పరమార్థావబోధాయ దోషాపాకరణాయ చ । శృణు రాఘవ తత్త్వేన వక్ష్యమాణమ్ ఇదం మయా
నిజమైన జ్ఞానం కోసం, తప్పులను తొలగించడానికి, రాఘవా, నేను ఇప్పుడు చెప్పబోయే మాటలను నీవు శ్రద్ధగా విను.
అస్థిస్థూణం నవద్వారం రక్తమాంసావలేపనమ్ । శరీరసదనం రామ న కేనచిద్ ఇదం కృతమ్
ఈ శరీరం, ఎముకలతో కూడిన ఇల్లు, తొమ్మిది ద్వారాలు కలిగి, రక్తం మాంసంతో పూతపూసినట్టిది, రామా, దీన్ని ఎవ్వరూ సృష్టించలేదు.
ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థమ్ ఏవావభాసతే । ద్విచన్ద్రవిభ్రమాకారం సద్ అసచ్ చ వ్యవస్థితమ్
ఇది కేవలం ఒక భ్రమలా కనిపిస్తుంది; రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయలా, ఇది నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అన్న భావనలో నిలిచిఉంది.
ద్విచన్ద్రవిభ్రమవిధౌ ద్విచన్ద్రత్వం సద్ ఏవ హి । వస్తుతశ్ చైక ఏవేన్దుస్ స్థితిర్ దేహే తథైవ హి
రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయలో నిజానికి ఒకే ఒక చంద్రుడే ఉన్నట్టుగా, వాస్తవంగా శరీరమూ అలాగే ఒకటే అని తెలుసుకో.
దేహప్రత్యయకాలే హి దేహో ఽయం సన్ వ్యవస్థితః । అసన్న్ ఏవ వస్తుతస్ స ప్రోక్తస్ సదసదాత్మకః
మనకు శరీరం అనిపించే సమయంలో ఇది ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఇది లేనట్టే, ఎందుకంటే ఇది ఉండడానికీ, ఉండకపోవడానికీ మధ్యలో ఉన్నదిగా చెప్పబడింది.
స్వప్నస్ స్వప్నవిధౌ సత్యస్ త్వ్ అన్యదా స ముధైవ హి । బుద్బుదో బుద్బుదవిధౌ సత్యో మిథ్యైవ చాన్యదా
మనకు కలలో ఉన్నప్పుడు ఆ కల నిజంగా అనిపిస్తుంది, కానీ మిగతా సమయంలో అది అబద్ధమే. అలాగే, బుడబుడి ఉన్నప్పుడు అది నిజమే, కానీ తర్వాత అది లేదు.
దేహో దేహావధౌ సత్యో ఽప్య్ అసత్య ఇతరావధౌ । ప్రతిభాసావధౌ తాపే జలం సద్ అసద్ అన్యదా
శరీరం ఉన్నంత కాలం అది నిజమే, కానీ తర్వాత అది నిజం కాదు. మాయలో నీరు కనిపించినప్పుడు అది ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది, కానీ వేరే సమయంలో అది లేదు.
ప్రతిభాసావధౌ దేహస్ సన్న్ అసంస్ త్వ్ అన్యదా స్మృతః । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రతి భాసతే
కనిపించే సమయంలో శరీరం ఉన్నదిగా భావిస్తారు, కానీ మిగతా సమయంలో అది లేనట్టే అంటారు. ఇలానే, ఇది ఇప్పుడు కేవలం ఒక భ్రమగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
అయం నామాహమ్ ఇత్య్ అన్తర్ గృహీతమననం స్థితమ్
నేను ఇదిగానూ అనే భావన మనస్సులోనే ఏర్పడుతుంది.
మాంసాస్థిమయనిర్మాణం దేహో నాన్యద్ ఇతి భ్రమమ్ । త్యజ సఙ్కల్పనిర్మాణా దేహాస్ సన్తి సహస్రశః
ఈ మాంసం, ఎముకలతో కూడిన శరీరమే నేనని నమ్మడం ఒక మాయ మాత్రమే. ఊహల వల్ల ఎన్నో శరీరాలు ఏర్పడతాయి. ఈ భ్రమను వదిలేయి.
వరతల్పగతో యేన స్వప్నే దేహేన దిక్తటమ్ । పరిభ్రమసి హే రామ స దేహస్ తే క్వ సంస్థితః
ఓ రామా! నీవు మంచంపై పడుకుని ఉన్నప్పుడు, కలలో మరో శరీరంతో దూరమైన ప్రాంతాల్లో సంచరిస్తావు. ఆ శరీరం ఎక్కడ ఉంది?
జాగరాయాం మనోరాజ్యే యేన స్వర్గపురాన్తరమ్ । పరిభ్రమసి మేరుం వా స దేహస్ తే క్వ సంస్థితః
నీవు మేల్కొని ఉన్నప్పుడు, మనస్సులో ఊహలతో స్వర్గపురాలు లేదా మెరుపర్వతం వరకు తిరుగుతావు. ఆ సమయంలో నీ శరీరం ఎక్కడ ఉంది?
స్వప్నేష్వ్ అపి చ యస్ స్వప్నస్ తత్ర యేన మహీతటాన్ । పరిభ్రమసి హే రామ స దేహస్ తే క్వ సంస్థితః
ఓ రామా, నీవు కలలో కూడా మరోసారి కలగంటూ, భూమిపై మరో శరీరంతో సంచరిస్తున్నావు. ఆ సమయంలో నీ అసలు శరీరం ఎక్కడ ఉంది?
గతైర్ దేహైర్ మనోరాజ్యే మహావిభవభూమిషు । పరిభ్రమసి యేనేహ స దేహస్ తే క్వ సంస్థితః
ఇంతకు ముందు ఉన్న శరీరాలతో, మనసులో ఊహించుకున్న గొప్ప ఐశ్వర్యాల దేశాల్లో నీవు తిరుగుతున్నావు. ఈ ప్రయాణం కోసం ఏ శరీరాన్ని ఉపయోగిస్తున్నావు? ఆ శరీరం ఎక్కడ ఉంది?
మనోరాజ్యే మనోరాజ్యే విచిత్రా యా జగత్క్రియాః । ప్రకరోషి మహాబాహో యైర్ దేహైస్ తే క్వ సంస్థితాః
ఓ మహాబాహూ, ఊహలో ఊహలో నీవు ఎన్నో విచిత్రమైన కార్యాలు అనేక శరీరాలతో చేస్తుంటావు. ఆ శరీరాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి?
విలాసిన్యానురాగిణ్యా యేన సఙ్కల్పకాన్తయా । నిర్వృతిం యాసి దేహేన స దేహస్ తే క్వ సంస్థితః
సంకల్పంతో ఏర్పడిన ప్రియురాలితో, నీవు ఆనందాన్ని అనుభవిస్తున్నప్పుడు, ఆ శరీరం ఏది? అది ఎక్కడ ఉంది?
ఏతే రామ యథా దేహా మానసస్పన్దసన్మయాః । తథైవ తాదృగారమ్భో దేహో ఽయం మానసస్ స్మృతః
రామా, ఈ శరీరాలు మనస్సు తరంగాల వల్ల ఏర్పడినవే. అలాగే, ఈ శరీరమూ మనస్సు సంకల్పంతోనే ఏర్పడిందని చెప్పబడుతుంది.
ఇదం ధనమ్ అయం దేహో దేశో ఽయమ్ ఇతి యో భ్రమః । తత్ సర్వం చిత్తవీర్యస్య సఙ్కల్పస్య విజృమ్భితమ్
‘ఇది ధనం’, ‘ఇది శరీరం’, ‘ఇది స్థలం’ అనే భావాలన్నీ మనస్సు శక్తి వల్ల కలిగిన సంకల్పాలే.
దీర్ఘం స్వప్నమ్ ఇమం విద్ధి దీర్ఘం వా చిత్తవిభ్రమమ్ । దీర్ఘం వాపి మనోరాజ్యం సంసారం రఘునన్దన
రఘునందన, ఈ లోకజీవితాన్ని ఒక పొడవైన కలగా, లేదా మనస్సు పొడిగిన అయోమయంగా, లేక దీర్ఘమైన మనోరాజ్యంగా తెలుసుకో.
ప్రబోధమ్ ఏష్యసి యదా పరమ్ ఆత్మేచ్ఛయా స్వయా । ద్రక్ష్యసి త్వం తదా సమ్యగ్ ఇదమ్ ఊర్ధ్వాద్ అధో యథా
నీవు నీ పరమమైన సంకల్పంతో మేల్కొన్నప్పుడు, అప్పుడే పైకీ కిందకీ ఉన్న ఈ సమస్తాన్ని యథార్థంగా చూడగలవు.
స్వప్నసఙ్కల్పకలనే యథాన్యేవ జగత్స్థితిః । తథైవేయం హి సఙ్కల్పకలనా కాచిద్ ఏవ హ
కలలు, ఊహలు పోయినప్పుడు ప్రపంచం ఎలా వేరుగా కనిపిస్తుందో, ఇదికూడా మన ఊహల వల్లే ఏర్పడినదే.
యథా పూర్వం మయోత్పత్తిః ప్రోక్తా కమలజన్మనః । మనసస్ స్వయమ్ ఏవాన్తస్ సఙ్కల్పకలనోద్భవా
మునుపు నేను కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్ముడి ఉద్భవాన్ని వివరించినట్టు, మనసులోని ఊహల వల్లే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి.
విచిత్రరచనోపేతమ్ అనన్తశతవిభ్రమమ్ । సఙ్కల్పకలనామాత్రం తథేదమ్ అవభాసతే
అద్భుతమైన సృష్టులతో, అనేక మాయలతో కూడిన ఈ ప్రపంచం కూడా ఊహల రూపమే అని తెలుస్తుంది.
యథా కలిత ఆభాసో మనసో ఽబ్జజతాగతౌ । దేహవచ్ చిన్తితో దేహస్ స్థితో ఽన్యస్ తద్వద్ ఏవ హి
కమలంలో పుట్టినవాడు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, మనసులో ఊహించిన రూపం ఒక శరీరంలా కనిపిస్తుంది, కానీ వేరే శరీరం కూడా ఉంటుంది. ఇదే విధంగా ఇక్కడ కూడా జరుగుతుంది.
ప్రాక్ప్రవాహచిరాభ్యస్తో వాసనావిలయేన యః । తథైవ దృశ్యతే దేహస్ తదాకృత్యుదయేన సః
ఎప్పటినుంచో ఒక విధమైన ప్రవాహానికి అలవాటుపడిన శరీరం, లోపల వాసనలు పోయిన తర్వాత కూడా, అదే రూపంలో కనిపించడాన్ని మనం చూస్తాము.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన సఙ్కల్పో హ్య్ అయమ్ ఏవ చేత్ । అన్యథా భావ్యతే రామ భూయతే తద్ ఇహాన్యథా
రామా, మనిషి స్వప్రయత్నంతో, దృఢమైన సంకల్పంతోనే మనసులో ఆలోచన ఏర్పడుతుంది. లేకపోతే, మనసు వేరేలా ఆలోచిస్తే, ఫలితం కూడా ఇక్కడ వేరేలా వస్తుంది.
అయం సో ఽహం మమాయం చ సంసార ఇతి భావితే । సత్యో ఽయం భాసతే రామ భావనాదార్ఢ్యసమ్భవః
రామా, 'నేనే ఈవాడిని, ఇది నాది, ఇదే లోకం' అని మనసులో బలంగా భావిస్తే, ఆ భావన బలంతో అది నిజంగా ఉన్నట్టే కనిపిస్తుంది.
భావితం తీవ్రవేగేన యద్ ఏవాశు తద్ ఏవ చ । సర్వత్ర దృశ్యతే రామ కాన్తేవాత్యన్తవల్లభా
రామా, మనసు ఎంత బలంగా, వేగంగా ఏదైనా భావిస్తే, అది త్వరగా ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది. అది ఎంత ప్రియమైన భార్యను చూసినట్టు మనసుకు ఎంతో ప్రీతిగా అనిపిస్తుంది.
అహర్వ్యాపృతిర్ అభ్యస్తా యథా స్వప్నే ఽపి దృశ్యతే । తథా సమ్భావనాభ్యస్తస్ సంసారో ఽప్య్ అవలోక్యతే
మనిషి పగటిపూట చేసే పనులు రాత్రి కలలో కనిపించునట్లు, మనసులో మళ్లీ మళ్లీ ఊహించిన ఈ లోకమూ మనకు నిజంగా కనిపించుతుంది.
యథా స్వప్నావధౌ క్షిప్రమ్ అహర్వద్ అవభాసతే । తథేదం సర్వకాలస్థమ్ అపి సంలక్ష్యతే చిరమ్
ఎలా పగటి సంఘటనలు కలలో తక్షణమే కనిపిస్తాయో, అలాగే ఎప్పుడూ ఉన్న ఈ లోకం మనకు చాలా కాలంగా ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.