్ ఆశ్రిత్య వైరాగ్యాభ్యాసయోగతః । సంసారసరితం ఘోరామ్ ఇమామ్ ఆపదమ్ ఉత్తరేత్
ఉత్తమమైన వివేకాన్ని ఆశ్రయించి, విరక్తి సాధనతో ఈ భయంకరమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవాలి.
న స్వప్తవ్యం తు సంసారమాయాస్వ్ ఇహ విజానతా । విషమూర్ఛనసమ్మోహదాయినీషు వివేకినా
ఈ సంసారమాయలో విషం లాంటి మత్తు, మాయాజాలం కలిగించే అజ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, అప్రమత్తంగా ఉండాలి; నిర్లక్ష్యంగా ఉండకూడదు.
సంసారమ్ ఇమమ్ ఆసాద్య యస్ తిష్ఠత్య్ అవహేలయా । జ్వలితస్య గృహస్యోచ్చైశ్ శేతే తార్ణస్య సో ఽన్తరే
ఈ సంసారాన్ని ఎదుర్కొని కూడా ఎవడు నిర్లక్ష్యంగా ఉంటాడో, అతడు మండుతున్న ఇంట్లో నిద్రపోయినవాడిలా, వేగంగా పారుతున్న వరదలో పడుకున్నవాడిలా ఉంటాడు.
యత్ ప్రాప్య న నివర్తన్తే యద్ ఆసాద్య న శోచ్యతే । తత్ పదం శేముషీలభ్యమ్ అస్త్య్ ఏవాత్ర న సంశయః
ఒకసారి చేరిన తర్వాత తిరిగి రాని, చేరినవాడికి దుఃఖం లేని ఆ స్థితి జ్ఞానులకు అందుబాటులో ఉంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాస్తి చేత్ తద్ విచారేణ దోషః కో భవతాం భవేత్ । అస్తి చేత్ తత్ సముత్తీర్ణా భవిష్యథ భవార్ణవాత్
విచారించినప్పుడు అది లేకపోతే మీకు ఏ తప్పు ఉంటుంది? అది ఉంటే, మీరు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి పోతారు.
ప్రవృత్తిః పురుషస్యేహ మోక్షోపాయవిచారణే । యదా భవత్య్ ఆశు తదా మోక్షభాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో ఎవరు విముక్తి మార్గాన్ని త్వరగా విచారించడాన్ని ఆరంభిస్తారో, వారిని నిజమైన విముక్తిని పొందినవారిగా అంటారు.
అనపాయి నిరాశఙ్కం స్వాస్థ్యం విగతవిభ్రమమ్ । న వినా కేవలీభావం విద్యతే భువనత్రయే
మూడూ లోకాలలో, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, స్థిరమైన మనశ్శాంతి ఒంటరిగా ఉండడాన్ని తప్ప మరే విధంగా లభించదు.
తత్ప్రాప్తావ్ ఉత్తమప్రాప్తౌ న క్లేశ ఉపయుజ్యతే । న మిత్రాణ్య్ ఉపకుర్వన్తి న ధనాని న బన్ధవః
ఆ పరమమైన స్థితిని పొందడంలో కష్టాలు పనికిరావు; స్నేహితులు, ధనం, బంధువులు ఎవ్వరూ సహాయపడలేరు.