మయి యాతే తతో దీర్ఘే గగనాధ్వన్య్ అదృశ్యతామ్ । నివృత్తో ఽసౌ విహఙ్గేశో దుస్త్యజా సఙ్గతిస్ సతామ్
నేను ఆకాశ మార్గంలో చాలా దూరం వెళ్లిన తర్వాత, పక్షిరాజు నాకు కనిపించలేదు. మంచి వారి సాంగత్యాన్ని వదిలిపెట్టడం ఎంత కష్టం అనిపించింది.
అన్యోఽన్యం మయి తస్మింశ్ చ తరఙ్గక ఇవామ్బుధౌ । వ్యోమన్య్ అదృశ్యతాం యాతే గతస్ స్మృత్యా మునీన్ అహమ్
ఆకాశంలో నేను, అతను ఇద్దరం కూడా అలలు సముద్రంలో కలిసిపోయినట్టు కనబడకుండా పోయాం. అప్పుడు నాకు మునుల జ్ఞాపకం వచ్చింది.
సప్తర్షిమణ్డలం ప్రాప్య జాయయా పరిపూజితః । విస్మయోత్ఫుల్లహృదయస్ తతో ఽహం రాఘవావసమ్
ఏడు ఋషుల మండలాన్ని చేరుకున్నప్పుడు, నా భార్య నాకు గౌరవం చూపింది. ఆశ్చర్యంతో నా హృదయం వికసించింది. అలా నేను రాఘవునితో ఉండిపోయాను.
భుసుణ్డో భవ్యతుణ్డో ఽసౌ తస్మిన్ కల్పలతాలయే । సమశ్ శాన్తమనా మాన్యస్ స్వసమాధానవాన్ అభూత్
ఆ భవ్యతుండైన భుసుండుడు, ఆ కల్పలతా నివాసంలో, ప్రశాంతమనస్సుతో, అందరి గౌరవాన్ని పొందుతూ, తన ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
జీవత్య్ అద్యాపి మతిమాంస్ తస్మిన్న్ ఏవ లతాదలే । తత్రైవ సంస్థితో మేరోస్ తథైవ కనకద్రుమే
ఆ జ్ఞాని ఇప్పటికీ అదే లతా దళంపై, అదే మెరుపర్వతపు బంగారు చెట్టు వద్ద, అక్కడే జీవిస్తున్నాడు.
యాతే కృతయుగస్యాదౌ పురా వర్షశతద్వయే । సఙ్గతో ఽహం భుసుణ్డేన మేరౌ శృఙ్గద్రుమే ఽభవమ్
కృతయుగం ప్రారంభమైనప్పుడు, రెండు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, నేను మెరుపర్వతం మీద ఉన్న ఆ చెట్టు వద్ద భుసుండుడిని కలిశాను.
అద్య రామ కృతే క్షీణే త్రేతా సమ్పరివర్తతే । మధ్యే త్రేతాయుగస్యాస్య జాతస్ త్వం రిపుసూదన
ఇప్పుడు, రామా, కృతయుగం ముగిసి, త్రేతాయుగం ప్రారంభమైంది. ఈ త్రేతాయుగం మధ్యలో నీవు జన్మించావు, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
పునర్ అద్యాష్టమం వర్షం తత్రైవోపరి భూభృతః । మిలితో ఽభూద్ భుసుణ్డో ఽసౌ తథైవాజరరూపవాన్
మళ్లీ ఇప్పుడు, ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, అదే పర్వత శిఖరంపై, భుసుండుడు తన వయస్సు మారని రూపంతో నన్ను కలిసాడు.
ఇతీదం కథితం చిత్రం భుసుణ్డోదన్తమ్ ఉత్తమమ్ । శ్రుత్వా విచార్య చైవాన్తర్ యద్ యుక్తం తత్ సమాచర
ఇలా ఈ అద్భుతమైన, ఉత్తమమైన భుసుండుడి కథను చెప్పాను. దీన్ని వినిపించి, లోపల ఆలోచించి, ఏది సరైనదో అదే చేయాలి.
ఇతి సుమునిభుసుణ్డసఙ్కథాం యో విమలమతిః ప్రవిచారయిష్యతీహ । భవభయబహలాం కుసంసృతిం స ప్రసభమ్ అసత్సరితం తరిష్యతీతి
ఎవరైనా శుద్ధమైన మనస్సుతో ఈ మహర్షి భుసుండుడి సంభాషణను ఇక్కడ ఆలోచిస్తే, వారు భయంకరమైన, దుర్గమమైన, అసత్యమైన సంసారసముద్రాన్ని బలవంతంగా దాటి పోతారు.
ఏవం భుసుణ్డవృత్తాన్తః కథితస్ తే మయానఘ । అనయా ప్రజ్ఞయా తీర్ణో భుసుణ్డో మోహసఙ్కటాత్
పాపరహితుడా! ఈ విధంగా భుసుండుడి కథను నీకు చెప్పాను. ఈ జ్ఞానంతో భుసుండుడు మోహమయమైన కష్టాలను దాటి వెళ్లాడు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య స్వప్రాణాభ్యాసపూర్వికామ్ । భుసుణ్డవన్ మహాబాహో భవ తీర్ణభవార్ణవః
ఈ దృష్టిని, స్వప్రాణ సాధనతో కలిపి, నీవు కూడా భుసుండుడిలా సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్లినవాడవు కావాలి, మహాబాహువా!
యథా జ్ఞానేన యోగేన సన్తతాభ్యాసజన్మనా । భుసుణ్డో ఽవాప్తవాన్ ప్రాప్యం తథా సాధయ తత్ పదమ్
ఎలా భుసుండుడు జ్ఞానం, యోగం, నిరంతర సాధన వల్ల సాధించదగిన స్థితిని పొందాడో, అలాగే నువ్వు కూడా ఆ పరమ పదాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించు.
అసక్తబుద్ధయస్ సన్తో భుసుణ్డవద్ అవస్థితిమ్ । ప్రాప్నువన్తి పరే తత్త్వే ప్రాణాపానావలోకినః
అనాసక్తమైన బుద్ధి కలిగిన జ్ఞానులు, శ్వాస ప్రవాహాన్ని గమనిస్తూ, భుసుండుడిలా పరమ సత్యంలో నిలిచిన స్థితిని పొందుతారు.
ఏతా విచిత్రా భవతా శ్రుతా విజ్ఞానదృష్టయః । ఇదానీం ధియమ్ ఆలమ్బ్య యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఈ వివిధ జ్ఞాన దృష్టికోణాలు నీవు విన్నావు. ఇప్పుడు నీ బుద్ధిని ఆధారంగా చేసుకుని, నీకు నచ్చినట్లు చేయు.
భగవన్ భవతా భూమిభాస్వతా జ్ఞానరశ్మిభిః । హార్దమ్ ఉద్దామదౌరాత్మ్యం ప్రమృష్టమ్ అఖిలం తమః
భగవంతుడా, భూమిపై నీ తేజస్సు, జ్ఞాన కిరణాలతో నా హృదయంలో ఉన్న గాఢమైన దుష్టత్వం అనే చీకటి అంతా పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
ప్రబుద్ధాస్ స్మః ప్రహృష్టాస్ స్మః ప్రవిష్టాస్ స్మస్ స్వమ్ ఆస్పదమ్ । స్థితాస్ స్మో జ్ఞాతవిజ్ఞేయా భవన్తో హ్య్ అపరా ఇవ
మేము ఇప్పుడు మేలుకున్నాం, ఆనందంతో ఉన్నాం, మన స్వస్థలంలోకి ప్రవేశించాం. మేము స్థిరంగా నిలిచాం, తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకున్నాం. నిజంగా, మేము ఇప్పుడు పూర్తిగా కొత్తవాళ్లలా ఉన్నాం.
అహో భుసుణ్డచరితం పరం విస్మయకారకమ్ । భగవన్ భవతా ప్రోక్తమ్ ఉత్తమార్థావబోధదమ్
అయ్యో, భుసుండుడి కథ ఎంత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది! భగవంతుడా, మీరు చెప్పిన విధంగా అది మనకు గొప్ప అర్థాన్ని బోధిస్తుంది.
భుసుణ్డచరితే బ్రహ్మన్న్ ఏతస్మిన్ యత్ త్వయా విభో । తచ్ ఛరీరగృహం ప్రోక్తం మాంసచర్మాస్థినిర్మితమ్
బ్రహ్మన్, భుసుండుడి కథలో మీరు చెప్పిన శరీర గృహం మాంసం, చర్మం, ఎముకలతో నిర్మించబడిందని వివరించారు.
తత్ కేన నామ రచితం కుతో వా తత్ సముత్థితమ్ । కథం వా స్థితిమ్ ఆయాతం కో వా తత్రావతిష్ఠతే
అది ఎవరు నిర్మించారు? అది ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో? అది ఎలా ఏర్పడింది? అందులో ఎవరు నివసిస్తున్నారు?
పరమార్థావబోధాయ దోషాపాకరణాయ చ । శృణు రాఘవ తత్త్వేన వక్ష్యమాణమ్ ఇదం మయా
నిజమైన జ్ఞానం కోసం, తప్పులను తొలగించడానికి, రాఘవా, నేను ఇప్పుడు చెప్పబోయే మాటలను నీవు శ్రద్ధగా విను.
అస్థిస్థూణం నవద్వారం రక్తమాంసావలేపనమ్ । శరీరసదనం రామ న కేనచిద్ ఇదం కృతమ్
ఈ శరీరం, ఎముకలతో కూడిన ఇల్లు, తొమ్మిది ద్వారాలు కలిగి, రక్తం మాంసంతో పూతపూసినట్టిది, రామా, దీన్ని ఎవ్వరూ సృష్టించలేదు.
ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థమ్ ఏవావభాసతే । ద్విచన్ద్రవిభ్రమాకారం సద్ అసచ్ చ వ్యవస్థితమ్
ఇది కేవలం ఒక భ్రమలా కనిపిస్తుంది; రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయలా, ఇది నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అన్న భావనలో నిలిచిఉంది.
ద్విచన్ద్రవిభ్రమవిధౌ ద్విచన్ద్రత్వం సద్ ఏవ హి । వస్తుతశ్ చైక ఏవేన్దుస్ స్థితిర్ దేహే తథైవ హి
రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయలో నిజానికి ఒకే ఒక చంద్రుడే ఉన్నట్టుగా, వాస్తవంగా శరీరమూ అలాగే ఒకటే అని తెలుసుకో.
దేహప్రత్యయకాలే హి దేహో ఽయం సన్ వ్యవస్థితః । అసన్న్ ఏవ వస్తుతస్ స ప్రోక్తస్ సదసదాత్మకః
మనకు శరీరం అనిపించే సమయంలో ఇది ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఇది లేనట్టే, ఎందుకంటే ఇది ఉండడానికీ, ఉండకపోవడానికీ మధ్యలో ఉన్నదిగా చెప్పబడింది.
స్వప్నస్ స్వప్నవిధౌ సత్యస్ త్వ్ అన్యదా స ముధైవ హి । బుద్బుదో బుద్బుదవిధౌ సత్యో మిథ్యైవ చాన్యదా
మనకు కలలో ఉన్నప్పుడు ఆ కల నిజంగా అనిపిస్తుంది, కానీ మిగతా సమయంలో అది అబద్ధమే. అలాగే, బుడబుడి ఉన్నప్పుడు అది నిజమే, కానీ తర్వాత అది లేదు.
దేహో దేహావధౌ సత్యో ఽప్య్ అసత్య ఇతరావధౌ । ప్రతిభాసావధౌ తాపే జలం సద్ అసద్ అన్యదా
శరీరం ఉన్నంత కాలం అది నిజమే, కానీ తర్వాత అది నిజం కాదు. మాయలో నీరు కనిపించినప్పుడు అది ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది, కానీ వేరే సమయంలో అది లేదు.
ప్రతిభాసావధౌ దేహస్ సన్న్ అసంస్ త్వ్ అన్యదా స్మృతః । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రతి భాసతే
కనిపించే సమయంలో శరీరం ఉన్నదిగా భావిస్తారు, కానీ మిగతా సమయంలో అది లేనట్టే అంటారు. ఇలానే, ఇది ఇప్పుడు కేవలం ఒక భ్రమగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
అయం నామాహమ్ ఇత్య్ అన్తర్ గృహీతమననం స్థితమ్
నేను ఇదిగానూ అనే భావన మనస్సులోనే ఏర్పడుతుంది.
మాంసాస్థిమయనిర్మాణం దేహో నాన్యద్ ఇతి భ్రమమ్ । త్యజ సఙ్కల్పనిర్మాణా దేహాస్ సన్తి సహస్రశః
ఈ మాంసం, ఎముకలతో కూడిన శరీరమే నేనని నమ్మడం ఒక మాయ మాత్రమే. ఊహల వల్ల ఎన్నో శరీరాలు ఏర్పడతాయి. ఈ భ్రమను వదిలేయి.