దర్శనద్వయమ్ అప్య్ ఏతత్ సత్యమ్ అత్యన్తసిద్ధిదమ్ । యద్ ఏకమ్ ఏతయోర్ వేత్సి రమ్యం తద్ రామ సంశ్రయ
ఈ రెండు దృష్టికోణాలు నిజమే, పరిపూర్ణ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. నీవు వీటిలో ఏదైనా తెలుసుకున్నా, అది ఆనందదాయకమే. అందుకే, రామా, నీవు నచ్చిన దానిలో ఆశ్రయం పొందు.
ద్వాభ్యామ్ ఏవాథ వై తాభ్యాం దర్శనాభ్యామ్ ఇహానఘ । విహరన్ కురు కల్యాణం రాగద్వేషపరిక్షయాత్
ఈ రెండు దృష్టికోణాలతోనే, పాపరహితుడా, ఇక్కడ స్వేచ్ఛగా జీవించు. రాగద్వేషాలు పూర్తిగా పోయిన తర్వాత, మేలుకోసం కార్యాలు చేయు.
యత్ కిఞ్చిద్ ఉచితం లోకే యన్ నభస్య్ అథ యత్ పరే । తత్ సర్వం ప్రాప్యతే రామ రాగద్వేషపరిక్షయాత్
ఈ లోకంలో, ఆకాశంలో, లేదా దాని పైన ఏది యోగ్యమో, అది అన్నీ రామా, రాగద్వేషాలు పోయినవారికి లభిస్తాయి.
రాగాహిహితయా బుద్ధ్యా యాదృగ్ రామ విచేష్ట్యతే । తత్ తద్ ఏవ ప్రయాత్య్ ఆశు మూఢానాం విపరీతతామ్
రామా, మనస్సు రాగంతో ప్రభావితమై ఏ కార్యం చేసినా, అవే పనులు మూర్ఖులకు త్వరగా వ్యతిరేక ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.
ద్వేషదోషోపరుద్ధాసు న గుణాశ్ చిత్తవృత్తిషు । పదం కుర్వన్తి దగ్ధాసు స్థలీషు హరిణా ఇవ
మనస్సులో ద్వేషం, దోషం వల్ల ఆలోచనలు అడ్డంకి పడితే, అక్కడ మంచితనానికి స్థానం ఉండదు. ఎలాగైతే కాలిపోయిన పొలాల్లో జింకలు నివసించవు, అలాగే.
రాగో ద్వేషశ్ చ సర్పౌ ద్వౌ న నిలీనౌ మనోబిలే । యస్య కల్పతరోస్ తస్మాత్ కిం నామాఙ్గ న లభ్యతే
రాగం, ద్వేషం అనే రెండు పాములు, ఎవరి మనస్సులో కల్పవృక్షం వికసిస్తుందో, వారి హృదయంలో దాగి ఉండవు. అలాంటి వారికి సాధించలేనిది ఏముంటుంది చెప్పండి?
యే హి ప్రాజ్ఞాస్ సునియతా విదగ్ధాశ్ శాస్త్రశాలినః । రాగద్వేషమయాస్ తే చేజ్ జమ్బుకాస్ తద్ ధిగ్ అస్తు తాన్
ఎవరైనా జ్ఞానులు, నియమంగా ఉండేవారు, తెలివైనవారు, శాస్త్రపండితులు అయినా, వాళ్లలో రాగద్వేషాలు ఉంటే, వాళ్లు నక్కలతో సమానం. అలాంటి వారిని నిందించాలి.
మద్ ధనం భుక్తమ్ అన్యేన ధనం భుక్తం మయాన్యతః । ఇత్థం సంవ్యవహారేహా కో రాగద్వేషయోః క్రమః
నా ధనం వేరొకరు ఉపయోగిస్తారు, వేరొకరి ధనం నేను ఉపయోగిస్తాను. ఇలాంటి లావాదేవీల్లో రాగద్వేషాలకు ఏ స్థానం ఉంటుంది?
ధనాని బన్ధవో మిత్రం పునర్ ఆయాన్తి యాన్తి చ । కిమ్ ఏతేషు నరః ప్రాజ్ఞో రజ్యతే వా విరజ్యతే
ధనం, బంధువులు, స్నేహితులు వచ్చి పోతుంటారు. తెలివైనవాడు వీటిలో ఆసక్తి చూపుతాడా, లేక విరక్తుడవుతాడా?
భావాభావభవాభోగా మాయేయం పారమేశ్వరీ । సంసారరచనాసర్పీ ప్రసక్తం ప్రదహత్య్ అలమ్
ఈ సృష్టి మాయ, ఉండటమూ లేకపోవడమూ కలిసిన అనుభవం, పరమ మాయగా ఉండి, లోకరచన అనే పాము లాగా, దానిలో మునిగిపోయినవారిని పూర్తిగా కాల్చేస్తుంది.
న ధనం న జనో నాస్మి సత్యం రాఘవ వస్తుతః । మిథ్యైవ మిథ్యావలితమ్ ఇతీదం పరిలక్ష్యతే
రాఘవా! నిజంగా చూస్తే, ధనం లేదు, జనాలు లేరు, నేనూ లేను. ఇవన్నీ అబద్ధపు ప్రతిబింబాలే అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
ఆద్యన్తయోస్ సర్వమ్ అసన్ మధ్యే ఽప్య్ అస్థిరమ్ ఆధిమత్ । క్వ బధ్నాతు ధృతిం ధీరో హ్య్ అన్యకల్పితఖద్రుమే
ప్రతి వస్తువు మొదట, చివర అస్తిత్వం లేనిది; మధ్యలో కూడా స్థిరంగా ఉండదు, ఎంత బలంగా కనిపించినా. మరి, వేరొకరు ఊహించిన వృక్షంలో తెలివైనవాడు తన మనస్సును ఎలా నిబద్ధం చేయగలడు?
ఏకేన కల్పితా ఖే స్త్రీ భుఙ్క్తే తాం దూరగో ఽపరః । ఇతీయమ్ అఙ్గ సంసారరచనా నేతరః క్రమః
ఒకడు ఆకాశంలో ఒక స్త్రీని ఊహించి ఆమెను అనుభవిస్తాడు, ఇంకొకడు దూరంలో ఉండి అలా చేయడు. ఇలాంటిదే, ప్రియమైనవాడా, ఈ సంసార నిర్మాణం. వేరే విధంగా కాదు.
ఇహాజవఞ్జవీభావమ్ ఇమమ్ ఆకులమ్ ఆతతమ్ । గన్ధర్వపురనిర్మాణవినాశేన సమం విదుః
ఈ అలజడి, వ్యాపకమైన స్థితిని గంధర్వ నగర నిర్మాణం, నాశనం లాంటిదిగా వారు గ్రహిస్తారు.
స్వప్నసఙ్కల్పపురవద్ అసద్ ఏవేదమ్ ఉత్థితమ్ । కాలదైర్ఘ్యధియా జాతప్రత్యయం జాతమ్ అద్య వః
స్వప్నంలో ఊహించిన నగరంలా, ఈ ప్రపంచం కూడా అసత్యమే. దీర్ఘకాలంగా ఉండటం వల్ల మీలో నమ్మకం ఏర్పడింది.
నాసి నాయం పటో నార్థో విద్యతే భిత్తిభాగవాన్ । సఙ్కల్పకలనైవేయమ్ అభ్యాసాత్ పుష్టతాం గతా
నీవు లేవు, ఈ వస్త్రం లేదు, గోడలో కూడా అసలు అర్థం లేదు. మన ఊహలు, అలవాటుతో ఇవన్నీ నిజమైనట్లయ్యాయి.
సుషుప్తసంస్థితో నిత్యం వితతే శాశ్వతే పదే । న కశ్చిద్ ఏవ పరమే భవాన్ ఆత్మని సంస్థితః
నీవు శాశ్వతమైన, అపారమైన పరమాత్మ స్థితిలో, ఎప్పుడూ సుప్తి స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, అక్కడ ఎవ్వరూ లేరు — నీవే పరమాత్మలో నిలిచివున్నావు.
సర్వం తత్రస్థ ఏవేదం సుషుప్తపదవిచ్యుతః । పరిపశ్యసి సంసారదీర్ఘస్వప్నమ్ ఉరుభ్రమమ్
ఈ జగత్తంతా అచ్చంగా ఆ స్థితిలోనే ఉంది; ఆ సుప్తి స్థితి నుండి తప్పిపోయినప్పుడు, ఈ సంసారమనే దీర్ఘమైన కలను నీవు చూస్తున్నావు.
అజ్ఞాననిద్రాసుఘనస్వస్వభావాన్ మనాక్ చ్యుతః । సంసారస్వప్నసమ్భ్రాన్తో భవాన్ అయమ్ ఇహ స్థితః
అజ్ఞాన నిద్రతో బరువుగా ఉన్న నీ సహజ స్వభావాన్ని కొంత త్యజించినవాడవై, ఈ సంసార కలలో మునిగి, ఇక్కడ అయోమయంలో నిలిచివున్నావు.
తద్ ఏతాం వితతాం నిద్రాం ఘనాజ్ఞానమయాత్మికామ్ । త్యజాలక్ష్మీమ్ ఇవ ప్రాప్తనిధానః పురుషోత్తమ
కాబట్టి, ఓ ఉత్తమ పురుషా! బలమైన అజ్ఞానంతో నిండిన ఈ వ్యాపకమైన నిద్రను, ధనాన్ని పొందినవాడు దారిద్ర్యాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు, నీవు కూడా వదిలిపెట్టు.
ప్రబోధమ్ ఏహి పశ్యాచ్ఛమ్ ఆత్మానమ్ ఉదితం సదా । నిర్వికల్పచిదాభాసం ప్రాతః పద్మో రవిం యథా
ఎదురు చూసే తామర పువ్వు ఉదయ సూర్యుని ఎలా చూస్తుందో, అలాగే నీవు నీ అంతరాత్మను ప్రశాంతంగా, ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశించే స్వరూపంగా చూడుము.
ప్రబుధ్యస్వ ప్రబుధ్యస్వ పునః పునర్ అయం మయా । ప్రబోధ్యసే మహాబాహో పశ్యాత్మార్కమ్ అనామయమ్
ఎదురు లేచి చూడు, లేచి చూడు—నేను మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను మేల్కొలుపుతున్నాను. ఓ మహాబాహూ, లేచి నీ లోపలి నిష్కళంకమైన సూర్యుని దర్శించు.
మయైతేనాతిశీతేన వృష్టేన జ్ఞానవారిణా । సుశబ్దశాలినా రామ ఘనేనేవాసి బోధితః
ఓ రామా, మంచి శబ్దంతో నిండిన ఈ చల్లని జ్ఞాన వర్షంతో నేను నిన్ను మేల్కొలిపాను, మేఘం వర్షాన్ని కురిపించినట్లు.
బోధమ్ ఆసాదయ పరం ప్రబుద్ధో ఽస్య్ ఏవ రాఘవ । సత్యమ్ ఆలోకయాలీకం త్యక్త్వేమం జాగతం భ్రమమ్
పరమ మేల్కొలుపును పొందు; నీవు ఇప్పుడు మేల్కొన్నవాడివి, ఓ రాఘవా. నిజాన్ని చూడు, అబద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు, ఈ లోక మాయను విడిచిపెట్టు.
న తే జన్మ న తే దుఃఖం న దోషస్ తే న తే భ్రమః । సర్వసఙ్కల్పముక్తస్ త్వం స్వాత్మనాత్మని సంస్థితః
నీకు పుట్టినదీ లేదు, బాధా లేదు, తప్పూ లేదు, మాయా లేదు. అన్ని ఊహల నుండి విముక్తుడవై, నీవు నీలోనే స్థిరంగా ఉన్నావు.
పరిగలితవికల్పదోషజాలస్ సమసితసారసుషుప్తసోమ్యవృత్తిః । అతివితతమ్ ఇదం చ సోమ్యరూపం సముపశమాత్మని తిష్ఠ హే మహాత్మన్
అన్ని అపోహల బంధాలు విడిచిపోయి, అసలైన సారంలో నిలిచి, నిద్రలో లాంటి ప్రశాంత స్థితిలో, ఈ అంతటా వ్యాపించిన మృదువైన స్వరూపంలో, శాంతమైన నీలో నిలిచి ఉండుము, ఓ మహాత్మా.
ఇత్య్ ఆకర్ణయతి స్వచ్ఛసమచేతసి రాఘవే । విశ్రాన్తే స్వాత్మని స్వైరం పరమానన్దమ్ ఆగతే
రాఘవుడు ఈ మాటలు వినిపించుకుంటూ, మనస్సు నిర్మలంగా, సమంగా ఉండగా, తనలో విశ్రాంతి పొందుతూ, పరమానందం అతనిలో ఉట్టిపడింది.
తత్రస్థేషు చ సర్వేషు తేషూపశమశాలిషు । అపరిక్షుబ్ధచిత్తేషు స్థితేష్వ్ అభ్యుదితాత్మసు
అక్కడ ఉన్న అందరూ, శాంతితో నిండిన మనస్సుతో, కలవరంలేని హృదయంతో, జాగృతమైన స్వరూపంలో నిలిచారు.
సంశాన్తసకలస్పన్దశబ్దసంవ్యవహారిణి । సభాభోగే స్థితే సోమ్యే రాత్రావ్ ఇవ మహీతలే
అన్ని కదలికలు, శబ్దాలు ఆగిపోయి, సభలోని అందరూ నిశ్శబ్దంగా, ప్రశాంతంగా కూర్చున్నప్పుడు, ఆ సమయం రాత్రి వేళ భూమి ఎంత నిశ్శబ్దంగా ఉంటుందో అలా అనిపించింది.
ప్రమూకముగ్ధఘణ్టాసు నిషణ్ణాసు నభస్తలే । శృణ్వన్తీష్వ్ ఇవ శుద్ధాసు పతాకాసు వచో మునేః
ఆకాశంలో గంటలు మౌనంగా, కదలకుండా వేలాడుతూ, పవిత్రమైన జెండాలు కూడా మునివరి మాటలు వినిపిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి.