స్వప్నసఙ్కల్పకలనే యథాన్యేవ జగత్స్థితిః । తథైవేయం హి సఙ్కల్పకలనా కాచిద్ ఏవ హ
కలలు, ఊహలు పోయినప్పుడు ప్రపంచం ఎలా వేరుగా కనిపిస్తుందో, ఇదికూడా మన ఊహల వల్లే ఏర్పడినదే.
యథా పూర్వం మయోత్పత్తిః ప్రోక్తా కమలజన్మనః । మనసస్ స్వయమ్ ఏవాన్తస్ సఙ్కల్పకలనోద్భవా
మునుపు నేను కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్ముడి ఉద్భవాన్ని వివరించినట్టు, మనసులోని ఊహల వల్లే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి.
విచిత్రరచనోపేతమ్ అనన్తశతవిభ్రమమ్ । సఙ్కల్పకలనామాత్రం తథేదమ్ అవభాసతే
అద్భుతమైన సృష్టులతో, అనేక మాయలతో కూడిన ఈ ప్రపంచం కూడా ఊహల రూపమే అని తెలుస్తుంది.
యథా కలిత ఆభాసో మనసో ఽబ్జజతాగతౌ । దేహవచ్ చిన్తితో దేహస్ స్థితో ఽన్యస్ తద్వద్ ఏవ హి
కమలంలో పుట్టినవాడు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, మనసులో ఊహించిన రూపం ఒక శరీరంలా కనిపిస్తుంది, కానీ వేరే శరీరం కూడా ఉంటుంది. ఇదే విధంగా ఇక్కడ కూడా జరుగుతుంది.
ప్రాక్ప్రవాహచిరాభ్యస్తో వాసనావిలయేన యః । తథైవ దృశ్యతే దేహస్ తదాకృత్యుదయేన సః
ఎప్పటినుంచో ఒక విధమైన ప్రవాహానికి అలవాటుపడిన శరీరం, లోపల వాసనలు పోయిన తర్వాత కూడా, అదే రూపంలో కనిపించడాన్ని మనం చూస్తాము.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన సఙ్కల్పో హ్య్ అయమ్ ఏవ చేత్ । అన్యథా భావ్యతే రామ భూయతే తద్ ఇహాన్యథా
రామా, మనిషి స్వప్రయత్నంతో, దృఢమైన సంకల్పంతోనే మనసులో ఆలోచన ఏర్పడుతుంది. లేకపోతే, మనసు వేరేలా ఆలోచిస్తే, ఫలితం కూడా ఇక్కడ వేరేలా వస్తుంది.
అయం సో ఽహం మమాయం చ సంసార ఇతి భావితే । సత్యో ఽయం భాసతే రామ భావనాదార్ఢ్యసమ్భవః
రామా, 'నేనే ఈవాడిని, ఇది నాది, ఇదే లోకం' అని మనసులో బలంగా భావిస్తే, ఆ భావన బలంతో అది నిజంగా ఉన్నట్టే కనిపిస్తుంది.
భావితం తీవ్రవేగేన యద్ ఏవాశు తద్ ఏవ చ । సర్వత్ర దృశ్యతే రామ కాన్తేవాత్యన్తవల్లభా
రామా, మనసు ఎంత బలంగా, వేగంగా ఏదైనా భావిస్తే, అది త్వరగా ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది. అది ఎంత ప్రియమైన భార్యను చూసినట్టు మనసుకు ఎంతో ప్రీతిగా అనిపిస్తుంది.
అహర్వ్యాపృతిర్ అభ్యస్తా యథా స్వప్నే ఽపి దృశ్యతే । తథా సమ్భావనాభ్యస్తస్ సంసారో ఽప్య్ అవలోక్యతే
మనిషి పగటిపూట చేసే పనులు రాత్రి కలలో కనిపించునట్లు, మనసులో మళ్లీ మళ్లీ ఊహించిన ఈ లోకమూ మనకు నిజంగా కనిపించుతుంది.
యథా స్వప్నావధౌ క్షిప్రమ్ అహర్వద్ అవభాసతే । తథేదం సర్వకాలస్థమ్ అపి సంలక్ష్యతే చిరమ్
ఎలా పగటి సంఘటనలు కలలో తక్షణమే కనిపిస్తాయో, అలాగే ఎప్పుడూ ఉన్న ఈ లోకం మనకు చాలా కాలంగా ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
వ్యోమన్య్ ఏవ యథా తాపసన్తప్తే దృశ్యతే సరిత్ । ధరాప్య్ అవిద్యమానైవ సఙ్కల్పాద్ దృశ్యతే తథా
ఎండ తాకిన ఆకాశంలో నది కనిపించునట్లు, నిజంగా లేని ఈ భూమీ మన ఊహ వల్లే మనకు కనిపిస్తుంది.
దృశ్యతే దృష్టివైరూప్యాద్ యథా వ్యోమని పిఞ్ఛికా । తథైవేయం జగల్లక్ష్మీర్ దుర్జ్ఞానాద్ ఏవ భాసతే
దృష్టిలో లోపం వల్ల ఆకాశంలో గీతలా కనిపించునట్లు, మన అజ్ఞానంతోనే ఈ జగత్తు వైభవం ప్రకాశిస్తుంది.
భీరుర్ అప్య్ ఏతి న యథా స్వసఙ్కల్పేషు సమ్భ్రమమ్ । స్వసఙ్కల్పే ఽపి సంసారే న తథైతి భయం సుధీః
ఎలా అంటే, ఒక భయపడే మనిషి తన ఆలోచనల వల్ల గందరగోళానికి లోనవడంలేదు కదా, అలాగే ఈ లోకమంతా తన ఊహలోనే ఉన్నదని తెలిసిన జ్ఞాని, ఎలాంటి భయానికీ లోనవడడు.
స్వ ఏవ హి స్వభావో ఽయమ్ ఇత్థం సమ్ప్రతి భాసతే । సంసారసరణిస్థిత్యా కస్మాత్ కో ఽత్ర విభాతి కిమ్
ఇది మన సహజ స్వభావమే ఇలా కనిపిస్తోంది. ఈ సంసార మార్గం కొనసాగుతున్నంతవరకు, ఇక్కడ నిజంగా ఏమి, ఎవరు, ఎలా కనిపిస్తారు అన్నది ప్రశ్నించదగినదే.
స ఏవ కిఞ్చిత్ సంశోధ్యశ్ శుద్ధ్యా విమలతాం గతే । తస్మిన్ న దృశ్యతే రామ మోహో ఽయం జాగతశ్ చలః
ఓ రామా, ఆ సహజ స్వభావం కొంతమేరకు శుద్ధి చెంది, నిర్మలత్వాన్ని పొందినప్పుడు, ఈ ప్రపంచ భ్రమ అనే చంచలమైన మాయ అక్కడ కనిపించదు.
సమ్యగాలోకమాత్రేణ స్వభావశ్ శుద్ధిమ్ ఋచ్ఛతి । న గృహ్ణాతి మలం భూయస్ తామ్రతామ్ ఇవ కాఞ్చనమ్
సరైన దృష్టితో చూసినప్పుడు, మన స్వభావం శుద్ధిని పొందుతుంది. అది మళ్లీ మలినతను స్వీకరించదు, బంగారం మళ్లీ రాగిలా మలినంగా మారనట్టు.
ఆభాసమాత్రమ్ ఏవైతన్ న సన్ నాసజ్ జగత్త్రయమ్ । ఇత్య్ అన్యకలనాత్యాగం సమ్యగాలోకనం విదుః
ఈ మూడు లోకాలు కేవలం ఒక భ్రమ మాత్రమే, ఇవి నిజమైనవి కూడా కావు, అసత్యమైనవి కూడా కావు. ఇతర కల్పనలన్నిటిని వదిలిపెట్టి, ఇదే నిజమైన దర్శనం అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
మరణం జీవితం స్వర్గో జ్ఞానమ్ అజ్ఞానమ్ ఏవ చ । చిదాభాసాద్ ఋతే నాస్తీత్య్ ఏకతా సమ్యగీక్షణమ్
మరణం, జీవితం, స్వర్గం, జ్ఞానం, అజ్ఞానం — ఇవన్నీ కూడా చైతన్య ప్రతిబింబం తప్ప మరొకటి లేవు. ఈ ఏకత్వాన్ని గ్రహించడం నిజమైన దర్శనం.
త్వమహన్తాదిసంసారమ్ ఇదమ్ ఏతా దిశో దశ । సర్వం స్వాభాసమ్ ఏవేతి సమ్యగాలోకనం విదుః
నేను, నువ్వు అనే భావాలతో కూడిన ఈ సంసారం, అన్ని పది దిక్కులలో ఉన్నది కూడా, మన స్వంత ప్రతిబింబమే అని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. ఇదే నిజమైన దర్శనం.
సదసన్మయసంసారే యథాభూతార్థదర్శనాత్ । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి సమ్యగాలోకనాన్ మనః
నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ కలిసిన ఈ సంసారంలో, వాస్తవాన్ని యథార్థంగా చూచినప్పుడు, మనసు మాయమవదు, మళ్లీ ఉద్భవించదు కూడా. ఇదే నిజమైన దర్శనానికి ఫలితం.
నిర్ణీయ సర్వభావానామ్ అసత్త్వం సత్త్వమ్ ఏవ వా । నిష్కామం శాన్తిమ్ అభ్యేతి సమ్యగాలోకనాన్ మనః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు వాస్తవమేనా, లేక అవాస్తవమేనా అని మనస్సు బాగా పరిశీలించి తెలుసుకున్నప్పుడు, అది ఆశలు లేకుండా నిశ్చలమైన శాంతిని పొందుతుంది.
న నిన్దతి న చ స్తౌతి న హృష్యతి న శోచతి । శీతలం సత్యతామ్ ఏతి సమ్యగాలోకనాన్ మనః
మనస్సు స్పష్టంగా ఆలోచించి చూసినప్పుడు, అది ఎవ్వరినీ నిందించదు, ఎవ్వరినీ పొగిడదు, ఆనందించదు, బాధపడదు; అది చల్లగా, నిజాయితీగా మారుతుంది.
అవశ్యమ్ ఏవ మర్తవ్యం సర్వైర్ ఏవ హి బన్ధుభిః । ఇతి బన్ధువియోగేషు కిం వృథా పరితప్యసే
అన్ని బంధువులు తప్పనిసరిగా మరణించాల్సిందే అని తెలిసినప్పుడు, వారి వేరుపాటు కోసం నీవు ఎందుకు వృథాగా బాధపడుతున్నావు?
అవశ్యమ్ ఏవ చ మయా మర్తవ్యమ్ ఇతి నిశ్చయే । ఇత్య్ ఆత్మమరణప్రాప్తౌ కిం ముధా పరితప్యసే
నేను కూడా తప్పక మరణించాల్సిందే అని నిశ్చయమై ఉన్నప్పుడు, తన మరణ సమయం దగ్గరపడినప్పుడు నీవు ఎందుకు వ్యర్థంగా బాధపడుతున్నావు?
అవశ్యమ్ ఏవ జాతేన కిఞ్చిత్ స్వవిభవాదికమ్ । ప్రాప్తవ్యం పురుషేణేతి హర్షస్యావసరో హి కః
ప్రతి మనిషి జన్మించిన తర్వాత ఏదో ఒకటి, కొంత సంపద లేదా వస్తువులు తప్పక సంపాదించాల్సిందే. అలాంటప్పుడు ఆనందపడడానికి ఏమి కారణం ఉంది?
సర్వస్యైవ హి సంసారే నరస్య వ్యవహారిణః । అనర్థాయ భవత్య్ ఆపచ్ ఛోకస్యావసరో హి కః
ఈ లోకంలో వ్యవహారంలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ జరిగే సంగతులన్నీ చివరికి కష్టానికే దారితీస్తాయి. అలాంటప్పుడు దుఃఖపడటానికి ఏమి అవసరం?
బ్రుడత్య్ ఉదేతి స్ఫురతి బుద్బుదౌఘ ఇవార్ణవే । ఇదం హి జనతాజాలం కిమ్ అత్ర పరిదేవనా
సముద్రంలో బుడగలు పుట్టి, పొంగి, వెంటనే పోయిపోవడంలా ఈ జనుల సమూహం కూడా అంతే. ఇక్కడ బాధపడటం ఎందుకు?
సత్ సద్ ఏవ సదైవైతద్ అసద్ ఏవాసద్ ఏవ హి । క్రియావైచిత్ర్యమాత్రే తు కిమ్ అస్మిన్ పరిదేవనా
నిజమైనది ఎప్పుడూ నిజమే, అసత్యం ఎప్పుడూ అసత్యమే. ఇది కేవలం క్రియల వైవిధ్యమే కదా, ఇందులో బాధపడటానికి ఏముంది?
నాహమ్ అస్మి న చాభూవం న భవిష్యామి చాధునా । దేహో ఽహం చిత్తదోషో ఽయం కిమ్ అన్యత్ పరిదేవ్యతే
నేను లేను, ముందు కూడా లేను, ఇప్పుడూ లేను. ఈ శరీరమే నేను అనుకోవడం మనసు లోపం. మరి ఇంకేమి బాధపడాలి?
దేహాచ్ చేద్ అన్య ఏవాహం చిదాభాసస్ తద్ అఙ్గ హే । కౌ తౌ మే సదసద్భావౌ యన్నిష్ఠం పరితప్యతే
శరీరానికి వేరుగా నేను ఉన్నాను, కేవలం చైతన్యానికి ప్రతిబింబం మాత్రమేనని అయితే, ప్రియమైనవాడా, ఈ ఉనికీ, లేనిపోవడమూ నాకు ఏమిటి? వాటికోసం ఎందుకు బాధపడాలి?