ప్రబోధమ్ ఏహి పశ్యాచ్ఛమ్ ఆత్మానమ్ ఉదితం సదా । నిర్వికల్పచిదాభాసం ప్రాతః పద్మో రవిం యథా
ఎదురు చూసే తామర పువ్వు ఉదయ సూర్యుని ఎలా చూస్తుందో, అలాగే నీవు నీ అంతరాత్మను ప్రశాంతంగా, ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశించే స్వరూపంగా చూడుము.
ప్రబుధ్యస్వ ప్రబుధ్యస్వ పునః పునర్ అయం మయా । ప్రబోధ్యసే మహాబాహో పశ్యాత్మార్కమ్ అనామయమ్
ఎదురు లేచి చూడు, లేచి చూడు—నేను మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను మేల్కొలుపుతున్నాను. ఓ మహాబాహూ, లేచి నీ లోపలి నిష్కళంకమైన సూర్యుని దర్శించు.
మయైతేనాతిశీతేన వృష్టేన జ్ఞానవారిణా । సుశబ్దశాలినా రామ ఘనేనేవాసి బోధితః
ఓ రామా, మంచి శబ్దంతో నిండిన ఈ చల్లని జ్ఞాన వర్షంతో నేను నిన్ను మేల్కొలిపాను, మేఘం వర్షాన్ని కురిపించినట్లు.
బోధమ్ ఆసాదయ పరం ప్రబుద్ధో ఽస్య్ ఏవ రాఘవ । సత్యమ్ ఆలోకయాలీకం త్యక్త్వేమం జాగతం భ్రమమ్
పరమ మేల్కొలుపును పొందు; నీవు ఇప్పుడు మేల్కొన్నవాడివి, ఓ రాఘవా. నిజాన్ని చూడు, అబద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు, ఈ లోక మాయను విడిచిపెట్టు.
న తే జన్మ న తే దుఃఖం న దోషస్ తే న తే భ్రమః । సర్వసఙ్కల్పముక్తస్ త్వం స్వాత్మనాత్మని సంస్థితః
నీకు పుట్టినదీ లేదు, బాధా లేదు, తప్పూ లేదు, మాయా లేదు. అన్ని ఊహల నుండి విముక్తుడవై, నీవు నీలోనే స్థిరంగా ఉన్నావు.
పరిగలితవికల్పదోషజాలస్ సమసితసారసుషుప్తసోమ్యవృత్తిః । అతివితతమ్ ఇదం చ సోమ్యరూపం సముపశమాత్మని తిష్ఠ హే మహాత్మన్
అన్ని అపోహల బంధాలు విడిచిపోయి, అసలైన సారంలో నిలిచి, నిద్రలో లాంటి ప్రశాంత స్థితిలో, ఈ అంతటా వ్యాపించిన మృదువైన స్వరూపంలో, శాంతమైన నీలో నిలిచి ఉండుము, ఓ మహాత్మా.
ఇత్య్ ఆకర్ణయతి స్వచ్ఛసమచేతసి రాఘవే । విశ్రాన్తే స్వాత్మని స్వైరం పరమానన్దమ్ ఆగతే
రాఘవుడు ఈ మాటలు వినిపించుకుంటూ, మనస్సు నిర్మలంగా, సమంగా ఉండగా, తనలో విశ్రాంతి పొందుతూ, పరమానందం అతనిలో ఉట్టిపడింది.
తత్రస్థేషు చ సర్వేషు తేషూపశమశాలిషు । అపరిక్షుబ్ధచిత్తేషు స్థితేష్వ్ అభ్యుదితాత్మసు
అక్కడ ఉన్న అందరూ, శాంతితో నిండిన మనస్సుతో, కలవరంలేని హృదయంతో, జాగృతమైన స్వరూపంలో నిలిచారు.
సంశాన్తసకలస్పన్దశబ్దసంవ్యవహారిణి । సభాభోగే స్థితే సోమ్యే రాత్రావ్ ఇవ మహీతలే
అన్ని కదలికలు, శబ్దాలు ఆగిపోయి, సభలోని అందరూ నిశ్శబ్దంగా, ప్రశాంతంగా కూర్చున్నప్పుడు, ఆ సమయం రాత్రి వేళ భూమి ఎంత నిశ్శబ్దంగా ఉంటుందో అలా అనిపించింది.
ప్రమూకముగ్ధఘణ్టాసు నిషణ్ణాసు నభస్తలే । శృణ్వన్తీష్వ్ ఇవ శుద్ధాసు పతాకాసు వచో మునేః
ఆకాశంలో గంటలు మౌనంగా, కదలకుండా వేలాడుతూ, పవిత్రమైన జెండాలు కూడా మునివరి మాటలు వినిపిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి.
శాన్తసఞ్చారసఙ్క్రాన్తనిశ్చలాస్యేషు పక్షిషు । స్వపత్స్వ్ అన్తఃపురాణాం చ పఞ్జరేష్వ్ ఆలయేషు చ
పక్షులు కదలిక లేకుండా, వాటి ముక్కులు మూసుకుని, అంతఃపురాల్లో, పంజరాల్లో, గూళ్లలో నిద్రపోతున్నాయి.
విచారయత్సు తత్త్వార్థం బుద్ధ్యా ప్రాప్తవికాసయా । సుతత్త్వజ్ఞేషు సభ్యేషు సహజానన్దశాలిషు
తత్వాన్ని విచారించి, జ్ఞానం వికసించిన, నిజమైన సుఖంలో ఉండే జ్ఞానులు ఆ సభలో కూర్చున్నారు.
పరోపశమశాలిన్యా తయా సద్వాక్యమాలయా । వినయావనతిస్థేషు క్రీడామర్కటకేష్వ్ అపి
శాంతమైన వాతావరణం, మధురమైన మాటలు ఉన్నందువల్ల, ఆ ఆటపాటల కోతులు కూడా వినయంగా తలవంచి కూర్చున్నాయి.
రాఘవస్యాత్మవిశ్రాన్తిస్థిత్యర్థం వచనౌఘతః । విరరామ మునిర్ వారి ససేత్వ్ ఆత్మరయాద్ ఇవ
రాఘవుని మనస్సు స్వస్థంగా నిలవడానికి, ఆ ముని మాటల ప్రవాహం ఆనకట్ట వేసిన నది లాగా ఆగిపోయింది.
అథ యాతే ముహూర్తార్ధే రాఘవే ప్రతిబోధితే । పునర్ ఆహ తమ్ ఏవార్థం వసిష్ఠో వదతాం వరః
కొంతసేపటి తర్వాత రాఘవుడు జాగృతుడయ్యాడు. అప్పుడు వసిష్ఠుడు, మాటలలో శ్రేష్ఠుడు, మళ్లీ అదే విషయాన్ని చెప్పాడు.
రామ సమ్యక్ప్రబుద్ధో ఽసి స్వాత్మానమ్ అసి లబ్ధవాన్ । ఏతమ్ ఏవావలమ్బ్యాన్తస్ తిష్ఠ మేహ మదం కృథాః
రామా, నీవు పూర్తిగా జ్ఞానోదయమై, నీ స్వరూపాన్ని పొందావు. ఇదే భావనను హృదయంలో నిలిపి, ఇక్కడే ఉండి, మాయలో పడకూడదు.
ఇదం సంసారచక్రం హి నాభౌ సఙ్కల్పమాత్రకే । సంరోధితాయాం వహనాద్ రఘునన్దన రుధ్యతే
రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్నవాడా, ఈ సంసార చక్రానికి నాభి ఊహ మాత్రమే. దాని నడకను ఆపితే, అది నిలిచిపోతుంది.
బోధితాయాం మనోనాభ్యామ్ ఇదం సంసారచక్రకమ్ । ప్రయత్నాద్ రోధితమ్ అపి ప్రవహత్య్ ఏవ వేగతః
మనస్సు జాగృతమై ఈ సంసార చక్రాన్ని ఆపినా, ప్రయత్నంతో అదుపు చేయకపోతే అది మళ్లీ వేగంగా ముందుకు పోతుంది.
పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య బలం ప్రజ్ఞాం చ యుక్తితః । నాభిం సంసారచక్రస్య చిత్తమ్ ఏవ నిరోధయేత్
ఉత్తమమైన ప్రయత్నం, బలం, వివేకంతో కూడిన జ్ఞానం వీటిని ఆధారంగా చేసుకుని, ఈ సంసార చక్రానికి నాభిగా ఉన్న మనసును అదుపులో పెట్టాలి.
ప్రజ్ఞాసౌజన్యయుక్తేన శాస్త్రసంవలితేన చ । పౌరుషేణ న యత్ ప్రాప్తం న తత్ క్వచన లభ్యతే
జ్ఞానం, మంచితనం, శాస్త్ర జ్ఞానం కలిసిన ప్రయత్నంతో సాధించలేని దానిని ఎక్కడా పొందలేరు.
దైవైకపరతాం త్యక్త్వా బాలబోధోపకల్పితామ్ । నిజం ప్రయత్నమ్ ఆశ్రిత్య చిత్తమ్ ఆదౌ నిరోధయేత్
దుర్బలమైన పిల్లల మానసికతలా, దైవం మీద మాత్రమే ఆధారపడే అలవాటు వదిలిపెట్టి, మన స్వంత ప్రయత్నాన్ని నమ్ముకొని, మనసును మొదట నియంత్రించాలి.
ఆ విరిఞ్చాత్ ప్రవృత్తేన భ్రమేణాజ్ఞానరూపిణా । అసద్ ఏవ సదాభాసమ్ ఇదమ్ ఆలక్ష్యతే ఽనఘ
ఓ పాపరహితుడా, బ్రహ్మదేవుడు నుంచీ కొనసాగుతున్న అజ్ఞానమనే మాయ వల్ల, ఈ అసత్యమైనదీ నిజమైనదిలా కనిపిస్తోంది.
అజ్ఞానభ్రమవిస్తారమిథ్యైకాకృతయో ఽనఘ । ఇమే దేహా భ్రమన్తీహ సర్వ ఏవాసదుత్థితాః
ఓ పాపరహితుడా, ఈ శరీరాలన్నీ అజ్ఞానమూ మాయ వల్ల కలిగిన ఊహలే. ఇవన్నీ అసత్యం నుంచే పుట్టి, ఇక్కడ తిరుగుతూ ఉంటాయి.
సఙ్కల్పపురుషస్యేవ దేహస్యార్థే కదాచన । సుఖదుఃఖవికారిత్వం న కార్యం రామ ధీమతా
ఓ జ్ఞానవంతుడైన రామా, ఊహలో సృష్టించుకున్న మనిషిలా శరీరానికి సంబంధించిన సుఖదుఃఖాలపై మనసు పెట్టడం అవసరం లేదు.
దుఃఖమ్లానముఖక్లేదీ ప్రసన్నాత్ క్లేదవర్జితాత్ । అపి చిత్రనరాద్ దేహనరస్ తుచ్ఛతరస్ స్మృతః
బాధతో ముదుసలిపోయిన ముఖం తడిగా ఉంటుంది. ప్రశాంతంగా ఉన్న ముఖం మాత్రం అలాంటి తడిపాటు లేకుండా ఉంటుంది. అలాగే, అనేకరకాల మనుషుల్లో మాంసంతో కూడిన ఈ శరీరం అత్యంత తక్కువగా, విలువ లేనిదిగా భావించబడుతుంది.
ఆధివ్యాధిపరిమ్లానే స్వయం క్లేదిని నాశిని । న తథా స్థిరతా దేహే చిత్రపుంసి యథా కిల
బాధ, వ్యాధి, వృద్ధాప్యంతో శరీరం తడిపోతూ, నశించిపోతుంది. ఇది ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకున్నా, అద్భుతమైన వ్యక్తిలా స్థిరంగా ఉండదు.
వినాశితో హి చిత్రస్థో దేహో నశ్యతి నాన్యథా । అవశ్యనాశో నాశాత్మా స్వయం దేహో వినశ్యతి
భ్రమలో ఉన్న శరీరం తప్పనిసరిగా నశించిపోతుంది, వేరే విధంగా కాదు. నాశన స్వభావమున్న ఈ శరీరం తప్పక చివరకు అంతమవుతుంది.
పాలితస్ సుస్థిరాం శోభామ్ ఆదత్తే చిత్రమానవః । దేహస్ తు పాలితో ఽప్య్ ఉచ్చైర్ నశ్యత్య్ ఏవ న వర్ధతే
భ్రమలో ఉన్న మనిషి జాగ్రత్తగా చూసుకుంటే, అతనికి నిలకడైన అందం లభిస్తుంది. కానీ శరీరాన్ని ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకున్నా, అది చివరికి నశించిపోతుంది, పెరగదు.
తేన శ్రేష్ఠశ్ చిత్రదేహో నాయం సఙ్కల్పదేహకః । యే గుణాశ్ చిత్రదేహే హి న తే సఙ్కల్పదేహకే
కావున ఊహతో ఏర్పడిన శరీరమే మిగతా వాటికన్నా మెరుగైనది, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరం కాదు. ఊహతో ఏర్పడిన శరీరంలో ఉన్న లక్షణాలు, కేవలం సంకల్పంతో ఏర్పడిన శరీరంలో ఉండవు.
చిత్రదేహాద్ అపి జడాద్ యో ఽయం తుచ్ఛతరః కిల । తస్మిన్ మాంసమయే దేహే కేవాస్థా భవతో ఽనఘ
ఊహతో ఏర్పడిన శరీరం కూడా జడమైనదే అయినా, ఈ మాంసంతో కూడిన శరీరం మరింత తక్కువగా ఉంది. అందుకే, పాపరహితుడా, ఈ మాంసపు శరీరంపై నీవు ఏమి నమ్మకం పెట్టుకోగలవు?